ટેક્સ ઓફિસરે ફટકાર્યો ₹૧.૯૨ લાખનો દંડ, પણ ૮૧ વર્ષના દાદીએ એક જ ચૂકાદાથી કેસ પલટી નાખ્યો!
ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે સીએ (CA) અથવા ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની મદદ લેવી એ ખૂબ જ સામાન્ય બાબત છે. પરંતુ જો તમારા કન્સલ્ટન્ટથી ભૂલથી કોઈ વિગત ખોટી ભરાઈ જાય, તો શું તેની સજા કે દંડ તમારે ભોગવવો પડી શકે? સામાન્ય રીતે કરદાતાઓને લાગે છે કે પ્રોફેશનલ રોકવાથી તેઓ આવી ભૂલોમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે, પરંતુ કાયદાકીય રીતે આ બાબત એટલી સરળ નથી.
તાજેતરમાં ઇન્કમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT), ચેન્નઈ બેંચે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. ટ્રિબ્યુનલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો કોઈ ટેક્સ પ્રોફેશનલ દ્વારા અજાણતા કે નિર્દોષતાથી (bona fide error) રિટર્નમાં ભૂલ થાય, તો તેને આવકવેરા કાયદા હેઠળ સીધી રીતે “આવકની ખોટી રજૂઆત” (misreporting of income) ગણીને ટેક્સપેયર પર ભારે દંડ લાદી શકાય નહીં.
૮૧ વર્ષના એસ. સરોજા કેસની સંપૂર્ણ વિગત
આ ચુકાદો ચેન્નઈના ૮૧ વર્ષીય સિનિયર સિટીઝન એસ. સરોજાના કિસ્સામાં આવ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ માટે તેમણે પોતાના તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો એક ટેક્સ પ્રોફેશનલને આપીને આઈટીઆર ફાઈલ કરાવ્યું હતું. તે સમયે તેમના રિટર્નમાં કુલ આવક ₹૫૧,૭૮,૧૪૦ દર્શાવવામાં આવી હતી.
જોકે, રિટર્ન તૈયાર કરતી વખતે ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટથી બે મુખ્ય અજાણતા ભૂલો થઈ ગઈ હતી:
-
ભાડાની આવકમાં ભૂલ: તેમની વાસ્તવિક ભાડાની આવક ₹૮,૪૦,૦૦૦ હતી, પરંતુ કન્સલ્ટન્ટથી આંકડો ભૂલથી ₹૫,૪૦,૦૦૦ લખાઈ ગયો. એટલે કે ₹૩,૦૦,૦૦૦ ની આવક રિટર્નમાં ઓછી દર્શાવાઈ હતી.
-
આવકના હેડમાં ભૂલ: ₹૮,૦૦૦ ની વ્યાજની આવકને “અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક” (Income from Other Sources) દર્શાવવાને બદલે ભૂલથી “બિઝનેસ ઇનકમ” (Business Income) માં બતાવી દેવાઈ હતી.
સ્ક્રુટિની દરમિયાન શું બન્યું?
ઇન્કમ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટે જ્યારે રિટર્નની સ્ક્રુટિની (તપાસ) કરી ત્યારે આ બંને તફાવતો સામે આવ્યા.
કરદાતા એસ. સરોજાએ આ ભૂલ સ્વીકારી લીધી અને કોઈ પણ વિરોધ વિના તફાવતની ₹૩,૦૮,૦૦૦ ની વધારાની આવક પર બનેલો ટેક્સ તાત્કાલિક ભરી દીધો.
પરંતુ, ઇન્કમ ટેક્સ એસેસિંગ ઓફિસરે (AO) આ કેસને “આવકની ગોલમાલ કે મિસરિપોર્ટિંગ” ગણીને કલમ ૨૭૦A હેઠળ ₹૧,૯૨,૧૯૨ નો જંગી દંડ ફટકારી દીધો. આ નિર્ણય સામે સિટીઝને અપીલ કરી પરંતુ કમિશ્નર ઓફ ઇન્કમ ટેક્સ (અપીલ્સ) એ પણ દંડને યોગ્ય ઠેરવ્યો હતો.
