જમ્મુ-કાશ્મીરથી મણિપુર સુધી… દેશના વિવિધ ભાગોમાં ધરતી ધ્રૂજી, ભૂકંપના આંચકાથી લોકોમાં ફફડાટ
રવિવારે મોડી રાતથી સોમવાર સવાર સુધી દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં ધરતી ધ્રૂજવાની ઘટનાઓ સામે આવી છે, જેના કારણે લોકોમાં ભયનો માહોલ છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના બરફીલા પહાડોથી લઈને ઉત્તર-પૂર્વના મણિપુર અને દક્ષિણના આંધ્રપ્રદેશ સુધી, ભૂકંપના આંચકાઓએ ફરી એકવાર કુદરતી આપત્તિની સંવેદનશીલતાને ઉજાગર કરી છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે આ આંચકાઓને કારણે જાન-માલના કોઈ મોટા નુકસાનના સમાચાર નથી.
બારામુલામાં રાત્રિના સન્નાટામાં અનુભવાયા આંચકા
રવિવારે મોડી રાત્રે જ્યારે લોકો ગાઢ નિદ્રામાં હતા, ત્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરના બારામુલા જિલ્લામાં ધરતી ધ્રૂજી ઉઠી હતી. ‘નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી’ (NCS) ના ડેટા મુજબ, રાત્રે લગભગ ૨:૦૦ વાગ્યે રિક્ટર સ્કેલ પર ૩.૬ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ નોંધાયો હતો. તેનું કેન્દ્ર જમીનથી ૧૦ કિમીની ઊંડાઈએ હતું. સદનસીબે ભૂકંપની તીવ્રતા ઘણી વધારે નહોતી, પરંતુ રાત્રિના સમયે આવેલા આ આંચકાઓએ સ્થાનિક રહેવાસીઓને બેચેન કરી દીધા હતા. બારામુલા વિસ્તારમાં ભૂકંપની ઘટનાઓ નવી નથી; આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં પણ અહીં ૪.૬ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો, જેણે લોકોને હચમચાવી દીધા હતા.
મણિપુરમાં વહેલી સવારે ધ્રૂજી જમીન
બારામુલાનો ડર હજુ ઓછો થયો નહોતો ત્યાં સોમવારે સવારે મણિપુરથી ભૂકંપના સમાચાર આવ્યા. નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી અનુસાર, મણિપુરના કામજોંગ જિલ્લામાં સવારે ૬:૩૨ વાગ્યે ૩.૯ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ અનુભવાયો હતો. આ ભૂકંપ જમીનથી ૮૦ કિમીની ઊંડાઈએ સ્થિત હતો. તેનું કેન્દ્ર ઇમ્ફાલથી લગભગ ૩૧ કિમી પૂર્વ-દક્ષિણ પૂર્વમાં હતું. સવારની દિનચર્યામાં વ્યસ્ત લોકો જ્યારે આંચકા અનુભવ્યા, ત્યારે તેઓ ગભરાઈને ઘરની બહાર દોડી આવ્યા હતા. સદનસીબે, ભૂકંપ ખૂબ ઊંડાણમાં હોવાથી કોઈ નુકસાનના સમાચાર નથી.
વિશાખાપટ્ટનમમાં બંગાળની ખાડીમાં થયો આંચકો
આ પહેલા, રવિવારે સવારે આંધ્રપ્રદેશના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ હલચલ જોવા મળી હતી. વિશાખાપટ્ટનમ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સવારે ૫:૦૫ વાગ્યે આંચકા અનુભવાયા હતા. બંગાળની ખાડીમાં આવેલા આ ભૂકંપની તીવ્રતા ૪.૫ માપવામાં આવી હતી. તેનું કેન્દ્ર કાકીનાડા કિનારાથી લગભગ ૨૨૫ કિમી દૂર સમુદ્રની અંદર હતું. તેનું કેન્દ્ર વસ્તીથી ઘણું દૂર હોવાથી શહેરમાં મોટું નુકસાન થયું નથી, પરંતુ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોમાં ડર ચોક્કસપણે ફેલાઈ ગયો હતો.
શું આ આંચકા ચિંતાજનક છે?
છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં દેશના વિવિધ ખૂણે ભૂકંપની આ ઘટનાઓ વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતનો મોટો ભાગ, ખાસ કરીને હિમાલયનો વિસ્તાર (જમ્મુ-કાશ્મીર અને ઉત્તર-પૂર્વ) ભૂકંપની દ્રષ્ટિએ ‘ઝોન-૫’ અને ‘ઝોન-૪’ માં આવે છે, જે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. જોકે, ૩ થી ૪ની તીવ્રતાના ભૂકંપ વારંવાર આવતા રહે છે અને ઘણીવાર તે પૃથ્વીની અંદરની ઉર્જા મુક્ત થવાનો સંકેત હોય છે. પરંતુ તેમ છતાં, તેને હળવાશથી લેવા જોઈએ નહીં.
આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની તૈયારી જરૂરી
ભૂકંપ જેવી કુદરતી આફતો પર ન તો કોઈનું નિયંત્રણ છે અને ન તો તેની સચોટ આગાહી શક્ય છે. આવી સ્થિતિમાં એકમાત્ર રસ્તો ‘જાગૃતિ’ અને ‘તૈયારી’ છે.
-
ઈમારતોની મજબૂતી: નિષ્ણાતો માને છે કે ભૂકંપરોધક બાંધકામ (Earthquake Resistant Building) જ બચાવનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો છે.
-
આપત્તિ વ્યવસ્થાપન કિટ: દરેક ઘરમાં એક ઈમરજન્સી કિટ હોવી જોઈએ, જેમાં પ્રાથમિક સારવારની વસ્તુઓ, ટોર્ચ, પાણી અને બિસ્કિટ જેવી જરૂરી સામગ્રી હોય.
-
નિકાલ અભ્યાસ (Mock Drills): ભૂકંપ આવે ત્યારે ગભરાયા વિના સુરક્ષિત સ્થળ, જેમ કે ખુલ્લું મેદાન અથવા ટેબલની નીચે છુપાઈ જવાનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ.
ભલે આ તાજેતરના આંચકાઓથી કોઈ નુકસાન થયું નથી, પરંતુ તે આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણે એક એવી પૃથ્વી પર રહીએ છીએ જે ગતિશીલ છે. પ્રશાસન અને જનતાએ સાથે મળીને આ કુદરતી પડકારો સામે હંમેશા તૈયાર રહેવું જોઈએ. હાલમાં, હવામાન વિભાગ અને ભૂકંપ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર સમગ્ર દેશમાં સ્થિતિ પર ચાંપતી નજર રાખી રહ્યા છે જેથી કોઈપણ મોટી જોખમી સ્થિતિમાં લોકોને અગાઉથી ચેતવણી આપી શકાય.
