વતન વાપસીના નિવેદનથી હલચલ, શેખ હસીનાએ કહ્યું- “મને મારી કિસ્મતનો પૂરો અંદાજ છે”
રાજકારણની દુનિયામાં ક્યારે પાસો પલટાઈ જાય અને ક્યારે કોઈ શક્તિશાળી નેતાએ પોતાનો દેશ છોડીને અજાણી જગ્યાએ આશરો લેવો પડે, તેનો અંદાજ લગાવવો ખૂબ મુશ્કેલ હોય છે. કુછ એસા જ હાલ છેલ્લા કેટલાક સમયથી બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડા પ્રધાન શેખ હસીનાનો રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૪ ના ઓગસ્ટ મહિનામાં થયેલા ઐતિહાસિક છાત્ર આંદોલન બાદ અચાનક સત્તા ગુમાવનાર ૭૮ વર્ષીય શેખ હસીના હાલમાં ભારતમાં સુરક્ષિત આશરો લઈને રહી રહ્યા છે. પરંતુ હવે તેમણે એક એવું સનસનીખેજ અને મોટું નિવેદન આપ્યું છે, જેણે દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં હલચલ મચાવી દીધી છે.
શેખ હસીનાએ તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં સાફ-સાફ એલાન કર્યું છે કે તેઓ આ વર્ષના ડિસેમ્બર સુધીમાં કોઈપણ ભોગે પોતાના વતન બાંગ્લાદેશ પરત ફરવા માગે છે. તેમને આ વાતનો પૂરો અહેસાસ છે કે વતન વાપસીનો રસ્તો કાંટાઓથી ભરેલો છે અને તેમને ત્યાં ગંભીર જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આવો જાણીએ કે શેખ હસીનાએ આ ઇન્ટરવ્યુમાં બીજા શું ખુલાસા કર્યા છે.
“ધરપકડ, જેલ કે મોત… મને મારી કિસ્મતનો પૂરો અંદાજ છે”
સમાચાર એજન્સી એએફપી (AFP) ને ઈમેલના માધ્યમથી આપવામાં આવેલા એક વિશેષ ઇન્ટરવ્યુમાં શેખ હસીનાએ ખૂબ જ બેબાક થઈને પોતાના દિલની વાત કહી. તેમણે કોઈપણ ડર વગર સ્વીકાર્યું કે તેમને પોતાના દેશ પરત ફરવા પર કયા-કયા ભયાનક પરિણામોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
હસીનાએ કહ્યું, “મને મારી નાખવામાં આવી શકે છે, મારી ધરપકડ થઈ શકે છે અને મને જેલ પણ મોકલી શકાય છે. મને મારી કિસ્મતનો પૂરો અંદાજ છે. તેમ છતાં હું મારા દેશમાં પાછી જવા માંગુ છું, કારણ કે મારા દેશના સામાન્ય લોકો મને બોલાવી રહ્યા છે.” તેમનું આ નિવેદન એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે નવેમ્બર ૨૦૨૪ માં ઢાકાની એક સ્થાનિક અદાલતે તેમને માનવતા વિરુદ્ધના અપરાધોના દોષી ઠેરવતા મોતની સજા સંભળાવી હતી. જો કે, શેખ હસીનાએ અદાલતના આ ફેસલાને સિરેથી ફગાવી દીધો છે અને તેને કાયદાની આડમાં કરવામાં આવેલી રાજકીય બદલાની કાર્યવાહી ગણાવી છે.
