કેન્સર શરીરમાં પ્રવેશતા જ આપે છે આ ૩ નાના સંકેત, સમયસર ન ચેત્યા તો પડી શકે છે ભારે!
મોટાભાગના લોકો એવું માનતા હોય છે કે કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારી જ્યારે શરીરમાં આવે છે, ત્યારે તેના લક્ષણો ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને મોટા હોય છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા કાંઈક અલગ જ છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં કેન્સરના શરૂઆતના લક્ષણો એટલા હળવા, અસ્પષ્ટ અને સામાન્ય હોય છે કે લોકો તેને રોજીંદા જીવનનો તણાવ, વય વધવાની પ્રક્રિયા અથવા તો સામાન્ય શરદી-ઉધરસ સમજીને અવગણી દે છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, આ નાના-નાના ફેરફારોને સમયસર ઓળખી લેવાથી યોગ્ય નિદાન થઈ શકે છે અને સારવારના પરિણામોમાં ધાર્યા કરતાં પણ મોટો સુધારો લાવી શકાય છે.
પ્રોટોન થેરાપી સેન્ટર (પ્રાગ)ના પ્રખ્યાત રેડિયેશન ઓન્કોલોજિસ્ટ અને મેડિકલ ડિરેક્ટર ડૉ. જીરી કુબેસના જણાવ્યા અનુસાર, જો શરીરમાં કોઈ લક્ષણ સતત જળવાઈ રહે અથવા વારંવાર પાછું આવે, તો તેને ક્યારેય હળવાશથી ન લેવું જોઈએ. ડૉ. કુબેસે એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે, “કેન્સર હંમેશા કોઈ મોટા નાટક કે ધમાકા સાથે શરીરમાં નથી પ્રવેશતું. આનો અર્થ એવો પણ નથી કે શરીરના દરેક નાના દુખાવા કે સામાન્ય ઉધરસથી ડરી જવું. પરંતુ જે લક્ષણો લાંબા સમય સુધી મટતા નથી અથવા તમને તમારા શરીર માટે સામાન્ય નથી લાગતા, તેના પર ધ્યાન આપવું ખૂબ જરૂરી છે.”
કેન્સરનું વહેલું નિદાન કેમ જીવનરક્ષક સાબિત થાય છે?
આજે વિશ્વભરમાં કેન્સરના કેસો ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યા છે, આવી સ્થિતિમાં રોગનું વહેલું નિદાન (એવરી ડિટેક્શન) સૌથી મહત્વપૂર્ણ શસ્ત્ર બની રહે છે. શરૂઆતના સ્ટેજમાં જ જો કેન્સરની ખબર પડી જાય, તો ડોક્ટરો પાસે સારવાર માટે ઘણા બધા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોય છે અને દર્દીના પૂરેપૂરા સાજા થવાની કે જીવવાની શક્યતાઓ અનેકગણી વધી જાય છે.
જોકે, કોઈ એક સામાન્ય લક્ષણ દેખાવાનો સીધો અર્થ એ નથી થતો કે વ્યક્તિને કેન્સર જ છે. છતાં પણ તબીબો સલાહ આપે છે કે જો કોઈ શારીરિક તકલીફ કેટલાક અઠવાડિયા સુધી સતત રહે, સમય જતાં વધુ બગડતી જાય અથવા તેનું કોઈ સ્પષ્ટ કારણ ન સમજાતું હોય, તો તરત જ ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
અહીં એવા ત્રણ સૌથી સામાન્ય પણ અવારનવાર અવગણવામાં આવતા લક્ષણો વિશે ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જેના પર દરેક વ્યક્તિએ ધ્યાન આપવું જોઈએ:
૧. સતત રહેતો થાક જે આરામ કરવા છતાં દૂર નથી થતો
અત્યારની દોડધામ ભરેલી જિંદગીમાં વ્યસ્ત અઠવાડિયા પછી કે પૂરતી ઊંઘ ન મળવાને કારણે થાક લાગવો એ બહુ સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ કેન્સરથી સંબંધિત થાક (Cancer-related fatigue) તદ્દન અલગ પ્રકારનો હોય છે. આ એવો અસહ્ય થાક છે જે પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી કે આખો દિવસ આરામ કર્યા પછી પણ દૂર નથી થતો.
આ થાક એટલો ગંભીર હોઈ શકે છે કે તે રોજિંદા કામકાજ, કસરત કે પથારીમાંથી ઊભા થવાની ક્ષમતાને પણ અસર કરે છે. જોકે, સતત થાક લાગવાના ઘણા અન્ય સામાન્ય કારણો પણ હોઈ શકે છે, જેમ કે:
-
શરીરમાં લોહીની સમાન કમી (એનિમિયા)
-
થાઇરોઇડની સમસ્યાઓ
-
લાંબા સમય સુધી ચાલતા ઈન્ફેક્શન (લાંબા ગાળાના ચેપ)
-
પૂરતી કે ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ ન મળવી
-
શરીરમાં જરૂરી વિટામિન્સ અને પોષક તત્વોની ઉણપ
જોકે આ તમામ સ્થિતિઓ કેન્સર કરતાં ઘણી વધુ સામાન્ય છે, છતાં જો કોઈ કારણ વગર સતત અતિશય થાક અનુભવાતો હોય તો તબીબી તપાસ કરાવવી અત્યંત જરૂરી છે.
