નેવીના આ માસ્ટરપ્લાનથી આ ૬ ડિફેન્સ કંપનીઓને મળશે કરોડોના ઓર્ડર! જાણો સ્ટોક્સના નામ
ભારત અત્યારે પોતાની દરિયાઈ સુરક્ષાને અભેદ્ય બનાવવા માટે અભૂતપૂર્વ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં સતત વધી રહેલા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને સમુદ્રના ઊંડાણમાં ઊભી થતી નવી વ્યૂહાત્મક પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) હવે અંડરવોટર ડિફેન્સ (સમુદ્રી અધોજળ સુરક્ષા) પર મોટું રોકાણ કરી રહ્યું છે.
આ આધુનિકીકરણ યોજના હેઠળ નવી અદ્યતન સબમરીન, સોનાર સિસ્ટમ, અંડરવોટર સર્વેલન્સ (સમુદ્રની અંદર નિરીક્ષણ), હેવીવેઇટ ટોર્પિડો અને સ્વાયત્ત માનવરહિત અંડરવોટર વ્હીકલ્સ (Autonomous Underwater Vehicles) જેવી હાઇ-ટેક ટેકનોલોજીનો સમાવેશ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ભારત સરકારના આ વ્યૂહાત્મક નિર્ણયથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રની કેટલીક લિસ્ટેડ કંપનીઓને લાંબા ગાળા માટે જંગી ઓર્ડર અને વૃદ્ધિની નવી તકો મળવાની પૂરી શક્યતા છે.
પ્રોજેક્ટ ૭૫ (આઈ) – ભારતનો સૌથી મોટો અંડરવોટર ડિફેન્સ પ્લાન
ભારતનો સૌથી મોટો અને મહત્વકાંક્ષી અંડરવોટર ડિફેન્સ કાર્યક્રમ ‘પ્રોજેક્ટ ૭૫ (આઈ)’ [Project 75 (I)] છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ ‘એર ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન’ (AIP) ટેકનોલોજીથી સજ્જ છ નવી અને અત્યાધુનિક પંડોબીઓ (સબમરીન)નું નિર્માણ કે ખરીદી કરવાની યોજના છે.
આ ઉપરાંત, સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી પરમાણુ સબમરીનના નિર્માણ, એન્ટી-સબમરીન વોરફેર (સબમરીન વિરોધી યુદ્ધ પ્રણાલી) અને સમુદ્રના તળિયે દેખરેખ રાખતી સર્વેલન્સ સિસ્ટમ્સ પર પણ બજેટ વધારવામાં આવી રહ્યું છે. સંરક્ષણ ઉપકરણો બનાવતી કંપનીઓ માટે આ એક એવો ક્ષેત્ર છે જ્યાં આગામી ૧૫ થી ૨૦ વર્ષ સુધી સતત ઓર્ડર મળતા રહેશે.
૧. મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ (Mazagon Dock Shipbuilders)
અંડરવોટર ડિફેન્સ સેક્ટરમાં મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ સૌથી અગ્રણી સ્થાને છે. આ ભારતની એકમાત્ર એવી લિસ્ટેડ કંપની છે જેણે ‘પ્રોજેક્ટ ૭૫’ હેઠળ સ્કોર્પીન કેટેગરીની તમામ છ સબમરીનનું સફળતાપૂર્વક દેશમાં જ ઉત્પાદન કર્યું છે.
તબીબી અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, ‘પ્રોજેક્ટ ૭૫ (આઈ)’ અને ભવિષ્યમાં નૌકાદળની જૂની સબમરીનોને બદલવા માટેની કામગીરીમાં મઝગાંવ ડોકની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો કંપનીને આ નવા જંગી ઓર્ડર મળે છે, તો તેની ઓર્ડર બુક અને વાર્ષિક કમાણીમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
૨. ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL)
સંરક્ષણ ક્ષેત્રની સરકારી કંપની ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક્સ (BEL) અંડરવોટર ટેકનોલોજી અને સર્વેલન્સ ક્ષેત્રે મજબૂત પકડ ધરાવે છે. BEL ખાસ કરીને સ્વદેશી સોનાર સિસ્ટમ (Sonar Systems), કોમ્બેટ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ અને અંડરવોટર સર્વેલન્સ ઇક્વિપમેન્ટ્સ વિકસાવી રહી છે.
