ગ્રીન એનર્જી ક્રાંતિ: માત્ર ₹૧૦૦માં ૪૫૦ કિમી દોડશે કાર! જાણો શું છે નીતિન ગડકરીનો ‘ઉડતી બસ’ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજનનો મેગા પ્લાન
ભારત હવે ઊર્જા અને પરિવહન ક્ષેત્રે સ્વનિર્ભર બનવા તરફ એક ક્રાંતિકારી ડગલું ભરી રહ્યું છે. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને ઇથેનોલ મિશ્રણના સફળ પ્રયોગો બાદ, કેન્દ્ર સરકાર હવે તેના સૌથી મોટા ભવિષ્યવાદી પ્રોજેક્ટ ‘ગ્રીન હાઇડ્રોજન’ પર મોટો દાવ લગાવી રહી છે. કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ કરેલી શ્રેણીબદ્ધ જાહેરાતોએ ભારતીય વાહનચાલકો અને ટેકનોલોજી પ્રેમીઓમાં ભારે રોમાંચ જગાવ્યો છે.
ગડકરીના દાવા મુજબ, ટૂંક સમયમાં જ ગ્રીન હાઇડ્રોજન કાર માત્ર ૧ કિલોગ્રામ ઇંધણ પર ૪૫૦ કિલોમીટર સુધી દોડી શકશે, અને આ ઇંધણની કિંમત ઘટાડીને માત્ર ₹૧૦૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. આ સાથે જ તેમણે દેશમાં ટૂંક સમયમાં ‘ઉડતી બસો’ શરૂ કરવાની યોજનાનો પણ પર્દાફાશ કર્યો છે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ગણિત: માત્ર ૨૨ પૈસામાં ૧ કિલોમીટરની મુસાફરી!
હાલમાં દેશમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજનની કિંમત આશરે ₹૩૦૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ છે. પરંતુ સરકાર સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારીને આ કિંમતને ₹૧૦૦ સુધી લાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. જો આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થશે, તો સામાન્ય નાગરિકો માટે પરિવહન ખર્ચમાં ધરખમ ઘટાડો થશે.
| ઇંધણનો પ્રકાર | વર્તમાન કિંમત (અંદાજિત) | ભવિષ્યનો લક્ષ્યાંક | અંદાજિત માઇલેજ (પ્રતિ કિલો/લીટર) |
| ગ્રીન હાઇડ્રોજન | ₹૩૦૦ / કિલોગ્રામ | ₹૧૦૦ / કિલોગ્રામ | ૪૫૦ કિલોમીટર |
| પેટ્રોલ | ₹૧૦૦+ / લીટર | – | ૧૫ – ૨૦ કિલોમીટર |
- બ્લેક હાઇડ્રોજન: જે કોલસાના ઉપયોગથી બને છે.
- બ્રાઉન હાઇડ્રોજન: જે પેટ્રોલિયમ પદાર્થોમાંથી તૈયાર થાય છે.
- ગ્રીન હાઇડ્રોજન: જે પાણી અને બાયોવેસ્ટ મિથેનમાંથી સંપૂર્ણપણે પ્રદૂષણમુક્ત પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
શું ખરેખર બસો હવામાં ઉડશે? જાણો ‘ઉડતી બસ’ પાછળની વાસ્તવિકતા
કેન્દ્રીય મંત્રી જ્યારે ‘ઉડતી બસ’નો ઉલ્લેખ કરે છે, ત્યારે ઘણા લોકોને લાગે છે કે આ બસો વિમાનની જેમ હવામાં પાંખો ફેલાવીને ઉડશે. પરંતુ વાસ્તવિકતા અલગ અને વધુ વ્યવહારુ છે.
શું છે આ ટેકનોલોજી?
આ ‘ઉડતી બસ’ વાસ્તવમાં એક એલિવેટેડ કેબલ બસ અથવા એરિયલ પોડ સિસ્ટમ છે. તે જમીન પરના ટ્રાફિકથી બચવા માટે હવામાં ઊંચા થાંભલાઓ પર તૈયાર કરાયેલા ખાસ કેબલ ટ્રેક પર ચાલશે. આવી ટેકનોલોજી હાલ ફિલિપાઇન્સ જેવા દેશોમાં સફળતાપૂર્વક કાર્યરત છે.
