હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર વધતું સંકટ, કાચા તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો
મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ફરી એકવાર દારૂગોળાના ઢગલા પર બેઠું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલો સૈન્ય સંઘર્ષ હવે એક એવા ખતરનાક વળાંક પર પહોંચી ગયો છે, જ્યાં તેની જ્વાળાઓ ગલ્ફના અન્ય દેશો સુધી પણ ઝડપથી ફેલાઈ રહી છે. ઈરાનની ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા હાલમાં જ આપવામાં આવેલી ચેતવણીએ વિશ્વભરના રણનીતિકારો અને સામાન્ય જનતાની ચિંતાઓ વધારી દીધી છે.
ઈરાનની ખુલ્લી ચેતવણી: ‘સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરો’
ઈરાનની શક્તિશાળી સૈન્ય એકમ, IRGC એ તે તમામ દેશોને સીધા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે જ્યાં અમેરિકી સૈનિકો તૈનાત છે. અર્ધ-સરકારી સમાચાર એજન્સી ‘તસ્નીમ’ અનુસાર, ઈરાને આ દેશોને કહ્યું છે કે તેઓ કોઈપણ સંભવિત ‘જવાબી કાર્યવાહી’ માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર રહે.
ઈરાનનો સ્પષ્ટ સંદેશ એ સરકારો માટે છે જેમણે પોતાના ક્ષેત્રનો ઉપયોગ ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે થવા દીધો છે. IRGC એ કહ્યું છે કે આવા દેશો પોતાના નાગરિકોની સુરક્ષાની જવાબદારી પોતે લે. સંગઠને આ દેશોને પોતાની સિવિલ ડિફેન્સ યુનિટ્સને સક્રિય કરવા, આમ જનતાને સંભવિત સૈન્ય મથકોથી દૂર લઈ જવા અને તાત્કાલિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવા સૂચન કર્યું છે. આ ચેતવણી માત્ર રાજદ્વારી નથી, પરંતુ એક સૈન્ય સંદેશ છે કે આવનારા દિવસોમાં સંઘર્ષનો વ્યાપ વધી શકે છે.
કુવૈતમાં હુમલાનો દાવો અને તણાવની પરાકાષ્ઠા
આ ચેતવણીની સાથે જ ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેણે પોતાની વાત સાબિત કરવા માટે કુવૈતમાં અમેરિકી મથકો પર હુમલો કર્યો છે. IRGC અનુસાર, કુવૈત સ્થિત ‘કેમ્પ અરીફજાન’માં અમેરિકી સૈન્ય લોજિસ્ટિક કેન્દ્રને ડ્રોન અને મિસાઈલોથી નિશાન બનાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં કેટલાક સૈનિકો જાનહાનિ પામ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, કુવૈતના જ ‘અલી અલ સલેમ’ એર બેઝ પર રડાર સિસ્ટમને નિષ્ક્રિય કરવા અને ડ્રોન સુવિધાઓને નષ્ટ કરવાનો દાવો પણ ઈરાન દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે.
જોકે, આ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થવાની બાકી છે, પરંતુ કુવૈત અને બહરીન જેવા દેશોમાં હવાઈ હુમલાના સાયરન વાગવા અને મિસાઈલોને તોડી પાડવાના સમાચાર એ દર્શાવે છે કે પરિસ્થિતિ ખરેખર કેટલી ભયાનક છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની: વૈશ્વિક વેપારની નસ પર સંકટ
આ સમગ્ર સંઘર્ષ માત્ર સૈન્ય મથકો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર પડી રહી છે. ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) દુનિયાનો સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગ છે, જ્યાંથી દુનિયાનો એક મોટો હિસ્સો તેલની આયાત કરે છે. સંઘર્ષ તેજ થવાને કારણે અહીં જહાજોની અવરજવરમાં ભારે ઘટાડો આવ્યો છે.
તેની અસર કાચા તેલના ભાવ પર તુરંત જોવા મળી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચું તેલ (Crude Oil) 86 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયું છે. જો આ સૈન્ય ટકરાવ આ જ રીતે ચાલતો રહ્યો, તો ઉર્જાના ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવી શકે છે, જે દુનિયાભરમાં મોંઘવારી અને સપ્લાય ચેઈનને ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કરશે.
અમેરિકાની સૈન્ય રણનીતિ અને વળતો પ્રહાર
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર, અમેરિકા હાથ પર હાથ ધરીને બેઠું નથી. અમેરિકી સેનાએ છેલ્લા સાત દિવસથી સતત ઈરાનના રક્ષણાત્મક મથકો, ભૂગર્ભ હથિયારોના ભંડાર અને દેખરેખ કેન્દ્રોને નિશાન બનાવ્યા છે. અમેરિકાનો લક્ષ્ય ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને નબળી પાડવાનો છે જેથી તે ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ પર હુમલા ન કરી શકે.
ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા અને માનવીય ચિંતા
શનિવારે થયેલી ભીષણ લડાઈ અને ત્યારબાદના ઘટનાક્રમ એ સંકેત આપી રહ્યા છે કે કામચલાઉ સીઝફાયરની આશાઓ હવે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. ગલ્ફના દેશો માટે આ સ્થિતિ કોઈ દુઃસ્વપ્ન જેવી છે. એક તરફ શક્તિશાળી દેશોની ખેંચતાણ છે, તો બીજી તરફ ત્યાંના સામાન્ય નાગરિકો, જેઓ કોઈ પણ ભૂલ વગર આ યુદ્ધની કિંમત ચૂકવી રહ્યા છે.
આ સ્થિતિ માત્ર મધ્ય પૂર્વ માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે એક મોટી ચેતવણી છે. જ્યારે બે શક્તિશાળી સૈન્ય સત્તાઓ સામસામે હોય છે, ત્યારે શાંતિનો માર્ગ વધુ મુશ્કેલ બની જાય છે. રાજદ્વારી પ્રયાસોની હવે ભારે અછત અનુભવાઈ રહી છે અને દુનિયાની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે શું ગલ્ફનો આ સંઘર્ષ કોઈ મોટા વૈશ્વિક સંકટને આમંત્રણ આપશે કે રાજદ્વારી રીતે તેને ફરી કાબૂમાં લઈ શકાશે. હાલમાં, એક વાત સ્પષ્ટ છે—આવનારા થોડા દિવસો વૈશ્વિક રાજકારણ અને સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થવાના છે.