આઈટીઆર વિરુદ્ધ ટેક્સ અધિકારીના આંકડાઓની સરખામણી
તમામ નાણાકીય બાબતોને સરળ રીતે સમજવા માટે નીચે આપેલું કોષ્ટક જુઓ:
| વિગત (Particulars) | ITR માં દર્શાવેલ (As per ITR) | ટેક્સ ઓફિસર મુજબ (As per Tax Officer) |
| ભાડાની આવક (Rental Income) | ₹૫,૪૦,૦૦૦ | ₹૮,૪૦,૦૦૦ |
| અન્ય આવક (Other Income) | ₹૪૬,૩૮,૧૪૦ | ₹૪૬,૪૬,૧૪૦ |
| કુલ આવક (Total Income) | ₹૫૧,૭૮,૧૪૦ | ₹૫૪,૮૬,૧૪૦ |
| ટેક્સ જવાબદારી (Tax Payable) | ₹૧૩,૯૪,૦૪૫ | ₹૧૪,૮૯,૨૧૭ |
| લાદવામાં આવેલો દંડ (Penalty) | ₹૦ | ₹૧,૯૨,૧૯૨ |
| ચૂકવવાનો વધારાનો ટેક્સ | – | ₹૨,૮૭,૩૬૪ |
ITAT ટ્રિબ્યુનલનો મહત્વનો ચુકાદો અને રાહત
જ્યારે આ કેસ ITAT ચેન્નઈ સમક્ષ પહોંચ્યો, ત્યારે ટ્રિબ્યુનલે તમામ દસ્તાવેજો અને પરિસ્થિતિઓનો કાળજીપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો. ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે કરદાતાએ પોતાના તમામ સાચા દસ્તાવેજો ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટને સોંપ્યા હતા. આ ભૂલ કન્સલ્ટન્ટ દ્વારા અજાણતા થયેલી ગાણિતિક અને ટાઇપિંગ ભૂલ હતી, જેમાં આવક છુપાવવાનો કે કરચોરી કરવાનો કોઈ ઈરાદો નહોતો.
આથી, ટ્રિબ્યુનલે કરદાતા પર લાદવામાં આવેલો ₹૧.૯૨ લાખનો આખો દંડ રદ (Delete) કરી દીધો. ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું કે કરદાતા માત્ર વધારાનો ટેક્સ અને વ્યાજ ચૂકવવા માટે જવાબદાર છે, પરંતુ તેમના પર મિસરિપોર્ટિંગનો દંડ લાદી શકાય નહીં.
આ નિર્ણયમાંથી કરદાતાઓ માટે શીખવા જેવા મહત્વના મુદ્દા
૧. ઈરાદો મહત્વનો છે: આવકવેરાના કાયદા હેઠળ નિર્દોષ ભૂલ (Inadvertent error) અને કરચોરી (Intentional Evasion) વચ્ચે મોટો તફાવત છે. જો ભૂલ અજાણતા થઈ હોય તો દંડમાંથી રાહત મળી શકે છે.
૨. તમામ દસ્તાવેજોની સાચવણી: કન્સલ્ટન્ટને કાગળો આપતી વખતે તમારી પાસે પણ તેની સાબિતી હોવી જોઈએ કે તમે સાચી માહિતી આપી હતી. આ બાબત ભવિષ્યમાં તમારો બચાવ કરી શકે છે.
૩. ભૂલ સ્વીકારી લેવી: જો સ્ક્રુટિનીમાં કોઈ ભૂલ સામે આવે અને તે સાચી હોય, તો તેનો તરત સ્વીકાર કરીને બચેલો ટેક્સ ભરી દેવો એ યોગ્ય પગલું છે.
આ ચુકાદો દેશના લાખો કરદાતાઓ માટે મોટી રાહત સમાન છે, જેઓ પોતાના ટેક્સ કન્સલ્ટન્ટની નાની ભૂલના કારણે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની કડક કાર્યવાહી અને ભારે દંડનો ભોગ બનતા હોય છે.
