બ્રિટનમાં બાળકો માટે ‘ડિજિટલ કર્ફ્યુ’: શું સોશિયલ મીડિયા પરનો પ્રતિબંધ બાળકોની માનસિકતા બદલી શકશે?
આજના ટેકનોલોજીના યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા આપણા જીવનનો અનિવાર્ય હિસ્સો બની ગયા છે. પરંતુ આ આધુનિક સુવિધા હવે નવી પેઢી માટે એક ગંભીર વ્યસન બનતી જઈ રહી છે. બ્રિટનની સરકાર હવે આ સમસ્યાને ગંભીરતાથી લઈને એક ક્રાંતિકારી અને કડક ડગલું ભરવા જઈ રહી છે. બ્રિટિશ સરકાર ૧૬ થી ૧૭ વર્ષના બાળકો માટે રાત્રિના સમયે ‘સોશિયલ મીડિયા કર્ફ્યુ’ લાગુ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ બાળકોના સ્વાસ્થ્ય અને તેમના ભવિષ્યને સુરક્ષિત રાખવાનો છે.
શું છે આ નવો ‘સોશિયલ મીડિયા કર્ફ્યુ’ નિયમ?
સરકારની આ યોજના એક ડિજિટલ પાબંદી સમાન છે. આ નિયમ મુજબ, ૧૬ અને ૧૭ વર્ષના બાળકો ના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ રાત્રે ૧૨:૦૦ વાગ્યાથી સવારના ૬:૦૦ વાગ્યા સુધી આપમેળે ‘લોક’ થઈ જશે. આ છ કલાકના ગાળા દરમિયાન, બાળકો તેમના એકાઉન્ટ્સનો સામાન્ય રીતે ઉપયોગ કરી શકશે નહીં.
આ કર્ફ્યુનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાત્રિના સમયે સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ પર રોક લગાવીને બાળકો ને પૂરતી ઊંઘ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જોકે, સરકાર આને એક ‘સ્વૈચ્છિક વિકલ્પ’ તરીકે પણ જોઈ રહી છે, જેથી જો કોઈ કિશોર કે તેના વાલી ઈચ્છે તો સેટિંગ્સમાં ફેરફાર કરી શકે. પરંતુ, ડિફોલ્ટ સેટિંગ્સમાં આ નિયમ કડક રહેશે.
સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓની જવાબદારી
આ નિયમને અમલી બનાવવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ (જેમ કે ઇન્સ્ટાગ્રામ, સ્નેપચેટ, ફેસબુક અને ટિકટોક) પર રહેશે. રાત્રે ૧૨ વાગતાની સાથે જ આ એપમાં એવી સુવિધાઓ આપમેળે બંધ થઈ જશે જે બાળકોને સ્ક્રીન પર જકડી રાખે છે. દાખલા તરીકે:
ઓટો-પ્લે વીડિયો: વીડિયો આપમેળે વાગવાનું બંધ થઈ જશે.
ઇન્ફિનિટ સ્ક્રોલિંગ: પેજ સતત નીચે તરફ સ્ક્રોલ થવાની સુવિધા બંધ થઈ જશે.
એલ્ગોરિધમ સુધારાઓ: નવી કન્ટેન્ટની ભલામણો અટકી જશે.
લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ અને મેસેજિંગ: અજાણ્યા લોકો સાથે વાતચીત કરવાની સુવિધા પર નિયંત્રણ આવી જશે.
આ ટેકનિકલ ફેરફારો દ્વારા બાળકોનું ધ્યાન ભટકાવતી પ્રક્રિયાઓને અટકાવવાનો સરકારનો પ્રયાસ છે.
શા માટે બ્રિટિશ સરકાર આ પગલું ભરી રહી છે?
આ નિર્ણય પાછળ સરકારની મુખ્ય ચિંતા બાળકો નું ઘટતું માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણનું સ્તર છે. સંશોધનો દર્શાવે છે કે:
૧. ઊંઘની ગંભીર અછત: રાત્રે મોડે સુધી સોશિયલ મીડિયા વાપરવાથી બાળકોની ઊંઘની ગુણવત્તા ખરાબ થાય છે, જે તેમની યાદશક્તિ અને શીખવાની ક્ષમતા પર અસર કરે છે.
