શું તમારી પાસે પણ મોટા રોકાણ માટે પૈસા નથી? તો આ સરકારી સ્કીમ બદલી નાખશે તમારું નસીબ, જાણી લો આ નિયમ!
દર મહિને આપણી કમાણીમાંથી એક નાનો હિસ્સો ભવિષ્ય માટે બાજુ પર રાખવો એ એક અત્યંત ડહાપણભર્યું પગલું છે. જો તમારી પાસે એકસાથે મોટું રોકાણ કરવા માટે મોટી રકમ (Lump sum) ન હોય, તો પણ તમારે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી. ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસની રિકરિંગ ડિપોઝિટ એટલે કે RD યોજના તમારા માટે એક આદર્શ માધ્યમ બની શકે છે. આ સ્કીમ હેઠળ તમે દર મહિને એક નિશ્ચિત રકમ જમા કરાવીને આગામી પાંચ વર્ષમાં સારું એવું ફંડ ઊભું કરી શકો છો. શેરબજારના જોખમોથી દૂર રહીને સુરક્ષિત રીતે પોતાના નાણાં વધારવા માંગતા લોકો માટે આ યોજના એક ઉત્તમ સાધન છે.
માનો કે આ પોસ્ટ ઓફિસ RD એક સુરક્ષિત ગલ્લો છે, જેમાં મુકેલા પૈસા પર સરકાર તમને આકર્ષક વ્યાજ પણ આપે છે. જો તમે નિયમિતપણે દર મહિને તમારા હપ્તા ભરશો, તો પાંચ વર્ષની મુદત (Maturity) પૂરી થતાં તમને તમારી મૂળ રકમ સાથે સરસ વ્યાજનું વળતર મળશે. એટલું જ નહીં, જો મુદત પૂરી થતા પહેલા તમને ક્યારેક અચાનક પૈસાની જરૂર પડે, તો આ ખાતા સામે લોન લેવાની સગવડ પણ ઉપલબ્ધ છે. ચાલો, આ યોજના કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેનાથી કેટલું ફંડ બનાવી શકાય તે વિગતે સમજીએ.
પોસ્ટ ઓફિસ RD શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
પોસ્ટ ઓફિસ રિકરિંગ ડિપોઝિટ એ એક સરકારી નાની બચત યોજના છે, જે તમને દર મહિને એક ચોક્કસ રકમ જમા કરવાની સગવડ આપે છે. આ યોજનાની કુલ મુદત 5 વર્ષ એટલે કે 60 મહિનાની હોય છે. તમે તમારી માસિક આવક અને આર્થિક લક્ષ્યાંકોને ધ્યાનમાં રાખીને દર મહિને જમા કરાવવાની રકમ જાતે નક્કી કરી શકો છો.
આ યોજનાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તમે માત્ર ₹100 પ્રતિ માસના નજીવા દરથી પણ રોકાણની શરૂઆત કરી શકો છો. ત્યારબાદ, ₹10 ના ગુણાંકમાં તમે ગમે તેટલી રકમ વધારી શકો છો. આ યોજનામાં રોકાણ કરવા માટે કોઈ ઉપલી મર્યાદા (No upper limit) નથી, એટલે કે તમે તમારી ક્ષમતા મુજબ દર મહિને ગમે તેટલા પૈસા રોકી શકો છો.
બીજી મહત્વની વાત એ છે કે આ ખાતામાં વ્યાજની ગણતરી ત્રિમાસિક ચક્રવૃદ્ધિ (Quarterly Compounding)ના આધારે થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે તમે જમા કરાવેલી રકમ પર જે વ્યાજ મળે છે, તે વ્યાજ પર પણ આગળ જઈને વ્યાજ ઉમેરાય છે. આ ચક્રવૃદ્ધિ અસરના કારણે પાંચ વર્ષના અંતે તમારું કુલ વળતર નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
દર મહિને ₹1,000 કે ₹3,000 ના રોકાણ પર કેટલું વળતર મળશે?
પોસ્ટ ઓફિસ RD માં નાના-નાના માસિક રોકાણ દ્વારા પણ સમય જતાં એક મોટું ભંડોળ તૈયાર થઈ શકે છે. આ બાબતને આપણે કેટલાક સાદા ઉદાહરણો દ્વારા સમજીએ:
કેસ 1: દર મહિને ₹1,000 નું રોકાણ
જો તમે દર મહિને ₹1,000 જમા કરો છો, તો 5 વર્ષમાં તમારી કુલ જમા રકમ ₹60,000 થશે. જો વાર્ષિક વ્યાજ દર 6.7% ગણવામાં આવે, તો મુદત પૂરી થતાં તમને અંદાજે ₹71,000 મળશે. આનો મતલબ એ થયો કે તમને 5 વર્ષમાં માત્ર વ્યાજ તરીકે જ લગભગ ₹11,000 નો ફાયદો થશે.
કેસ 2: દર મહિને ₹3,000 નું રોકાણ
જો તમે તમારી બચત વધારીને દર મહિને ₹3,000 રોકવાનું શરૂ કરો છો, તો પાંચ વર્ષમાં તમારું કુલ રોકાણ ₹1.80 લાખ થઈ જશે. 6.5% ના વાર્ષિક વ્યાજ દરના અંદાજ પ્રમાણે, મુદત પૂરી થવા પર તમને લગભગ ₹2,12,972 પ્રાપ્ત થશે, જેમાં ₹32,972 માત્ર વ્યાજની કમાણી હશે.