સમુદ્રની અંદર રડાર અને સિગ્નલ પ્રોસેસિંગ વગર કોઈપણ સબમરીન કે જહાજ કામ કરી શકતું નથી. આથી, નેવી દ્વારા રડાર અને સર્વેલન્સ પર કરાતા ખર્ચનો સીધો અને મોટો લાભ BEL ને મળશે.
૩. ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL)
શસ્ત્રો અને મિસાઇલ નિર્માણ ક્ષેત્રે ભારત ડાયનેમિક્સ (BDL) નું નામ જાણીતું છે. અંડરવોટર હથિયારોની વાત કરીએ તો, BDL હેવીવેઇટ ટોર્પિડો (Heavyweight Torpedoes), એન્ટી-સબમરીન વોરફેર ઇક્વિપમેન્ટ અને ‘સોનોબોય’ (Sonobuoys) જેવા અત્યંત સચોટ સંરક્ષણ ઉત્પાદનોના નિર્માણમાં સક્રિય છે.
સમુદ્રી સુરક્ષા વધારવા માટે જ્યારે પણ નૌકાદળ પોતાના શસ્ત્રાગારને મજબૂત કરશે, ત્યારે ટોર્પિડો અને અંડરવોટર મિસાઇલ્સના ઉત્પાદન માટે BDL ને જ સૌથી પહેલાં કોન્ટ્રાક્ટ મળશે.
૪. લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T)
દેશની સૌથી મોટી ખાનગી એન્જિનિયરિંગ કંપની લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો (L&T) છેલ્લા ઘણા દાયકાઓથી ભારતના ગુપ્ત પરમાણુ સબમરીન પ્રોજેક્ટ્સ સાથે જોડાયેલી છે. L&T પરમાણુ સબમરીન માટેના ખાસ એન્જિનિયરિંગ સિસ્ટમ્સ, પ્રેશર હલ (Pressure Hulls) અને અન્ય જટિલ માળખાકીય ભાગો તૈયાર કરવાનો બહોળો અનુભવ ધરાવે છે.
ખાનગી ક્ષેત્રે અંડરવોટર ડિફેન્સમાં L&T જેવી તકનીકી ક્ષમતા ખૂબ જ ઓછી કંપનીઓ પાસે છે, જે તેને લાંબા ગાળાનો મોટો ફાયદો અપાવે છે.
૫. CFF ફ્લુઇડ કન્ટ્રોલ (CFF Fluid Control)
નાના પણ અત્યંત સ્પેશિયલાઇઝ્ડ પ્લેયર્સમાં CFF ફ્લુઇડ કન્ટ્રોલ નું નામ ઝડપથી ઊભરી રહ્યું છે. આ કંપની ખાસ કરીને સબમરીન માટે જરૂરી ફ્લુઇડ કન્ટ્રોલ સિસ્ટમ, પ્રોપલ્શન ઇક્વિપમેન્ટ (ચાલક બળ માટેના સાધનો) અને અંડરવોટર કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ બનાવે છે.
કંપનીએ તાજેતરમાં જ જર્મનીની પ્રખ્યાત કંપની ‘એટલાસ ઇલેક્ટ્રોનિક’ (Atlas Elektronik) સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી કરી છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીને કારણે CFF ને ભવિષ્યમાં નૌકાદળના આધુનિકીકરણ પ્રોજેક્ટ્સમાં મોટા કોન્ટ્રાક્ટ્સ મળવાની શક્યતાઓ વધી ગઈ છે.
૬. ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ એન્ડ એન્જિનિયર્સ (GRSE)
સમુદ્રી સુરક્ષા માટે માત્ર સબમરીન જ નહીં, પરંતુ સબમરીનનો શિકાર કરી શકે તેવા ‘એન્ટી-સબમરીન શેલો વોટર ક્રાફ્ટ’ (ASW-SWC) ની પણ જરૂર પડે છે. GRSE નેવી માટે આવા ખાસ જહાજો બનાવી રહી છે જે સમુદ્રમાં છુપાયેલી દુશ્મન સબમરીનોને શોધવાનું અને તેનો નાશ કરવાનું કામ કરે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે સંકેત?
અંડરવોટર ડિફેન્સ એ કોઈ ટૂંકા ગાળાનો ટ્રેન્ડ નથી, પરંતુ ભારતની સુરક્ષા જરૂરિયાતોને કારણે આગામી ૧૦ થી ૧૫ વર્ષ સુધી ચાલનારી એક લાંબા ગાળાની ‘મેગા થીમ’ છે. ભારત સરકાર ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન હેઠળ ડિફેન્સ ઈમ્પોર્ટ (આયાત) ઘટાડીને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.
