સંસદનું ચોમાસું સત્ર: પરિસીમન બિલના મુદ્દે ફરી ગરમાયું રાજકારણ, મલ્લિકર્જુન ખડગેની પીએમ મોદી પાસે સર્વદળીય બેઠકની માંગ
સંસદનું ચોમાસું સત્ર ૨૦ જુલાઈથી શરૂ થવા જઈ રહ્યું છે, પરંતુ તે પહેલાં જ રાજકીય માહોલ ખાસ્સો ગરમાયો છે. કેન્દ્રની નરેન્દ્ર મોદી સરકાર ફરી એકવાર લોકસભાની બેઠકો વધારવા અને મહિલા આરક્ષણ સાથે જોડાયેલા સંશોધિત ‘૧૩૧માં બંધારણીય સુધારા વિધેયક-૨૦૨૬’ (131st Constitutional Amendment Bill) ને સંસદમાં રજૂ કરવાની તૈયારીમાં હોવાના અહેવાલો છે. આ સમાચાર સામે આવતા જ કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા મલ્લિકર્જુન ખડગેએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને આકરા તેવર બતાવ્યા છે.
શું છે આ વિવાદનું મૂળ?
અગાઉ ૧૭ એપ્રિલના રોજ, જ્યારે સરકાર ૧૩૧મું બંધારણીય સુધારા વિધેયક લોકસભામાં લાવ્યું હતું, ત્યારે તેને જરૂરી ૨/૩ બહુમતી ન મળતા તે પસાર થઈ શક્યું ન હતું. આ બિલનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં લોકસભાની બેઠકોનું સીમાંકન (Delimitation) કરવાનું છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે સરકાર જે રીતે આ પ્રક્રિયા કરી રહી છે તે લોકશાહીના પાયાના સિદ્ધાંતો સાથે છેડછાડ સમાન છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો અને ઉત્તર ભારતના રાજ્યો વચ્ચે બેઠકોનું સંતુલન જળવાયેલું રહેશે કે કેમ, તે અંગે વિપક્ષમાં ભારે ચિંતા છે.
ખડગેનો પત્ર અને સરકાર પર આક્ષેપો
મલ્લિકર્જુન ખડગેએ પીએમ મોદીને લખેલા પત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “અગાઉ પણ અમે સંસદીય કાર્ય મંત્રીને પત્ર લખીને અનુરોધ કર્યો હતો કે સરકાર આવા મહત્વના વિષયો પર સર્વદળીય બેઠક બોલાવે, પરંતુ અમારી વાતોને સાંભળવામાં આવી ન હતી.”
ખડગેએ વધુમાં લખ્યું છે કે, “હવે મીડિયા રિપોર્ટ્સ દ્વારા જાણવા મળ્યું છે કે સરકાર આ બિલને ફરીથી લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. હું પુનઃ વિનંતી કરું છું કે આ વિષયને સંસદમાં રજૂ કરતા પહેલા તમામ રાજકીય પક્ષો સાથે ચર્ચા કરવામાં આવે અને અમને બિલનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કરવા માટે પૂરતો સમય આપવામાં આવે.”
કોંગ્રેસની રણનીતિ: આક્રમક વિરોધની તૈયારી
ચોમાસું સત્ર દરમિયાન કોંગ્રેસ માત્ર પરિસીમન બિલનો જ નહીં, પરંતુ સરકારની અન્ય નીતિઓનો પણ જોરશોરથી વિરોધ કરવા માટે સજ્જ છે. આ વ્યૂહરચના તૈયાર કરવા માટે સોનિયા ગાંધીના નિવાસસ્થાને એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક મળી હતી, જેમાં રાહુલ ગાંધી, મલ્લિકર્જુન ખડગે, કે.સી. વેણુગોપાલ અને જયરામ રમેશ જેવા દિગ્ગજો હાજર રહ્યા હતા.
કોંગ્રેસે નક્કી કર્યું છે કે સત્ર દરમિયાન તેઓ સરકારને નીચેના મુદ્દાઓ પર ઘેરશે:
પરિસીમન બિલ: બંધારણીય માળખામાં ફેરફારના નામે સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ કરવાનો આરોપ.
પેપર લીક: વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે થતા ચેડાં અને સરકારી ભરતી પ્રક્રિયામાં ભ્રષ્ટાચાર.