નીચે આપેલા કોષ્ટક દ્વારા આ ગણતરી વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજી શકાય છે:
| માસિક ડિપોઝિટ | વાર્ષિક વ્યાજ દર (અંદાજિત) | 5 વર્ષનું કુલ રોકાણ | પાકતી મુદતે મળતી રકમ | અંદાજિત વ્યાજની આવક |
| ₹1,000 | 6.7% | ₹60,000 | ₹71,000 | ₹11,000 |
| ₹3,000 | 6.5% | ₹1,80,000 | ₹2,12,972 | ₹32,972 |
વચ્ચે પૈસાની જરૂર પડે તો? લોન સુવિધાનો લાભ લો
પોસ્ટ ઓફિસ રિકરિંગ ડિપોઝિટનો એક મોટો ફાયદો એ છે કે જો તમને વચગાળામાં કોઈ ઈમરજન્સી કે અચાનક નાણાકીય જરૂરિયાત ઊભી થાય, તો તમારે તમારું RD એકાઉન્ટ બંધ કરવાની (Premature Closure) કોઈ જરૂર નથી. તમે આ ખાતા પર લોન મેળવી શકો છો.
આ લોન મેળવવા માટે એક નાની શરત એ છે કે તમારું એકાઉન્ટ ઓછામાં ઓછું 1 વર્ષ જૂનું હોવું જોઈએ અને તમે સતત 12 મહિના સુધી નિયમિત હપ્તા ભર્યા હોવા જોઈએ. 12 મહિના પૂરા થયા પછી, તમારા ખાતામાં જમા થયેલી કુલ રકમના 50% સુધીની રકમ તમે લોન તરીકે ઉપાડી શકો છો.
આ લોન પર લેવાતું વ્યાજ તમારા RD ખાતા પર મળતા વ્યાજ દર કરતાં માત્ર 2% વધુ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમને તમારા RD એકાઉન્ટ પર 6.7% વ્યાજ મળી રહ્યું હોય, તો આ લોન પર તમારે 8.7% વાર્ષિક દરથી વ્યાજ ચૂકવવું પડશે. આ સુવિધાના કારણે તમારી બચત યાત્રા પણ અટકતી નથી અને તમારી તાત્કાલિક જરૂરિયાત પણ પૂરી થઈ જાય છે.
પોસ્ટ ઓફિસમાં RD ખાતું કોણ ખોલાવી શકે?
આ યોજનાનો લાભ ભારતીય નાગરિકત્વ ધરાવતી કોઈપણ વ્યક્તિ લઈ શકે છે. પાત્રતા અંગેના નિયમો ખૂબ જ સરળ અને ઉદાર રાખવામાં આવ્યા છે:
વયસ્ક વ્યક્તિ: કોઈપણ પુખ્ત વયની વ્યક્તિ પોતાના નામે વ્યક્તિગત (Single) એકાઉન્ટ ખોલાવી શકે છે.
બાળકો માટે ખાતું: માતાપિતા અથવા કાનૂની વાલીઓ પોતાના નાના બાળકો (Minors) ના નામે ખાતું ખોલાવીને તેમના ભવિષ્ય માટે બચત કરી શકે છે.
10 વર્ષથી મોટા બાળકો: જો બાળકની ઉંમર 10 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તે પોતાના નામે આ ખાતું ખોલાવી અને જાતે જ ઓપરેટ પણ કરી શકે છે.
જોઇન્ટ એકાઉન્ટ: જો બે કે ત્રણ વ્યક્તિઓ મળીને ખાતું ખોલાવવા માંગતા હોય, તો મહત્તમ 3 લોકો સાથે મળીને ‘જોઇન્ટ એકાઉન્ટ’ પણ શરૂ કરી શકે છે.
તમે તમારી નજીકની કોઈપણ પોસ્ટ ઓફિસ શાખાની મુલાકાત લઈને જરૂરી ઓળખ પત્રો (KYC) સબમિટ કરીને સરળતાથી આ ખાતું ખોલાવી શકો છો.
પોસ્ટ ઓફિસ RD સ્કીમના મુખ્ય ફાયદાઓ
સંપૂર્ણ સરકારી સુરક્ષા: આ સરકારી યોજના હોવાથી તમારા પૈસા સો ટકા સુરક્ષિત રહે છે. શેરબજારના ઉતાર-ચઢાવની આ રોકાણ પર કોઈ નકારાત્મક અસર થતી નથી.
ઓછા ખર્ચે શરૂઆત: માત્ર ₹100 થી શરૂઆત કરવાની છૂટ હોવાથી નાનામાં નાની આવક ધરાવતી વ્યક્તિ પણ રોકાણકાર બની શકે છે.
નિયમિત બચતની આદત: દર મહિને એક ચોક્કસ તારીખે રકમ જમા કરાવવાની હોવાથી વ્યક્તિમાં નાણાકીય શિસ્ત અને બચત કરવાની સારી ટેવ કેળવાય છે.
અનિશ્ચિત સમયમાં લોન સપોર્ટ: ખાતું શરૂ કર્યાના એક વર્ષ પછી જમા રકમના 50% સુધી લોન મેળવવાની સુવિધા મુશ્કેલીના સમયે ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
