શું ઈરાનમાં થશે મોટો રાજકીય બળવો? નવા સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનીની ગેરહાજરીથી અટકળોનું બજાર ગરમ
પશ્ચિમ એશિયાના ભૌગોલિક-રાજકીય સમીકરણોમાં આ સમયે સૌથી મોટો ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયતોલ્લા અલી ખામેનીના અવસાન બાદ સમગ્ર દેશ એક અભૂતપૂર્વ રાજકીય કટોકટી અને આંતરિક સત્તા સંઘર્ષના આરે આવીને ઊભો રહ્યો છે. એક તરફ અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સાથે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ નિર્માણ પામી છે, તો બીજી તરફ તેહરાનના સત્તાના ગલિયારાઓમાં આંતરિક બળવો થવાની સંભાવનાઓ પ્રબળ બની રહી છે.
ઈરાનના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક અને રાજકીય નેતા આયતોલ્લા અલી ખામેનીના અવસાન બાદ ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન તેના ઇતિહાસના સૌથી મોટા સત્તા પરિવર્તનના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. સત્તાવાર સુત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં સર્વોચ્ચ નેતા પદ માટે અંદરખાને તીવ્ર ખેંચતાણ શરૂ થઈ ચૂકી છે. અલી ખામેનીના ઉત્તરાધિકારી તરીકે જાહેર કરાયેલા નવા સર્વોચ્ચ નેતા, મોજતબા ખામેનીની સતત રહસ્યમય જાહેર ગેરહાજરીએ આ શંકાઓને વધુ દ્રઢ બનાવી છે કે તેહરાનની સત્તાવાર ઇમારતોની પાછળ કંઈક મોટું રંધાઈ રહ્યું છે. આ ગેરહાજરી વચ્ચે, ઈરાનના કટ્ટરપંથી અને રૂઢિચુસ્ત જૂથોએ વર્તમાન સુધારાવાદી રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન, સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફ અને વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચી વિરુદ્ધ મોરચો ખોલી દીધો છે. કટ્ટરપંથીઓનો સીધો આક્ષેપ છે કે આ ત્રણેય નેતાઓ પશ્ચિમી શક્તિઓ સામે ઘૂંટણ ટેકવી રહ્યા છે.
અંતિમયાત્રા દરમિયાન ફાટી નીકળેલો જનઆક્રોશ અને હિંસા
આ આંતરિક અસંતોષ ત્યારે સપાટી પર આવ્યો જ્યારે અલી ખામેનીની અંતિમયાત્રા યોજાઈ રહી હતી. આ ગંભીર અને ગમગીન માહોલ વચ્ચે પણ કટ્ટરવાદી તત્વો અને પ્રદર્શનકારીઓએ દેશના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન વિરુદ્ધ ઉગ્ર સુત્રોચ્ચારો કર્યા હતા. ભીડે તેમને “સમજૂતી કરનારાઓ” તરીકે સંબોધીને સત્તા છોડવાની માંગ કરી હતી. તણાવ એટલો વધી ગયો હતો કે દેશના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચી પર પ્રદર્શનકારીઓ દ્વારા સીધો પથ્થરમારો કરવામાં આવ્યો હતો. તેમને “દેશદ્રોહી” અને પશ્ચિમી દેશોના એજન્ટ ગણાવીને અપશબ્દો બોલવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે સુરક્ષા કર્મચારીઓએ તેમને તાત્કાલિક કાર્યક્રમ સ્થળેથી બહાર લઈ જવા પડ્યા હતા. કટ્ટરપંથીઓનો મુખ્ય આક્રોશ એ વાત પર છે કે વર્તમાન સરકારે અમેરિકા સાથે યુદ્ધવિરામ અને આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા માટે જે વાટાઘાટો કરી છે, તે ઈરાનની ૧૯૭૯ ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિની કટ્ટર વિચારધારા સાથે મોટો દ્રોહ છે.
મોજતબા ખામેનીનું મૌન અને કટ્ટરવાદીઓની ધમકી
નવા ઘોષિત સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેની હજુ સુધી કોઈ પણ જાહેર મંચ પર કે મીડિયા સમક્ષ ઉપસ્થિત થયા નથી. તેમના આ મૌનનો ફાયદો ઉઠાવીને કટ્ટરવાદી નેતાઓ દાવો કરી રહ્યા છે કે રાષ્ટ્રપતિ, વિદેશ પ્રધાન અને સંસદ અધ્યક્ષની ત્રિપુટી સર્વોચ્ચ નેતાના જૂના આદેશો અને નીતિઓને નેવે મૂકીને મનસ્વી નિર્ણયો લઈ રહી છે. કટ્ટરપંથી સાંસદ મહમૂદ નબાવિયનએ સોશિયલ મીડિયા પર ખુલ્લેઆમ ચેતવણી આપી છે કે દેશમાં વર્તમાન સરકાર દ્વારા એક વ્યવસ્થિત “રાજકીય બળવો” કરવામાં આવી રહ્યો છે. અન્ય એક પ્રભાવશાળી સાંસદ કામરાન ગઝનફારીએ પણ સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો છે કે તે દેશની સર્વોચ્ચ સુરક્ષા પરિષદને વધુ શક્તિશાળી બનાવીને સંસદ અને ધાર્મિક નેતાઓની સત્તાને મર્યાદિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ કટોકટી વચ્ચે, ઈરાનની સુરક્ષા સંસ્થાઓ સાથે નજીકનો સંબંધ ધરાવતા ધાર્મિક ગાયક મોહમ્મદ અલી બખ્શીએ રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયાનને સીધી ધમકી આપતા કહ્યું છે કે જો ક્રાંતિની શરતો પૂરી નહીં થાય તો તેના પરિણામો લોહિયાળ હોઈ શકે છે.
વૈશ્વિક તણાવ અને સરકારના વળતા પ્રહારો
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માં થયેલી લશ્કરી અથડામણો અને યુદ્ધવિરામના ભંગ બાદ ઈરાનનું આંતરિક રાજકારણ વધુ ઉકળતા ચરુ જેવું બન્યું છે. હોર્મુઝમાં ઈરાની સેનાની કથિત કાર્યવાહીના જવાબમાં અમેરિકાએ કરેલા હવાઈ હુમલાઓએ ઈરાનના કટ્ટરપંથીઓને વધુ આક્રમક બનવાની તક આપી દીધી છે. તેઓ હવે અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સામે પૂર્ણ કક્ષાના યુદ્ધની માંગ કરી રહ્યા છે. જો કે, રાષ્ટ્રપતિ પેઝેશ્કિયનની સરકારે પણ હવે આ કટ્ટરપંથીઓ સામે કડક વલણ અપનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. સરકારને અસ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા સાંસદ મહમૂદ નબાવિયનને સંસદની અતિ મહત્વની ગણાતી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિમાંથી સત્તાવાર રીતે હાંકી કાઢવામાં આવ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ઈરાનની વર્તમાન વહીવટી નેતાગીરી કોઈપણ ભોગે કટ્ટરપંથી લશ્કરી જૂથોના પ્રભાવને નાબૂદ કરીને પશ્ચિમી દેશો સાથે આર્થિક સંબંધો સુધારવા માંગે છે, પરંતુ સેના અને ધાર્મિક સંગઠનો પર કટ્ટરવાદીઓની પકડ જોતાં આગામી દિવસોમાં ઈરાનમાં મોટો આંતરિક વિસ્ફોટ થવાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી.
