અમીર વધુ અમીર અને ગરીબી ઘટી? આવકના નવા આંકડા જોઈને તમે પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ જશો!
ભારતીય અર્થતંત્રમાં સમૃદ્ધિ અને નાણાકીય સ્થિતિને લઈને તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે. આકારણી વર્ષ (Assessment Year) 2025-26માં ભારતના 576 લોકોએ ₹100 કરોડથી વધુની વાર્ષિક આવક (Gross Income) જાહેર કરી છે. અગાઉના વર્ષના 415 લોકોની સરખામણીમાં આ વખતે 161 લોકોનો મોટો વધારો નોંધાયો છે.
નાણા મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી (MoS) પંકજ ચૌધરીએ લોકસભામાં એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં આ સત્તાવાર આંકડા રજૂ કર્યા હતા. તેમણે દેશમાં વધી રહેલા સુપર-રીચ (અતિ શ્રીમંત) વર્ગ, આવકની અસમાનતા અને ગરીબી ઘટાડા અંગે સરકાર પાસે ઉપલબ્ધ ડેટાના આધારે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી.
100 કરોડથી વધુ કમાનારા કરોડપતિઓની સંખ્યામાં સતત ઉછાળો
લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા ડેટા અનુસાર, છેલ્લા પાંચ આકારણી વર્ષોમાં ₹100 કરોડ કે તેથી વધુની કુલ આવક દર્શાવનારા કરદાતાઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર અને સાતત્યપૂર્ણ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.
છેલ્લા પાંચ વર્ષનો ટ્રેન્ડ નીચે મુજબ રહ્યો છે:
-
આકારણી વર્ષ 2021-22: 142 વ્યક્તિઓ
-
આકારણી વર્ષ 2022-23: 301 વ્યક્તિઓ
-
આકારણી વર્ષ 2023-24: 284 વ્યક્તિઓ
-
આકારણી વર્ષ 2024-25: 415 વ્યક્તિઓ
-
આકારણી વર્ષ 2025-26: 576 વ્યક્તિઓ
આ આંકડા દર્શાવે છે કે કોરોના મહામારી પછીના સમયગાળામાં દેશમાં ઊંચી આવક ધરાવતા લોકોની સંખ્યા ઝડપથી વધી છે. ખાસ કરીને છેલ્લા બે વર્ષમાં ₹100 કરોડથી વધુ આવક દર્શાવતા આઈટીઆર (ITR) માં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
‘બિલિયોનેર’ ની કોઈ કાનૂની વ્યાખ્યા નથી અને વેલ્થ ટેક્સનું મૌન
સંસદમાં જવાબ આપતી વખતે નાણા રાજ્ય મંત્રીએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આવકવેરા કાયદા હેઠળ ‘બિલિયોનેર’ (Billionaire) શબ્દની કોઈ ચોક્કસ વૈધાનિક કે કાનૂની વ્યાખ્યા નથી. ઈન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025 હોય કે જૂનો ઈન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 1961—કોઈપણ કાયદામાં વ્યક્તિને ‘બિલિયોનેર’ તરીકે વર્ગીકૃત કરવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈ નથી.
આ ઉપરાંત, દેશમાં સંપત્તિની અસમાનતા અને લોકો પાસે રહેલી કુલ સંપત્તિ અંગે પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ 2016માં વેલ્થ-ટેક્સ એક્ટ, 1957 (Wealth-tax Act) નાબૂદ કરી દીધો હતો. ત્યારથી સરકાર કરદાતાઓની એકંદર કે કુલ સંપત્તિ (Aggregate Wealth) નો ડેટા જાળવતી નથી. આથી જ સરકાર પાસે દેશના અબજોપતિઓની કુલ સંપત્તિનો ચોક્કસ આંકડો ઉપલબ્ધ નથી, માત્ર ટેક્સ રિટર્નમાં દર્શાવેલી વાર્ષિક આવકની વિગતો જ રેકોર્ડ પર છે.
ગ્રામીણ અને શહેરી વપરાશ વચ્ચેનું અંતર ઘટ્યું
અતિ શ્રીમંતોની આવક વધવાની સાથે સાથે દેશમાં સામાન્ય નાગરિકોના વપરાશ અને આર્થિક સ્તરમાં પણ સુધારો જોવા મળ્યો છે. નાણા મંત્રાલયે સંસદમાં માહિતી આપી હતી કે ભારત આર્થિક સમતુલા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને ગ્રામીણ તેમજ શહેરી વિસ્તારો વચ્ચે વપરાશનું અંતર (Rural-Urban Gap) સતત ઘટી રહ્યું છે.
આવકની અસમાનતા માપવા માટે વપરાતા ગિની કોએફિશિયન્ટ (Gini Coefficient) ના આંકડા આ મુજબ છે:
-
ગ્રામીણ વિસ્તાર: ગિની કોએફિશિયન્ટ 2022-23ના 0.266 થી ઘટીને 0.237 થયો છે.
-
શહેરી વિસ્તાર: ગિની કોએફિશિયન્ટ 2022-23ના 0.314 થી ઘટીને 0.284 થયો છે.
(નોંધ: ગિની કોએફિશિયન્ટ શૂન્યની જેટલો નજીક હોય, તેટલી સમાજમાં આવક કે વપરાશની અસમાનતા ઓછી ગણાય છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ગામડાં અને શહેરો બંનેમાં આર્થિક અસમાનતામાં ઘટાડો થયો છે.)
બેરોજગારી અને ગરીબીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
સંસદમાં રજૂ કરાયેલા અન્ય સત્તાવાર રિપોર્ટ્સ મુજબ, દેશના સામાજિક-આર્થિક માળખામાં સકારાત્મક પરિવર્તન આવી રહ્યું છે.
-
બેરોજગારીનો દર: વાર્ષિક પિરિયોડિક લેબર ફોર્સ સર્વે (PLFS) ના રિપોર્ટ અનુસાર, 15 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના લોકો માટેનો બેરોજગારીનો દર વર્ષ 2022માં 3.6% હતો, જે ઘટીને વર્ષ 2025માં 3.1% નોંધાયો છે.
-
બહુઆયામી ગરીબી (Multidimensional Poverty): નીતિ આયોગના ‘નેશનલ મલ્ટીડાઇમેન્શનલ પોવર્ટી ઇન્ડેક્સ: અ પ્રોગ્રેસ રિવ્યૂ 2023’ નો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, દેશમાં બહુઆયામી ગરીબીનું પ્રમાણ 2015-16 માં 24.85% હતું, જે 2019-21 માં ઘટીને 14.96% પર આવી ગયું છે.
આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે 13.5 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે, જે દેશમાં સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને જીવનધોરણમાં થયેલા સુધારા તરફ ઈશારો કરે છે.
ભારતીય અર્થતંત્રનું ચિત્ર
સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા આ આંકડા ભારતની આર્થિક સ્થિતિના બે મહત્વપૂર્ણ પાસાં રજૂ કરે છે. એક તરફ જ્યાં ઉદ્યોગ-સાહસિકતા, રોકાણ અને ડિજિટલ અર્થતંત્રના કારણે દેશમાં ₹100 કરોડથી વધુ કમાનારા ઉચ્ચ આવક ધરાવતા લોકોની સંખ્યા વધી રહી છે, તો બીજી તરફ ગરીબી રેખામાંથી બહાર આવતા લોકો અને ઘટતી બેરોજગારી દર્શાવે છે કે આર્થિક વિકાસના લાભો નીચલા સ્તર સુધી પણ પહોંચી રહ્યા છે.
