શું તમને પણ આવે છે સતત ઉધરસ? સામાન્ય ન સમજતા! ૧ ઓગસ્ટ લંગ કેન્સર ડે પર જાણો આ ૬ ભયજનક લક્ષણો
વિશ્વભરમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રે ‘૧ ઓગસ્ટ’ ના દિવસને ‘વિશ્વ લંગ કેન્સર દિવસ’ (World Lung Cancer Day) તરીકે મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસની ઉજવણી પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ફેફસાંના કેન્સર જેવા ગંભીર રોગ પ્રત્યે લોકોમાં જાગૃતિ લાવવાનો, તેના મુખ્ય કારણો સમજાવવાનો અને સમયસર નિદાન કરાવવા પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
ગુજરાત સરકારના માર્ગદર્શન હેઠળ, ‘ધી ગુજરાત કેન્સર એન્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (GCRI), અમદાવાદ દ્વારા આ નિમિત્તે નાગરિકોને “તમાકુ છોડો, ફેફસાં બચાવો – સમયસર તપાસ કરાવો, જીવન બચાવો” નો વિશેષ સંદેશ આપવામાં આવ્યો છે. રાજ્ય સરકાર નાગરિકોને કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીઓ સામે શ્રેષ્ઠ, આધુનિક અને ત્વરિત સારવાર પૂરી પાડવા માટે સંપૂર્ણ રીતે કટિબદ્ધ છે.
આંકડાઓ જે આંખ ઉઘાડનારા છે: વૈશ્વિક, રાષ્ટ્રીય અને ગુજરાતની સ્થિતિ
કેન્સરના વિવિધ પ્રકારોમાં ફેફસાંનું કેન્સર એ સૌથી વધુ જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યું છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે શરૂઆતના તબક્કામાં તેના લક્ષણો ખૂબ જ સામાન્ય લાગે છે, જેના લીધે મોટાભાગના દર્દીઓ રોગના છેલ્લા તબક્કામાં (Advanced Stage) હોસ્પિટલ પહોંચતા હોય છે.
-
વૈશ્વિક પરિદ્રશ્ય: વૈશ્વિક સ્તરે દર વર્ષે અંદાજે ૨૬ લાખથી વધુ નવા કેસ નોંધાય છે અને ૧૮ લાખથી વધુ દર્દીઓ આ બીમારી સામે જિંદગીનો જંગ હારી જાય છે.
-
ભારતની સ્થિતિ (GLOBOCAN-૨૦૨૨ મુજબ): આપણા દેશમાં દર વર્ષે ફેફસાંના કેન્સરના ૧.૧૨ લાખથી વધુ નવા દર્દીઓ ઉમેરાય છે, જ્યારે દર વર્ષે અંદાજે ૯૮ હજારથી વધુ નાગરિકો મૃત્યુ પામે છે.
-
ગુજરાત અને GCRI અમદાવાદના આંકડા: અમદાવાદ સ્થિત GCRI હોસ્પિટલના છેલ્લા પાંચ વર્ષના ડેટા દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં પણ આ કેન્સરના કિસ્સાઓ સતત વધી રહ્યા છે:
-
વર્ષ ૨૦૨૧: ૮૧૩ કેસ
-
વર્ષ ૨૦૨૨: ૮૬૫ કેસ
-
વર્ષ ૨૦૨૩: ૯૩૩ કેસ
-
વર્ષ ૨૦૨૪: ૧,૦૮૬ કેસ
-
વર્ષ ૨૦૨૫: ૧,૧૩૩ કેસ
-
છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં GCRI ખાતે કુલ ૪,૮૩૦ દર્દીઓ નોંધાયા છે. આમાંથી ૩,૯૩૧ દર્દીઓ (૮૧.૪%) પુરુષો અને ૮૯૯ દર્દીઓ (૧૮.૬%) મહિલાઓ છે, જે દર્શાવે છે કે પુરુષોમાં તમાકુના ઉપયોગને કારણે આ રોગનું પ્રમાણ ઘણું વધારે છે.
