વર્ક ફ્રોમ હોમ અને લાખોના પૅકેજની લાલચ આપતું નવું ‘ડિજિટલ ગુલામી’ કૌભાંડ!
આજના ડિજિટલ યુગમાં રોજગારીની શોધમાં ભટકતા યુવાનો માટે એક નવો અને અત્યંત ગંભીર ભય ઊભો થયો છે. વિદેશમાં ઉચ્ચ પગારની નોકરી અથવા તો ઘરે બેઠા ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ દ્વારા લાખો રૂપિયા કમાવાની લાલચ આપીને નિર્દોષ યુવાનોને ઠગવાના આંતરરાષ્ટ્રીય કૌભાંડો ઝડપથી વધી રહ્યા છે.
ઈન્ટરનેશનલ ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર માઈગ્રેશન (IOM) તેમજ ભારત સહિત વિશ્વભરની સુરક્ષા એજન્સીઓએ આ અંગે સખત ચેતવણી આપતી એડવાઈઝરી જારી કરી છે. આ માત્ર પૈસાની છેતરપિંડીનો મામલો નથી, પરંતુ યુવાનોને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાં ફસાવીને તેમની પાસે સાયબર ગુના કરાવવાનો એક મોટો આંતરરાષ્ટ્રીય ષડયંત્ર છે.
આ સમસ્યા તમને અને તમારા પરિવારને કેમ અસર કરે છે?
આજકાલ ડિગ્રી મેળવ્યા પછી યોગ્ય નોકરીની શોધમાં રહેતા યુવાનો, આર્થિક મુશ્કેલી ભોગવતા પરિવારો અને વિદેશ જઈને સ્થાયી થવાનું સ્વપ્ન સેવતા લોકો આ ગઠિયાઓનો મુખ્ય લક્ષ્યાંક છે.
સોશિયલ મીડિયા, વોટ્સએપ, ટેલિગ્રામ અને બનાવટી જોબ પોર્ટલ્સ દ્વારા ઠગબાજો એવા લોકોને શોધી કાઢે છે જેઓ ઝડપથી રોજગાર મેળવવા આતુર હોય. જ્યારે એક યુવાન આવી જાળમાં ફસાય છે, ત્યારે માત્ર તેની જમાપૂંજી જ નથી જતી, પરંતુ આખો પરિવાર આર્થિક અને માનસિક ભાંગી પડે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો વિદેશ પહોંચેલા યુવાનો પોતાના દેશમાં પાછા પણ ફરી શકતા નથી.
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્કેમ નેટવર્ક અને ‘ડિજિટલ ગુલામી’નું ભયાનક સત્ય
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્કેમ નેટવર્કની કામગીરી ખૂબ જ વ્યવસ્થિત અને ખતરનાક હોય છે. સામાન્ય રીતે સાઉથ-ઈસ્ટ એશિયાના કેટલાક દેશો (જેમ કે મ્યાનમાર, કમ્બોડિયા, લાઓસ વગેરે) માં ચાલતા કૌભાંડોમાં યુવાનોને આઈટી, ડેટા એન્ટ્રી કે કસ્ટમર સપોર્ટ જેવા આકર્ષક હોદ્દાઓની ઓફર કરવામાં આવે છે.
જ્યારે યુવાન વિદેશ પહોંચે છે, ત્યારે તેના પાસપોર્ટ અને કાગળો છીનવી લેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમને બંધક બનાવીને ઓનલાઈન ક્રિપ્ટો સ્કેમ, ડેટિંગ એપ ફ્રોડ, બેંકિંગ છેતરપિંડી અને સાયબર એટેક જેવા ગેરકાયદેસર કામો કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવે છે. જો કોઈ યુવાન આ કામ કરવાની ના પાડે, તો તેને શારીરિક અને માનસિક ત્રાસ આપવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને વૈશ્વિક સ્તરે ડિજિટલ સ્લેવરી (ડિજિટલ ગુલામી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઠગબાજો યુવાનોને જાળમાં ફસાવવા માટે કઈ પદ્ધતિઓ અપનાવે છે?
ગઠિયાઓ યુવાનોનો વિશ્વાસ જીતવા માટે અત્યંત આધુનિક અને છળકપટ ભરેલી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરે છે:
૧. વગર ઈન્ટરવ્યુએ સીધો સિલેક્શન લેટર
કોઈપણ મોટી કે પ્રતિષ્ઠિત કંપની સામાન્ય રીતે યોગ્ય ઈન્ટરવ્યુ અને બેકગ્રાઉન્ડ વેરિફિકેશન વિના નોકરી આપતી નથી. પરંતુ આ સ્કેમર્સ કોઈપણ ખાસ પ્રક્રિયા વિના સીધો જ આકર્ષક ઓફર લેટર મોકલી આપે છે.
૨. પ્રોસેસિંગ ફી કે સિક્યોરિટી ડિપોઝિટના નામે પૈસાની માંગણી
“તમારું વિઝા પ્રોસેસિંગ ચાલુ છે”, “લેપટોપ કે ટ્રેનિંગ કિટ માટે ડિપોઝિટ ભરવી પડશે” કે “દસ્તાવેજ ચકાસણી ફી આપવી પડશે” જેવા બહાના હેઠળ ઉમેદવાર પાસેથી હજારો કે લાખો રૂપિયા પડાવવામાં આવે છે.
