મણિપુરમાં ફરી ભડક્યો વિવાદ: કૂકી-ઝો સમુદાય દ્વારા કાઉન્ટર-ઇકોનોમિક નાકાબંધી શરૂ, આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની માંગ
ઉત્તર-પૂર્વના અશાંત રાજ્ય મણિપુરમાંથી ફરી એકવાર તણાવપૂર્ણ સમાચાર સામે આવ્યા છે. જાતીય હિંસા અને સંઘર્ષનો સામનો કરી રહેલા મણિપુરમાં હવે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી રહી છે. નાગા અને મૈતેઈ જૂતો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી નાકાબંધીના જવાબમાં હવે કૂકી-ઝો (Kuki-Zo) સમુદાયના સંગઠનો પણ મેદાને આવ્યા છે. કૂકી-ઝો સંગઠનોએ નાગાલેન્ડને જોડતા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પર અનિશ્ચિત સમય માટે ‘કાઉન્ટર-ઇકોનોમિક નાકાબંધી’ (Counter-economic blockade) શરુ કરી દીધી છે. આ નાકાબંધીના કારણે રાજ્યમાં ફરી એકવાર ચીજવસ્તુઓની આવનજાવન અટવાઈ જવાની અને સામાન્ય જનજીવન પ્રભાવિત થવાની પૂરી શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે.
સમગ્ર વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ: કેમ શરૂ થઈ આ નાકાબંધી?
મણિપુરમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી વિવિધ સમુદાયો વચ્ચે અવિશ્વાસ અને તણાવનું વાતાવરણ ચાલી રહ્યું છે. તાજેતરમાં નાગા અને કૂકી-ઝો સમુદાયો વચ્ચે તણાવ ત્યારે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો જ્યારે ગત મહિને છ નાગા બંધકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાના વિરોધમાં નાગા અને મૈતેઈ જૂથો દ્વારા કૂકી-ઝો બહુલ વિસ્તારો સામે આર્થિક નાકાબંધી તીવ્ર કરવામાં આવી હતી, જેના કારણે આ વિસ્તારોમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ, દવાઓ અને ખાદ્ય સામગ્રીની ભારે અછત ઊભી થઈ હતી.
કૂકી સિવિલ સોસાયટી ઓર્ગેનાઈઝેશન વર્કિંગ કમિટીનું કહેવું છે કે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી કૂકી-ઝો સમુદાયના લોકોને સતત હાલાકી ભોગવવી પડી રહી છે અને તેમની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અવરજવરને ઇરાદાપૂર્વક રોકવામાં આવી રહી છે, જ્યારે સરકારી તંત્ર મૂકપ્રેક્ષક બનીને આ બધું જોઈ રહ્યું છે. આ જ કારણોસર હવે કૂકી-ઝો સમુદાયે પણ આક્રમક વલણ અપનાવતા વળતી નાકાબંધીનું એલાન કર્યું છે.
કૂકી-ઝો સંગઠનોની કડક જાહેરાત અને સરકારી સંસ્થાઓ બંધ
ઉખરુલ, કાંગપોકપી અને કામજોંગ જિલ્લાના કૂકી-ઝો સિવિલ સોસાયટી સંકલન જૂથો સાથે વિસ્તૃત ચર્ચા-વિચારણા કર્યા બાદ આ કાઉન્ટર-નાકાબંધીનો સર્વસಮ್ಮતિથી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કમિટી દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા એક સત્તાવાર નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે, જ્યાં સુધી સરકાર કૂકી-ઝો વિસ્તારોમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની મુક્ત અવરજવર અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત નહીં કરે, ત્યાં સુધી આ નાકાબંધી ચાલુ રહેશે.
આ ઉપરાંત, વિરોધ પ્રદર્શનના ભાગરૂપે સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં કડક આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે. કૂકી-ઝો સમુદાયના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવતી તમામ સરકારી અને ખાનગી સંસ્થાઓ આગામી આદેશ સુધી સંપૂર્ણપણે બંધ રહેશે. આ કડક પગલાંથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સ્થાનિક સ્તરે ગુસ્સો અને અસંતોષ કયા સ્તરે પહોંચી ગયો છે.
અપહરણ અને હત્યાકાળનો લાંબો ઇતિહાસ
આ સમગ્ર તણાવની જડ ગત 13 મેના રોજ થયેલી હિંસક ઘટનાઓમાં રહેલી છે. તે દિવસે થયેલી બેવડી ઘેરાબંધી (Twin Ambushes) માં ત્રણ ચર્ચ નેતાઓ સહિત ચાર લોકોના મોત થયા હતા. આ ઘટના બાદ પરિસ્થિતિ એટલી બગડી કે બંને પક્ષોએ કુલ 48 નાગરિકો (જેમાં 20 નાગા અને 28 કૂકી-ઝો હતા) નું અપહરણ કરી લીધું હતું.