૨. ત્રણ અઠવાડિયા કરતાં વધુ સમય સુધી ચાલતી ઉધરસ
સામાન્ય રીતે વાયરલ ઇન્ફેક્શન, એલર્જી કે મોસમી બીમારીઓને કારણે થતી ઉધરસ એક કે બે અઠવાડિયામાં આપોઆપ મટી જતી હોય છે. પરંતુ જો ઉધરસ સતત ત્રણ અઠવાડિયા કરતાં વધુ સમય સુધી રહે, ધીમે ધીમે વધતી જાય અથવા વારંવાર થતી હોય, તો તેને સામાન્ય ગણીને છોડી દેવી ભૂલભરેલું છે.
ડૉ. કુબેસ નોંધે છે કે લાંબા સમય સુધી રહેતી ઉધરસ પાછળ ફેફસાંના સામાન્ય રોગો હોવાની શક્યતા કેન્સર કરતાં ઘણી વધારે હોય છે. પરંતુ લક્ષણ લાંબુ ખેંચાય ત્યારે તપાસ કરાવી લેવી હિતાવહ છે.
જો ઉધરસની સાથે નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વગર તરત જ ઈમરજન્સી તબીબી સહાય લેવી જોઈએ:
-
થૂંક કે કફમાં લોહી પડવું
-
છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો થવો
-
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી કે શ્વાસ ટૂંકો થવો
-
શ્વાસ લેતી વખતે સીટી જેવો અવાજ (ગભરામણ) આવવો
-
કોઈ પણ શ્રમ વગર શ્વાસ ચડવો
૩. સ્પષ્ટ કારણ વગર વજન ઘટી જવું
કોઈપણ જાતના ડાયેટિંગ કે કસરત વગર જો વજન ઘટે, તો ઘણા લોકોને શરૂઆતમાં આનંદ થાય છે. પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાનમાં કોઈ પણ કારણ વગર અચાનક વજન ઘટી જવું એ શરીર અંદરથી સ્વસ્થ ન હોવાનો સંકેત ગણાય છે.
જો તમે પહેલાંની જેમ જ સામાન્ય ખોરાક લઈ રહ્યા હોવ, તમારી દૈનિક શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ પણ એ જ હોય અને છતાં પણ તમારું વજન સતત ઘટતું જતું હોય, તો ડોક્ટર પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ. અચાનક વજન ઘટવા પાછળ ઘણા રોગો જવાબદાર હોઈ શકે છે, જેમ કે:
-
ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ)
-
પાચનતંત્રને લગતી ગંભીર સમસ્યાઓ
-
થાઇરોઇડ ગ્રંથિની અતિશય સક્રિયતા (હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ)
-
શરીરમાં લાંબા ગાળાનો ચેપ
-
કેટલાક ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સર
તમારે ડોક્ટરનો સંપર્ક ક્યારે કરવો જોઈએ?
શરીરમાં થતા નાના-મોટા ફેરફારો પ્રત્યે સજાગ રહેવું એ જ શ્રેષ્ઠ બચાવ છે. નીચે મુજબની સ્થિતિમાં તમારે તુરંત જ તમારા ફેમિલી ડોક્ટર કે નિષ્ણાતની મુલાકાત લેવી જોઈએ:
-
જ્યારે કોઈ પણ લક્ષણ સતત કેટલાક અઠવાડિયા સુધી જળવાઈ રહે.
-
લક્ષણો મટી ગયા પછી વારંવાર પાછા આવતા હોય.
-
સ્થિતિ સુધરવાને બદલે ધીમે ધીમે વધુ ખરાબ થતી જતી હોય.
-
તમારા શરીરના સામાન્ય સ્વાસ્થ્યની સરખામણીમાં તમને કંઈક અસામાન્ય કે અલગ અનુભવાતું હોય.
યાદ રાખો: આ લક્ષણો દેખાવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમને કેન્સર જ છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આ લક્ષણો પાછળ સામાન્ય અને બિન-હાનિકારક કારણો જ હોય છે. પરંતુ સાચું કારણ શું છે તે માત્ર એક યોગ્ય ડોક્ટર જ જરૂરી લેબોરેટરી ટેસ્ટ અને શારીરિક તપાસ દ્વારા નક્કી કરી શકે છે. ડરવાની જરૂર નથી, પરંતુ સજાગ રહીને સમયસર તબીબી સલાહ લેવી એ જ શાણપણ છે.