૩. સોશિયલ મીડિયા પરથી જ કામ કરવાની વાતો
મોટાભાગની વાતચીત ઓનલાઈન મેસેજિંગ એપ્લિકેશન્સ જેવી કે ટેલિગ્રામ કે વોટ્સએપ પર જ કરવામાં આવે છે. કંપનીની કોઈ સત્તાવાર વેબસાઈટ કે વેરિફાઈડ ઈમેલ આઈડી (જેમ કે [email protected]) હોતી નથી, પરંતુ સામાન્ય જીમેલ કે યાહૂ આઈડીનો ઉપયોગ થાય છે.
૪. ‘પાર્ટ ટાઈમ રિવ્યુ’ અને ‘ડેટા એન્ટ્રી’ કૌભાંડ
યુવાનોને યુટ્યુબ વીડિયો લાઈક કરવા, હોટેલ રેટિંગ આપવા કે સરળ ડેટા એન્ટ્રી કરીને રોજ 3,000 થી 5,000 રૂપિયા કમાવાની લાલચ આપવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં થોડા પૈસા આપીને વિશ્વાસ જીતવામાં આવે છે અને પછી મોટા રોકાણના નામે લાખો રૂપિયા પચાવી પાડવામાં આવે છે.
બોગસ જોબ ઓફર ઓળખવાના મુખ્ય સંકેતો (Red Flags)
નોકરીની શોધ કરતી વખતે જો નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ સાવધાન થઈ જવું જોઈએ:
-
અવાસ્તવિક પગાર: કામની સરખામણીમાં ખૂબ જ વધારે પગારની ઓફર હોવી.
-
નાણાંની માંગણી: કંપની નોકરી આપવા માટે પૈસા માંગે (સાચી કંપની ઉમેદવાર પાસેથી પૈસા લેતી નથી).
-
અસ્પષ્ટ જોબ પ્રોફાઈલ: કામ શું કરવાનું છે તેની સ્પષ્ટ માહિતી ન હોવી.
-
અધૂરા સરનામા અને બોગસ વેબસાઈટ: કંપનીનું કોઈ ભૌતિક સરનામું કે રજીસ્ટ્રેશન ન હોવું.
-
ઉતાવળ કરાવવી: “જો આજે જ ફી નહીં ભરો તો ઓફર રદ થઈ જશે” તેવું કહીને નિર્ણય લેવા માટે દબાણ કરવું.
ફેક જોબ સ્કેમથી બચવા માટેના જરૂરી પગલાં
આવા કૌભાંડોથી બચવા માટે જાગરૂકતા જ સૌથી મોટું શસ્ત્ર છે. જ્યારે પણ તમને કોઈ નવી નોકરીની ઓફર મળે, ત્યારે નીચે આપેલી બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો:
-
કંપનીનું વેરિફિકેશન કરો: ઓફર આપનાર કંપની ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે કે નહીં તેની તપાસ કરો. તેમની સત્તાવાર વેબસાઈટ, લેન્ડલાઈન નંબર અને કોર્પોરેટ સરનામું ચકાસો.
-
ઈમેલ ડોમેન ચકાસો: કોઈપણ પ્રતિષ્ઠિત કંપની
@gmail.comકે@yahoo.comજેવા પબ્લિક ઈમેલ પરથી ઓફર લેટર મોકલતી નથી. -
ક્યારેય પૈસા ન આપો: યાદ રાખો, નોકરી આપવા માટે કોઈ સાચી કંપની ક્યારેય નાણાં લેતી નથી. જો કોઈ પૈસા માંગે, તો તે 100% છેતરપિંડી છે.
-
એજન્ટનું રજીસ્ટ્રેશન ચકાસો: જો વિદેશમાં નોકરી માટે કોઈ એજન્સી દ્વારા વાત ચાલતી હોય, તો તે એજન્સી ભારત સરકારના ‘મિનિસ્ટ્રી ઓફ એક્સટર્નલ અફેર્સ’ (MEA) માં રજિસ્ટર્ડ (eMigrate પોર્ટલ પર) છે કે નહીં તે ચોક્કસ તપાસો.
-
અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો: વોટ્સએપ કે ટેલિગ્રામ પર આવતી અજાણી લિંક્સ કે એપીકે (APK) ફાઈલો ડાઉનલોડ ના કરો.
જો તમારી સાથે છેતરપિંડી થાય તો શું કરવું?
જો કમનસીબે તમે અથવા તમારા કોઈ પરિચિત આ પ્રકારના સાયબર ફ્રોડનો ભોગ બને, તો ગભરાયા વિના તાત્કાલિક નીચે મુજબના પગલાં લેવા જોઈએ:
-
સાયબર હેલ્પલાઈન: તરત જ ભારત સરકારની રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર કોલ કરો.
-
ઓનલાઈન રજિસ્ટ્રેશન: સત્તાવાર સાયબર પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર જઈને તમારી ફરિયાદ નોંધાવો.
-
સ્થાનિક પોલીસ: નજીકના પોલીસ સ્ટેશન કે સાયબર ક્રાઈમ સેલનો સંપર્ક કરો.
-
દસ્તાવેજો સાચવો: ચેટ હિસ્ટ્રી, બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનની વિગતો, ઓફર લેટર અને ફોન નંબરના સ્ક્રીનશોટ પુરાવા તરીકે સુરક્ષિત રાખો.
યુવાનોની સતર્કતા અને પરિવારજનોની જાગરૂકતા જ આ આંતરરાષ્ટ્રીય કૌભાંડીઓની જાળમાંથી આપણને સુરક્ષિત રાખી શકે છે. લાલચમાં આવ્યા વિના કોઈપણ ઓફરની પૂરતી ચકાસણી કરવી એ જ સુરક્ષાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.