જોકે, બાદમાં વાતચીતના પ્રયાસોના ભાગરૂપે 15 મેના રોજ બંને સમુદાયોએ 14-14 કેદીઓને મુક્ત કર્યા હતા. બાકી રહેલા કૂકી-ઝો બંધકોને 9 જૂનના રોજ હેમખેમ છોડી મુકવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ દુર્ભાગ્યવશ તેના બીજા જ દિવસે છ નાગા લોકોના ક્ષત-વિક્ષત શબ મળી આવ્યા હતા. આ ઘટના બાદ માહોલ વધુ ડહોળાયો હતો. બાદમાં કૂકી-ઝો સમુદાયના નેતા હેનલિયેન્થંગ થાંગલેટે 25 જૂનના રોજ સ્વીકાર્યું હતું કે છ નાગા લોકોની હત્યા કરવી એ એક મોટી ‘ભૂલ’ હતી.
આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) દ્વારા અપહરણ અને હત્યાના આ કેસમાં ચાર લોકોની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી છે, પરંતુ નાગા સમુદાય ન્યાયની માંગ સાથે સતત અડગ છે અને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર પ્રદર્શનો કરી રહ્યો છે.
મણિપુરની લાંબી જાતીય હિંસા અને સરકારી પ્રયાસો
મણિપુરમાં 2023 માં મૈતેઈ અને કૂકી સમુદાયો વચ્ચે શરૂ થયેલી આંતરિક હિંસા ધીમે ધીમે રાજ્યના લગભગ તમામ વર્ગો સુધી ફેલાઈ ગઈ. હાલની સ્થિતિ એવી છે કે રાજ્યના મૈતેઈ અને કૂકી-ઝો સમુદાયોએ પોતપોતાના પ્રભુત્વવાળા વિસ્તારોમાં એકબીજાના પ્રવેશ પર જાણે અઘોષિત પ્રતિબંધ લગાવી દીધો છે. હિન્દુ મૈતેઈ સમુદાય મુખ્યત્વે ઇમ્ફાલ ખીણમાં રહે છે, જ્યારે ખ્રિસ્તી બહુલ કૂકી સમુદાય ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે.
રાજ્ય સરકારે અગાઉ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે સમુદાયોને વિભાજિત કરતી કોઈ સત્તાવાર બફર ઝોન રેખાઓ નથી, પરંતુ સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ કેટલાક સંવેદનશીલ વિસ્તારોની ઓળખ ચોક્કસપણે કરવામાં આવી છે. ફેબ્રુઆરી મહિનામાં લગભગ એક વર્ષના રાષ્ટ્રપતિ શાસન બાદ રચાયેલી નવી સરકારમાં તમામ મુખ્ય સમુદાયોના પ્રતિનિધિઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું જેથી જાતીય સંતુલન જાળવી શકાય, પરંતુ છૂટીછવાઈ હિંસાની ઘટનાઓ હજુ પણ અટકી નથી. રાજ્યમાં અત્યાર સુધીમાં આ હિંસાને કારણે 260 થી વધુ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે અને 60,000 જેટલા લોકો બેઘર બન્યા છે.
સુરક્ષાદળોની કાર્યવાહી અને હથિયારોની જપ્તી
એક તરફ જ્યાં સામાજિક સ્તરે નાકાબંધી અને વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સુરક્ષાદળો પણ રાજ્યમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે સક્રિય છે. મણિપુર પોલીસે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે સશસ્ત્ર ઉગ્રવાદીઓની હિલચાલ અંગે મળેલી ગુપ્ત માહિતીના આધારે સુરક્ષાદળોએ રવિવારે એક મોટું સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું.
આ ઓપરેશન દરમિયાન જંગલ વિસ્તારમાં છુપાવીને રાખવામાં આવેલી ચાર શંકાસ્પદ પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ મળી આવી હતી, જેમાંથી પાંચ સેલ્ફ-લોડિંગ રાઈફલ્સ (SLR) અને ચાર INSAS રાઈફલ્સ સહિતના મોટા પ્રમાણમાં શસ્ત્રો, દારૂગોળો અને યુદ્ધ જેવો સરસામાન જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે. પોલીસ દ્વારા આ વિસ્તારમાં હજુ પણ સઘન તપાસ અભિયાન ચાલુ છે.
શાંતિ માટે લાંબી મથામણ
મણિપુરની વર્તમાન પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે રાજકીય ફેરફારો કે પોલીસ કાર્યવાહી છતાં તળિયાના સ્તરે અવિશ્વાસ અને બદલો લેવાની ભાવના હજુ પણ જીવંત છે. કૂકી-ઝો સમુદાય દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી આ કાઉન્ટર-નાકાબંધી રાજ્યના અર્થતંત્ર અને સામાન્ય જનજીવન માટે વધુ એક મોટો આંચકો સાબિત થઈ શકે છે. જો સરકાર અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા તાત્કાલિક ધોરણે બંને પક્ષો વચ્ચે મધ્યસ્થી કરીને વાતચીતનો દૌર શરૂ કરવામાં નહીં આવે, તો આ સંઘર્ષ વધુ ભયાનક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે, જે સમગ્ર પ્રદેશની શાંતિ અને સુરક્ષા માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.
