સામાન્ય નાગરિકો કે વરિષ્ઠ નાગરિકો? કોને મળી રહી છે સૌથી વધુ કમાણી?
આજની તારીખમાં દરેક વ્યક્તિ બજારના જોખમોથી બચીને સુરક્ષિત રોકાણ કરવા માગતી નથી. આ જ કારણ છે કે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) આજે પણ મોટાભાગના લોકોની પહેલી પસંદ બની રહી છે. એફડી પાછળનું મુખ્ય કારણ તેમાં મળતો નિશ્ચિત વ્યાજદર છે, જે પૈસા જમા કરાવતી વખતે જ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે અને મેચ્યોરિટી સુધી જળવાઈ રહે છે. આ ઉપરાંત, રોકાણકારો પોતાની જરૂરિયાત મુજબ સમયગાળો (ટેન્યુર) પણ પસંદ કરી શકે છે.
સામાન્ય એફડી ઉપરાંત, ઘણી બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ ખાસ સમયગાળા (Special Tenure) માટે પણ એફડી ઓફર કરે છે. જેમ કે ૪૦૦ દિવસ, ૪૪૪ દિવસ, અથવા ૫૫૫ દિવસ વગેરે. ઘણીવાર બેંકો આ ખાસ એફડી પર થોડું વધારે વ્યાજ પણ આપે છે, જો કે આ હંમેશાં અનિવાર્ય નથી.
માત્ર વ્યાજદર નહીં, સમયગાળો અને લિક્વિડિટી પણ મહત્ત્વની છે
ખાસ એફડીમાં વધુ વ્યાજ મળતું હોવા છતાં, માત્ર આ એક જ કારણસર તમારા નાણાં રોકી દેવા યોગ્ય નથી. એફડીનો સમયગાળો, મેચ્યોરિટી રકમ અને પ્રી-મેચ્યોરિટી ઉપાડ જેવા મુદાઓ પણ ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, ૫૫૫ દિવસની એફડીમાં નાણાં ૪૪૪ દિવસની એફડી કરતા વધુ સમય માટે રોકાયેલા રહે છે. આનો અર્થ એ થયો કે બંને યોજનાઓના વ્યાજદરમાં નજીવો તફાવત હોવા છતાં, અંતે મળતી વ્યાજની કુલ રકમ અલગ હોઈ શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ ₹૨ લાખનું રોકાણ કરવા માગતી હોય, તો માત્ર હેડલાઈન વ્યાજદરની સરખામણી કરવાને બદલે અંતિમ મેચ્યોરિટી રકમ પર નજર નાખવી વધુ સમજદારીભર્યું છે.
વરિષ્ઠ નાગરિકો (Senior Citizens) માટે ખાસ ફાયદો
જ્યારે વરિષ્ઠ નાગરિકોની વાત આવે છે, ત્યારે બેંકો સામાન્ય નાગરિકોની સરખામણીમાં તેમને થોડું વધારે વ્યાજ ઓફર કરે છે. પરિણામે, ₹૨ લાખના રોકાણ પર વરિષ્ઠ નાગરિકોને મળતી મેચ્યોરિટી રકમ સામાન્ય નાગરિકો કરતાં વધુ હોય છે. વળી, ૪૪૪ દિવસની સરખામણીમાં ૫૫૫ દિવસની એફડીમાં લાંબા સમય સુધી નાણાં જમા રહેવાને કારણે રકમ વધુ મળે છે.
પરંતુ અહીં ‘લિક્વિડિટી’ (નાણાંની તરલતા) પણ એક મોટો મુદ્દો છે. જો તમને અચાનક પૈસાની જરૂર પડી જાય, તો ટૂંકા સમયગાળાની એફડી વધુ સારો વિકલ્પ સાબિત થાય છે.
ટેક્સ (Tax) ની બાબતને ક્યારેય ન ભૂલતા
આ ઉપરાંત, સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દો ટેક્સનો છે. બેંક એફડીમાંથી મળતું વ્યાજ રોકાણકારના લાગુ પડતા આવકવેરા (Income Tax) ના નિયમો અનુસાર કરપાત્ર (Taxable) બને છે. તેથી, મેચ્યોરિટીના સમયે દેખાતી રકમને સીધી જ શુદ્ધ કમાણી (Post-tax return) માની લેવી જોઈએ નહીં.
એકવાર ૪૪૪ દિવસ અને ૫૫૫ દિવસની સ્પેશિયલ એફડી વચ્ચે પસંદગી કરતી વખતે, નિર્ણાયક પરિબળો મુખ્યત્વે ત્રણ રહે છે: ઓફર થતો વ્યાજદર, વધારાનો સમયગાળો જેમાં નાણાં રોકાયેલા રહે છે, અને તમને નાણાંની જરૂર ક્યારે પડશે.
₹૨,૦૦,૦00 ના રોકાણની સરખામણી (વરિષ્ઠ નાગરિકો અને સામાન્ય નાગરિકો)
વરિષ્ઠ નાગરિકો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે ₹૨,૦૦,૦૦૦ ના રોકાણ પર વિવિધ બેંકોમાં વ્યાજદર અને અંદાજિત મેચ્યોરિટી રકમ નીચે મુજબ છે:
વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે (૪૪૪ અને ૫૫૫ દિવસની એફડી)
કેનરા બેંક (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૧%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૨,૫૯૦
ઇન્ડિયન બેંક (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૩%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૩,૨૫૫
યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૦૫%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૨,૪૨૩
ઇન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૧%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૭,૮૭૬
પંજાબ નેશનલ બેંક (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૧%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૭,૮૭૬
સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૭.૨૫%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૮,૨૬૭
સામાન્ય નાગરિકો માટે (૪૪૪ અને ૫૫૫ દિવસની એફડી)
કેનરા બેંક (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૬%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૦,૯૩૨
ઇન્ડિયન બેંક (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૮%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૧,૫૯૪
યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (૫૫૫ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૫૫%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૨૦,૭૬૭
ઇન્ડિયન ઓવરસીઝ બેંક (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૬%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૬,૫૭૭
પંજાબ નેશનલ બેંક (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૬%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૬,૫૭૭
સેન્ટ્રલ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (૪૪૪ દિવસ): વ્યાજદર ૬.૭૫%, મેચ્યોરિટી રકમ – ₹૨,૧૬,૯૬૬