૨. માનસિક તણાવ અને એકલતા: સોશિયલ મીડિયાના કારણે સાયબર બુલિંગ, અતિશય સરખામણી અને ડિપ્રેશનના કેસો વધી રહ્યા છે.
૩. એકાગ્રતાનો અભાવ: સતત સ્ક્રીન પર રહેવાથી બાળકોમાં એકાગ્રતાનો અભાવ જોવા મળે છે, જે તેમની શાળાની પરીક્ષાઓ અને હોમવર્ક પર સીધી નકારાત્મક અસર કરે છે.
વ્હોટ્સએપ કેમ બાકાત?
આ નિયમમાં વ્હોટ્સએપ અને અન્ય મેસેજિંગ એપ્સને બાકાત રાખવામાં આવી છે. સરકારનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે વ્હોટ્સએપનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પરિવારના સભ્યો સાથે સંપર્કમાં રહેવા અને જરૂરી માહિતીની આપ-લે કરવા માટે થાય છે. આ એક ‘કોમ્યુનિકેશન ટૂલ’ છે, જ્યારે ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ટિકટોક જેવી એપ્સ મુખ્યત્વે ‘મનોરંજન અને વ્યસન’ માટે વપરાય છે. તેથી, વ્હોટ્સએપને આ કર્ફ્યુમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
શું આ માત્ર એક નિયમ છે કે સામાજિક બદલાવની શરૂઆત?
ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર કાયદાથી બાળકોની આદત બદલી શકાશે નહીં. બ્રિટિશ સરકાર આને ૨૦૨૭ સુધીમાં સંપૂર્ણ રીતે લાગુ કરવા માંગે છે. આ પગલું માત્ર બાળકો માટે જ નહીં, પરંતુ વાલીઓ માટે પણ એક ચેતવણી છે કે તેમણે પણ ડિજિટલ યુગમાં પોતાના બાળકોના સ્ક્રીન ટાઈમ પર દેખરેખ રાખવી જોઈએ.
જોકે, આ નિયમ સામે કેટલાક વિરોધના સૂર પણ છે. કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે ૧૬-૧૭ વર્ષના બાળકો હવે સમજદાર હોય છે, અને તેમની અંગત સ્વતંત્રતા પર આવી રીતે કાપ મૂકવો યોગ્ય નથી. પરંતુ સરકારનો તર્ક છે કે જ્યાં સુધી બાળકો પરિપક્વ ન થાય, ત્યાં સુધી તેમને સુરક્ષિત વાતાવરણ આપવું એ રાજ્યની જવાબદારી છે.
ડિજિટલ કર્ફ્યુની લાંબા ગાળાની અસરો
જો આ પ્રયોગ બ્રિટનમાં સફળ રહે છે, તો વિશ્વના અન્ય દેશો પણ આવી જ વ્યવસ્થા અપનાવી શકે છે. આનાથી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓએ પણ તેમના બિઝનેસ મોડેલમાં ફેરફાર કરવો પડશે, કારણ કે અત્યાર સુધી તેમનો મુખ્ય નફો ‘યુઝર એનગેજમેન્ટ’ પર આધારિત હતો. હવે તેમને બાળકોની સલામતીને પ્રાથમિકતા આપવી પડશે.
સોશિયલ મીડિયા કર્ફ્યુ એ કોઈ સમસ્યાનો અંત નથી, પરંતુ એક સાચી દિશામાં લેવાયેલું પગલું છે. બાળકોનું બાળપણ તેમની સ્ક્રીન પાછળ ખોવાઈ ન જાય અને તેઓ વાસ્તવિક દુનિયા સાથે જોડાઈ રહે, તે માટે આ પ્રકારની ડિજિટલ શિસ્ત અત્યંત જરૂરી છે. વાલીઓ, શિક્ષકો અને સરકારના સંયુક્ત પ્રયાસથી જ આપણે આવનારી પેઢીને આ ડિજિટલ વ્યસનમાંથી મુક્ત કરી શકીશું.
આ કાયદો જ્યારે સંસદમાં પસાર થશે, ત્યારે તે વિશ્વભરના ડિજિટલ નિયમો માટે એક ઉદાહરણ બની રહેશે. હવે જોવાનું એ છે કે ટેક કંપનીઓ અને યુવા પેઢી આ બદલાવને કેવી રીતે સ્વીકારે છે.
