GST ની માથાકૂટમાંથી મુક્તિ! કમ્પોઝિશન સ્કીમની આ ટ્રીકથી બચાવો લાખો રૂપિયા અને સમય
જો તમે નાનો કે મોટો કોઈપણ બિઝનેસ ચલાવતા હશો, તો તમે જીએસટી (GST – ગૂડ્ઝ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ) વિશે ચોક્કસ સાંભળ્યું હશે. વેપારમાં પારદર્શિતા અને નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવા માટે જીએસટી રજિસ્ટ્રેશન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઘણીવાર નાના વેપારીઓ ટેક્સ અને રીટર્ન ફાઇલિંગની જટિલ પ્રક્રિયાથી ડરીને રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાનું ટાળતા હોય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે સરકાર પાસે નાના વેપારીઓ માટે એક અત્યંત સરળ યોજના છે?
આ યોજનાનું નામ છે જીએસટી કમ્પોઝિશન સ્કીમ (Composition Scheme). આ યોજના હેઠળ નાના વેપારીઓને ટેક્સમાં અને રીટર્ન ભરવાની ઝંઝટમાં મોટી રાહત આપવામાં આવે છે. ચાલો, કમ્પોઝિશન સ્કીમ અને રેગ્યુલર જીએસટી વચ્ચેનો તફાવત સરળ ભાષામાં સમજીએ.
શું છે કમ્પોઝિશન સ્કીમ (Composition Scheme)?
કમ્પોઝિશન સ્કીમ મુખ્યત્વે એવા નાના અને મધ્યમ કદના વેપારીઓ માટે બનાવવામાં આવી છે જેઓ દર મહિને જટિલ ટેક્સ રીટર્ન ભરી શકતા નથી. જે વેપારીઓનું વાર્ષિક ટર્નઓવર નિર્ધારિત સીમા (સામાન્ય રાજ્યો માટે ₹૧.૫ કરોડ સુધી અને પૂર્વોત્તર રાજ્યો માટે ₹૭૫ લાખ સુધી) ની અંદર હોય, તેઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે.
આ યોજના હેઠળ ટેક્સના દરો:
-
ટ્રેડર્સ (વેપારીઓ): કુલ ટર્નઓવર પર માત્ર ૧% ટેક્સ.
-
ઉત્પાદકો (Manufacturers): કુલ ટર્નઓવર પર ૨% ટેક્સ.
-
રેસ્ટોરન્ટ સર્વિસ: ૫% ટેક્સ.
જોકે, આ સ્કીમ લેનારા વેપારીઓ ગ્રાહકો પાસેથી અલગથી જીએસટી ઉઘરાવી શકતા નથી અને તેમને ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) નો લાભ પણ મળતો નથી.
રેગ્યુલર જીએસટી (Regular GST) શું છે?
રેગ્યુલર જીએસટી સામાન્ય રીતે એવા મોટા કારોબારીઓ માટે છે જેમનું વાર્ષિક ટર્નઓવર ₹૪૦ લાખ (સર્વિસ સેક્ટર માટે ₹૨૦ લાખ) થી વધુ હોય અથવા જેઓ મોટા પાયે વેપાર કરવા માંગતા હોય.
આ સિસ્ટમ હેઠળ વેપારીઓએ તેમની પ્રોડક્ટ કે સર્વિસ અનુસાર ૫%, ૧૨%, ૧૮% કે ૨૮% ના દરે જીએસટી ચૂકવવો પડે છે. રેગ્યુલર જીએસટીમાં વેપારી પોતાના ગ્રાહકો પાસેથી જીએસટી ઉઘરાવી શકે છે અને માલ ખરીદતી વખતે ચૂકવેલા ટેક્સ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) મેળવીને પોતાના ટેક્સનું બિલ ઓછું કરી શકે છે.
કમ્પોઝિશન સ્કીમ અને રેગ્યુલર GST વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત
બંને સિસ્ટમમાં કામગીરી અને નિયમોની દ્રષ્ટિએ મોટો તફાવત જોવા મળે છે:
| મુદ્દો | કમ્પોઝિશન સ્કીમ (Composition GST) | રેગ્યુલર જીએસટી (Regular GST) |
| ટેક્સનો દર | ૧%, ૨% અથવા ૫% (ખૂબ ઓછો) | ૫%, ૧૨%, ૧૮% કે ૨૮% (પ્રોડક્ટ મુજબ) |
| ગ્રાહક પાસેથી ટેક્સ | ગ્રાહક પાસેથી જીએસટી ન ઉઘરાવી શકાય | ગ્રાહક પાસેથી બિલમાં જીએસટી લેવાય છે |
| ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) | આ લાભ મળતો નથી | ખરીદી પર ચૂકવેલા GST પર ITC મળે છે |
| રીટર્ન ફાઇલિંગ | દર ત્રિમાસિકે CMP-08 અને વાર્ષિક GSTR-4 | દર મહિને GSTR-1 અને GSTR-3B ભરવું પડે |
| રાજ્ય બહાર વેચાણ | અન્ય રાજ્યમાં (Inter-state) વેચાણ શક્ય નથી | દેશના કોઈપણ ખૂણે માલ વેચી શકાય |
શું કમ્પોઝિશન વેપારીઓ E-Commerce પર સામાન વેચી શકે?
અગાઉ કમ્પોઝિશન સ્કીમ ધરાવતા વેપારીઓ માટે એમેઝોન કે ફ્લિપકાર્ટ જેવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર સામાન વેચવા પર મનાઈ હતી. પરંતુ હવે સરકારે આ નિયમોમાં ફેરફાર કરીને મોટી રાહત આપી છે.
હવે કમ્પોઝિશન સ્કીમ હેઠળ રજિસ્ટર્ડ થયેલા નાના વેપારીઓ પણ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ દ્વારા ઓનલાઈન સામાન વેચી શકે છે. પરંતુ તેમાં એક મહત્વની શરત એ છે કે આ વેચાણ માત્ર પોતાના રાજ્યની અંદર (Intra-state) જ હોવું જોઈએ. જો કોઈ વેપારી બીજા રાજ્યના ગ્રાહકને ઓનલાઈન સામાન વેચવા માંગતો હોય, તો તેણે ફરજિયાતપણે રેગ્યુલર જીએસટીમાં શિફ્ટ થવું પડશે.
તમારા બિઝનેસ માટે કયો વિકલ્પ શ્રેષ્ઠ છે?
જો તમે નાની કરિયાણાની દુકાન, લોકલ રેસ્ટોરન્ટ અથવા સ્થાનિક લેવલે કપડાં/સામાનનો વેપાર કરો છો અને તમારી પાસે એકાઉન્ટન્ટ રાખીને દર મહિને જટિલ બિલિંગ કરવાનો સમય નથી, તો કમ્પોઝિશન સ્કીમ તમારા માટે વરદાન સમાન છે.
પરંતુ જો તમારો પ્લાન મોટો છે, તમે માલની ખરીદી-વેચાણ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ લેવા માંગો છો, અન્ય રાજ્યોમાં વેપાર કરવા માંગો છો અથવા મોટા કોર્પોરેટ ગ્રાહકો સાથે કામ કરો છો, તો રેગ્યુલર જીએસટી પસંદ કરવો વધુ ફાયદાકારક રહેશે.