ફેફસાંના કેન્સરના મુખ્ય કારણો અને જોખમી પરિબળો
ફેફસાંના કેન્સર માટે માત્ર એક જ નહીં પણ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે. જેમાંથી સૌથી મુખ્ય અને ટાળી શકાય તેવા કારણો નીચે મુજબ છે:
-
તમાકુ અને ધૂમ્રપાન: બીડી, સિગારેટ, ગુટખા અને તમાકુનું કોઈપણ સ્વરૂપે સેવન કરવું એ ફેફસાંના કેન્સરનું સૌથી મોટું કારણ છે.
-
પેસિવ સ્મોકિંગ (Passive Smoking): જો તમે પોતે ધૂમ્રપાન ન કરતા હોવ પરંતુ ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિની નજીક રહો છો અને તેનો ધુમાડો તમારા શ્વાસમાં જાય છે, તો પણ કેન્સરનું જોખમ એટલું જ રહે છે.
-
હવાનું પ્રદૂષણ: શહેરોમાં વધતું જતું વાયુ પ્રદૂષણ અને ઘરોમાં વપરાતા બાયોમાસ ફ્યુઅલ (ચૂલાનો ધુમાડો) ફેફસાં માટે હાનિકારક છે.
-
ઔદ્યોગિક કેમિકલ્સ: ફેક્ટરીઓમાં વપરાતા એસ્બેસ્ટોસ, સિલિકા અને વિવિધ ઝેરી રસાયણોના સતત સંપર્કમાં રહેવાથી પણ ફેફસાંને નુકસાન થાય છે.
શરૂઆતી લક્ષણો: જેને ક્યારેય ન અણગણવા જોઈએ
જો શરીર નીચે મુજબના સંકેતો આપે, તો તેને સામાન્ય ઉધરસ કે શરદી સમજીને બેસી રહેવાને બદલે તુરંત જ ડોક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ:
-
લાંબા સમય સુધી ચાલતી ઉધરસ (જે દવાથી મટતી ન હોય)
-
ઉધરસ કરતી વખતે થૂંકમાં લોહી પડવું
-
વગર કારણ શ્વાસ ચઢવો કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થવી
-
છાતીમાં સતત દુખાવો કે અસ્વસ્થતા અનુભવાવી
-
અચાનક અવાજ ઘોઘરો થઈ જવો કે અવાજ બદલાઈ જવો
-
કોઈ પણ કારણ વગર શરીરનું વજન ઝડપથી ઘટવું અને ભૂખ ન લાગવી
GCRI ખાતે ઉપલબ્ધ વિશ્વસ્તરીય અને અદ્યતન સારવાર સુવિધાઓ
વર્ષ ૧૯૭૨માં સ્થાપિત ‘ધી ગુજરાત કેન્સર એન્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ’ (GCRI) આજે કેન્સરની સારવાર ક્ષેત્રે દેશની અગ્રણી સંસ્થા છે. અહીં ફેફસાના કેન્સરના દર્દીઓ માટે અત્યાધુનિક તકનીકો ઉપલબ્ધ છે:
-
હાઇ-ટેક ડાયગ્નોસ્ટિક્સ: ઝડપી અને ચોક્કસ નિદાન માટે PET-CT, 3 Tesla MRI, 128 CT Scan અને બ્રોન્કોસ્કોપી જેવી સુવિધાઓ છે.
-
રોબોટિક અને રેડિયેશન થેરાપી: અત્યંત સચોટ સારવાર માટે રોબોટિક સર્જરી, તેમજ CyberKnife, TrueBeam અને TomoTherapy જેવા વિશ્વસ્તરીય રેડિયેશન મશીનો ઉપલબ્ધ છે.
-
મેડિકલ ઓન્કોલોજી: દર્દીની જરૂરિયાત મુજબ કિમોથેરાપી, ટાર્ગેટેડ થેરાપી અને ઇમ્યુનોથેરાપી આપવામાં આવે છે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ તમામ મોંઘી અને અદ્યતન સારવાર PMJAY-MA (આયુષ્માન ભારત) જેવી સરકારી યોજનાઓ હેઠળ દર્દીઓને નિઃશુલ્ક અથવા અત્યંત રાહત દરે પૂરી પાડવામાં આવે છે, જેથી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવાર પર નાણાકીય બોજ ન પડે.