૧૫ વર્ષના લાંબા શાસનનો અંત અને ભારતમાં આશરો
યાદ અપાવી દઈએ કે ઓગસ્ટ ૨૦૨૪ માં વિદ્યાર્થીઓના નેતૃત્વમાં એક અભૂતપૂર્વ અને ઉગ્ર આંદોલન થયું હતું, જેણે શેખ હસીનાની ૧૫ વર્ષ જૂની મજબૂત સરકારને હચમચાવી દીધી હતી. વિરોધ પ્રદર્શનો એટલા હિંસક બની ગયા હતા કે પ્રદર્શનકારીઓએ તેમના સત્તાવાર નિવાસસ્થાન પર હુમલો કરી દીધો હતો. પ્રાણ બચાવવા માટે તેમને તુરંત હેલિકોપ્ટરથી દેશ છોડવો પડ્યો હતો અને ત્યારથી તેઓ ભારતમાં રહે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ના એક રિપોર્ટ મુજબ, તે રાજકીય ઉથલપાથલ અને ત્યારબાદ થયેલી હિંસામાં અંદાજે ૧,૪૦૦ લોકોના મોત થયા હતા.
“વાપસી પાછળ કોઈ બાહ્ય દબાણ નથી, નિર્ણય મારો પોતાનો છે”
જ્યારે શેખ હસીનાને એ પૂછવામાં આવ્યું કે શું તેમના આ અચાનક વતન પરત ફરવાના નિર્ણય પાછળ કોઈ પ્રકારનું બાહ્ય દબાણ છે, તો તેમણે તેને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધું. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતમાં તેમનું રહેવું અત્યંત સન્માનજનક અને સુરક્ષિત રહ્યું છે. તેમણે ભારતીય અધિકારીઓની પ્રશંસા કરતા કહ્યું કે આજદિન સુધી કોઈપણ ભારતીય અધિકારીએ તેમની સાથે પ્રત્યાર્પણ (Extradition) ને લઈને કોઈ ચર્ચા કરી નથી.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, “હું ભારતમાં સંપૂર્ણ સન્માન અને ગૌરવ સાથે રહું છું. મારા દેશમાં પાછા ફરવાનો નિર્ણય સંપૂર્ણપણે મારી પોતાની વ્યક્તિગત પસંદગી છે.” જો કે, એ હકીકત છે કે બાંગ્લાદેશની વચગાળાની સરકાર સતત શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણ માટે સત્તાવાર માંગણીઓ કરી રહી છે, અને ભારત સરકારે કહ્યું છે કે તે આ વિનંતીઓ પર વિચાર કરી રહી છે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશના સંબંધોમાં ઉતાર-ચઢાવ
હસીનાને સત્તા પરથી હટાવ્યા પછી ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં નોંધપાત્ર તણાવ ઉભો થયો. જોકે, ત્યારબાદના રાજકીય પરિવર્તનોએ બંને રાષ્ટ્રો વચ્ચેના સંબંધોમાં પીગળવાના સંકેતો જોયા. આમ છતાં, હસીના કહે છે કે પાછા ફરવાનો તેમનો નિર્ણય પ્રત્યાર્પણ મુદ્દા સાથે કોઈ સંબંધ નથી. માનવાધિકાર સંગઠનો અને વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા તેમના 15 વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન – જેમ કે અસંમતિને દબાવવા, ન્યાયતંત્રને નિયંત્રિત કરવા અને એકતરફી ચૂંટણીઓ યોજવા – દ્વારા તેમના પર લગાવવામાં આવેલા અસંખ્ય ગંભીર આરોપોનો જવાબ આપતા, તેમણે તે બધાને રાજકીય રીતે પ્રેરિત અભિયાન ગણાવીને ફગાવી દીધા.
તેમ છતાં, શેખ હસીનાની બાંગ્લાદેશ પાછા ફરવાની જાહેરાત – 78 વર્ષની ઉંમરે કરવામાં આવી હતી અને ધરપકડ અથવા મૃત્યુના જાણીતા જોખમો હોવા છતાં – આગામી દિવસોમાં દેશના રાજકારણમાં મોટી ઉથલપાથલ લાવી શકે છે. તે જોવું રસપ્રદ રહેશે કે શું તે ખરેખર ડિસેમ્બર સુધીમાં પોતાના વતન પર પગ મૂકવાનું સંચાલન કરે છે અને જો તે કરે છે, તો પ્રવર્તમાન રાજકીય પરિસ્થિતિ શું વળાંક લે છે.
