પાકિસ્તાની સ્પિનર મોહમ્મદ નવાઝ પર આઈસીસી (ICC) દ્વારા પ્રતિબંધ: ડોપિંગ નિયમોના ભંગ બાદ લેવાયા કડક પગલાં
રમતગમતની દુનિયામાં ઉત્તેજક દ્રવ્યો અથવા પ્રતિબંધિત પદાર્થોનું સેવન હંમેશા વિવાદોનું કારણ બનતું રહ્યું છે. તાજેતરમાં જ પાકિસ્તાની ક્રિકેટ જગતમાંથી એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે, જેણે રમતપ્રેમીઓ અને ખાસ કરીને પાકિસ્તાની ક્રિકેટ બોર્ડને ચોંકાવી દીધું છે. પાકિસ્તાન ટીમના જાણીતા ડાબોડી સ્પિનર મોહમ્મદ નવાઝ પર ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ICC) દ્વારા ડોપિંગ વિરોધી નિયમોના ભંગ બદલ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે. આ સમગ્ર મામલો ‘પદાર્થોના દુરુપયોગ’ (Substance Abuse) સાથે જોડાયેલો છે, જેના કારણે નવાઝના ક્રિકેટ કરિયર પર થોડા સમય માટે બ્રેક લાગી ગઈ છે.
સમગ્ર મામલો શું છે?
આ ઘટનાની શરૂઆત વર્ષ ૨૦૨૬ ના T20 વર્લ્ડ કપ દરમિયાન થઈ હતી. શ્રીલંકાના કોલંબો શહેરમાં પાકિસ્તાન અને નેધરલેન્ડ્સ વચ્ચે રમાયેલી રોમાંચક મેચ બાદ મોહમ્મદ નવાઝનો નિયમિત ડોપિંગ ટેસ્ટ લેવામાં આવ્યો હતો. આ ટેસ્ટના પરિણામોમાં જાણવા મળ્યું કે નવાઝના શરીરમાં પ્રતિબંધિત પદાર્થ ‘કાર્બોક્સી-THC’ (જે સામાન્ય રીતે કેનાબીસ અથવા ગાંજાના સેવન સાથે સંબંધિત છે) ના અંશો મળી આવ્યા હતા.
ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવ્યા બાદ આઈસીસી દ્વારા તુરંત જ નિયમો અનુસાર કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. મોહમ્મદ નવાઝે પોતાના પર લાગેલા આરોપો અને ભૂલનો સ્વીકાર કર્યો હતો. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ પદાર્થનું સેવન તેમણે રમત દરમિયાન પ્રદર્શન સુધારવા (Performance Enhancement) માટે નહોતું કર્યું, અને આ પ્રક્રિયા રમતની સ્પર્ધાની બહાર અને વ્યક્તિગત સંજોગોમાં થઈ હતી.
આઈસીસી (ICC) નું સત્તાવાર નિવેદન અને પ્રતિબંધની વિગતો
આઈસીસીએ સત્તાવાર અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે, “૭ ફેબ્રુઆરીના રોજ શ્રીલંકાના કોલંબોમાં નેધરલેન્ડ્સ સામે રમાયેલી આઈસીસી મેન્સ T20 વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ ની મેચ બાદ લેવાયેલા ડોપિંગ ટેસ્ટમાં ૩૨ વર્ષીય ખેલાડી મોહમ્મદ નવાઝનો કાર્બોક્સી-THC ટેસ્ટ પોઝિટિવ આવ્યો હતો.”
આ અંતર્ગત આઈસીસીના ડોપિંગ વિરોધી કોડ મુજબ નવાઝ પર ૧ મે, ૨૦૨૬ થી ત્રણ મહિનાનો સસ્પેન્શન (પ્રતિબંધ) લાદવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ સસ્પેન્શનનો સ્વેચ્છાએ સ્વીકાર કર્યો હતો. જોકે, રમતગમતની સર્વોચ્ચ સંસ્થાએ માનવીય અભિગમ અપનાવતા નવાઝને સુધરવાની તક આપી છે. આઈસીસી દ્વારા માન્ય રાખવામાં આવેલા ‘પદાર્થ દુરુપયોગ સારવાર કાર્યક્રમ’ (Substance Abuse Treatment Program) ને જો નવાઝ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરે છે, તો આ પ્રતિબંધનો ગાળો ત્રણ મહિનાથી ઘટાડીને માત્ર એક મહિનાનો કરી દેવામાં આવશે.