રામ મંદિર ચડાવો: મંદિરમાં થયેલી કથિત ચોરીના મુદ્દે સરકારની જવાબદારી.
વિદેશ નીતિ: પડોશી દેશો અને અન્ય દેશો સાથેના સંબંધો પર સવાલો.
એથેનોલ પોલિસી: આર્થિક નીતિઓ અને ખેડૂતોના પ્રશ્નો.
વિપક્ષની એકતાનું પરીક્ષણ
રાજકીય પંડિતો માને છે કે જોકે સરકાર લોકસભામાં મજબૂત સ્થિતિમાં છે, છતાં વિપક્ષ પોતાની એકતા દ્વારા સરકારને દબાણમાં લાવવાનો પ્રયાસ કરશે. જોકે, લોકસભામાં બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવવી એ કોઈ નાની વાત નથી. કોંગ્રેસ અત્યારે અન્ય વિરોધ પક્ષો સાથે પણ સતત સંપર્કમાં છે જેથી કરીને આ બિલને ફરીથી પડકારી શકાય.
સરકારે કેમ ઉતાવળ કરી છે?
સરકારનું માનવું છે કે સીમાંકન એ સમયની માંગ છે. વસ્તીના પ્રમાણમાં મતદારોનું પ્રતિનિધિત્વ યોગ્ય રીતે જળવાય તે માટે સીમાંકન જરૂરી છે. સરકારના ટેકેદારો કહે છે કે વિપક્ષ માત્ર રાજકીય રોટલા શેકવા માટે જ વિકાસના કામોમાં રોડા નાખી રહ્યો છે. બીજી તરફ, વિપક્ષનું કહેવું છે કે સીમાંકનની આડમાં સરકાર ઉત્તર ભારતના રાજ્યોનું વર્ચસ્વ વધારીને અન્ય રાજ્યોના હક છીનવી લેવા માંગે છે.
My letter to the PM Modi, once again requesting him to convene an All Party Meeting to discuss the Government’s revise proposals on Delimitation etc.
All of March and April, 2026, I had been writing to Hon’ble Minister of Parliamentary Affairs requesting that the Union… pic.twitter.com/FidK3kDSek
— Mallikarjun Kharge (@kharge) July 16, 2026
શું આ ચોમાસું સત્ર તોફાની રહેશે?
આ લેખ લખાય છે ત્યાં સુધી સંસદનું માહોલ અત્યંત તંગ છે. જ્યારે સરકાર પાસે કોઈ પણ બિલ પસાર કરાવવાની ઉતાવળ હોય અને વિપક્ષ પાસે તેને રોકવાની જીદ હોય, ત્યારે સંસદીય કાર્યવાહી ખોરવાઈ જવાની પૂરી શક્યતા રહેલી છે. જો સરકાર સર્વદળીય બેઠક બોલાવે તો કદાચ કોઈ મધ્યમ માર્ગ નીકળી શકે છે, પરંતુ અત્યાર સુધીના સંકેતો કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહ્યા છે.
સંસદ એ ચર્ચા અને સંવાદનું કેન્દ્ર છે. લોકશાહીમાં કોઈપણ બિલ ત્યારે જ સફળ ગણાય જ્યારે તેની પાછળ દેશના તમામ વર્ગોનું અને વિપક્ષનું સમર્થન હોય. પરિસીમન જેવા ગંભીર મુદ્દે સરકારની ઉતાવળ અને વિપક્ષનો આક્રમક વિરોધ – આ બંને વચ્ચે અંતે નુકસાન તો દેશની લોકશાહી અને જનતાનું જ થાય છે.
આગામી દિવસોમાં જ્યારે ૨૦ જુલાઈએ સંસદના દ્વાર ખુલશે, ત્યારે સૌની નજર સ્પીકરની ખુરશી અને વિપક્ષની બેન્ચો પર હશે. શું સરકાર પોતાના વલણમાં નરમાશ લાવશે? શું કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષો એકજુટ થઈને આ બિલને ફરીથી પછડાટ આપી શકશે? આ પ્રશ્નોના જવાબ સમય જ આપશે. પરંતુ એક વાત તો સ્પષ્ટ છે કે, આ ચોમાસું સત્ર ભારતીય રાજનીતિમાં નવા સમીકરણો અને નવા વિવાદોની પૂર્વભૂમિકા બની રહેશે.