‘ઉડતી બસ’ની હાઈ-ટેક વિશેષતાઓ:
- મુસાફરોની ક્ષમતા: આ બસ એક સમયે આશરે ૧૩૫ મુસાફરોને લઈ જવા માટે સક્ષમ હશે અને તે સંપૂર્ણપણે ડ્રાઈવર વિના સ્વાયત્ત (Autonomous) રીતે ચાલશે.
- આધુનિક સવલતો: આ બસો એસી, વાઇ-ફાઇ, સેન્સર કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને પ્લેનની જેમ ‘બસ હોસ્ટેસ’ જેવી પ્રીમિયમ સુવિધાઓથી સજ્જ હશે.
- ૩૦ સેકન્ડમાં સુપરચાર્જ: આ બસ ફ્લેશ-ચાર્જિંગ ટેકનોલોજી પર કામ કરશે. સ્ટેશન પર માત્ર ૩૦ સેકન્ડના સ્ટોપ દરમિયાન તે ૪૦ કિલોમીટર દોડી શકે તેટલી ચાર્જ થઈ જશે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજન શું છે અને તે શા માટે ગેમ-ચેન્જર છે?
પાણી ($H_2O$) માંથી ઇલેક્ટ્રોલિસિસ (વિદ્યુત વિચ્છેદન) પ્રક્રિયા દ્વારા હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનને અલગ કરીને ગ્રીન હાઇડ્રોજન મેળવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા ચલાવવા માટે સૌર ઊર્જા કે પવન ઊર્જા જેવી ગ્રીન એનર્જી વાપરવામાં આવે છે, જેથી તેનું કાર્બન ઉત્સર્જન શૂન્ય રહે છે. ભવિષ્યમાં આ ઇંધણનો ઉપયોગ માત્ર કારમાં જ નહીં, પરંતુ સ્ટીલ-સિમેન્ટ ફેક્ટરીઓ, દરિયાઈ જહાજો અને વિમાનોમાં પણ અશ્મિભૂત ઇંધણના સ્થાને મોટા પાયે થશે.
₹૧૯,૭૪૪ કરોડનું રાષ્ટ્રીય ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન
કેન્દ્ર સરકારે ૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૩ના રોજ નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશનને મંજૂરી આપી હતી, જેનો રોડમેપ ૨૦૩૦ સુધીનો છે. આ મિશન દેશના અર્થતંત્ર અને પર્યાવરણ માટે સોનેરી સાબિત થશે:
- ઉત્પાદન લક્ષ્યાંક: ૨૦૩૦ સુધીમાં વાર્ષિક ૫૦ લાખ મેટ્રિક ટન ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરવું.
- રોકાણ અને રોજગાર: આ પ્રોજેક્ટથી દેશમાં ₹૮ લાખ કરોડથી વધુનું રોકાણ આવશે અને આશરે ૬ લાખ નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે.
- આર્થિક બચત: વિદેશથી આયાત થતા ક્રૂડ ઓઈલના બિલમાં ₹૧ લાખ કરોડથી વધુની બચત થશે.
- પર્યાવરણ સુરક્ષા: વાર્ષિક અંદાજે ૫ કરોડ મેટ્રિક ટન કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે.
ભારત અત્યારે ક્યાં ઊભું છે?
નવી અને નવીનીકરણીય ઊર્જા મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ, ભારતે અત્યાર સુધીમાં વાર્ષિક આશરે ૮,૦૦૦ ટનની ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્પાદન ક્ષમતા હાંસલ કરી લીધી છે.
- કંડલા, તુતીકોરીન અને પારાદીપ જેવા બંદરોને અદ્યતન ‘ગ્રીન હાઇડ્રોજન હબ’ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
- જોધપુર, ભુવનેશ્વર, કોચી અને પુણેમાં ‘હાઇડ્રોજન વેલી ક્લસ્ટર્સ’નું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે.
- ભારતીય રેલ્વે પણ હરિયાણાના જીંદ-સોનીપત રૂટ પર દેશની પ્રથમ હાઇડ્રોજન ટ્રેન દોડાવવા માટે પાયલોટ પ્રોજેક્ટ પર ઝડપથી કામ કરી રહી છે.