નવાઝે પહેલેથી જ કામચલાઉ સસ્પેન્શન હેઠળ આશરે અઢી મહિનાનો સમય પસાર કરી લીધો છે અને તેઓ આ પુનર્વસન (Rehabilitation) પ્રક્રિયામાં જોડાઈ ગયા હોવાથી તેમનું કામચલાઉ સસ્પેન્શન હાલ પૂરતું હટાવી લેવામાં આવ્યું છે. આઈસીસીએ ઉમેર્યું કે જો તેઓ આ કાર્યક્રમથી સંતોષકારક પરિણામ આપશે, તો તેમણે ભવિષ્યમાં વધુ કોઈ સજા ભોગવવી પડશે નહીં.
પાકિસ્તાની ટીમ અને ટીમના પરિણામો પર મોટી અસર
નિયમો અનુસાર, જ્યારે કોઈ ખેલાડી ડોપિંગ ટેસ્ટમાં અસફળ સાબિત થાય છે ત્યારે તેના વ્યક્તિગત પ્રદર્શનની સાથે ટીમના પરિણામો પર પણ તેની નકારાત્મક અસર પડે છે. આઈસીસી એન્ટી-ડોપિંગ કોડના નિયમો હેઠળ, ૭ ફેબ્રુઆરીના રોજ નેધરલેન્ડ્સ સામે રમાયેલી મેચમાં મોહમ્મદ નવાઝના તમામ વ્યક્તિગત પ્રદર્શનને રદબાતલ (ગેરલાયક) ઠરાવવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત ૧ મે, ૨૦૨૬ પહેલાં રમાયેલી અન્ય તમામ મેચોમાં પણ તેમના યોગદાનને અમાન્ય ગણવામાં આવ્યું છે.
પાકિસ્તાન ક્રિકેટ ટીમ માટે શ્રીલંકા ખાતે રમાયેલો T20 વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ નિરાશાજનક રહ્યો હતો, જ્યાં ટીમ સુપર આઠ તબક્કામાંથી જ બહાર ફેંકાઈ ગઈ હતી. મોહમ્મદ નવાઝે ટૂર્નામેન્ટમાં પાકિસ્તાન વતી તમામ ૭ મેચ રમી હતી, જેમાં તેમણે માત્ર ૧૫ રન બનાવ્યા હતા અને સાત વિકેટ ઝડપી હતી.
પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ (PCB) નો પ્રતિભાવ
આ ગંભીર મામલે પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ (PCB) પણ હરકતમાં આવ્યું હતું. પીસીબીએ એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં રમતગમતની અગ્રણી વેબસાઈટ ‘ઇએસપીએન ક્રિકઇન્ફો’ ને આપેલા એક નિવેદનમાં સ્વીકાર્યું હતું કે, “ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલે અમને નવાઝના ડોપિંગ નિયમોના સંભવિત ભંગ અંગે વાકેફ કર્યા હતા. બોર્ડે તુરંત જ આ મામલે તપાસ અને યોગ્ય કાનૂની તેમજ વહીવટી પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી હતી. પીસીબીએ આ મામલે સંપૂર્ણ પારદર્શિતા જાળવીને પોતાનો અહેવાલ નિર્ધારિત સમયમાં આઈસીસીને સોંપ્યો હતો.”
પીસીબી હંમેશા ખેલાડીઓની શિસ્ત અને રમતની ગરિમા જાળવવા માટે કટિબદ્ધ રહ્યું છે, તેથી આ ઘટના બાદ બોર્ડ દ્વારા ભવિષ્યમાં ખેલાડીઓના કાઉન્સેલિંગ અને ડોપિંગ અવેરનેસ પ્રોગ્રામ્સ વધુ કડક બનાવવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
મોહમ્મદ નવાઝનું તાજેતરનું પ્રદર્શન
૩૨ વર્ષીય ઓલરાઉન્ડર મોહમ્મદ નવાઝ પાકિસ્તાન ક્રિકેટ ટીમનો એક મહત્વનો હિસ્સો રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રમત ઉપરાંત તેઓ સ્થાનિક લીગ મેચોમાં પણ સક્રિય છે. તાજેતરમાં રમાયેલી પાકિસ્તાન સુપર લીગ (PSL) માં તેઓ મુલતાન સુલ્તાન્સ તરફથી રમ્યા હતા. પીએસએલની આ સિઝનમાં તેમણે ૧૦ મેચોમાં ભાગ લીધો હતો, જેમાં તેઓ માત્ર ૫૪ રન બનાવી શક્યા હતા અને બોલિંગમાં છ વિકેટ પોતાના નામે કરી હતી. તેમનું તાજેતરનું ફોર્મ ભલે સામાન્ય રહ્યું હોય, પણ આ વિવાદે તેમના રમત કરિયર સમક્ષ એક મોટો પડકાર ઉભો કર્યો છે.
