NRIs એ ભારત પર વરસાવ્યો પ્રેમ! માત્ર 15 દિવસમાં RBI પાસે આવ્યા અબજો ડોલર!
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની કન્સેશનલ (રાહત દરે) ફોરેન એક્સચેન્જ સ્વાપ ફેસિલિટી હેઠળ વિદેશી ભંડોળ એકત્રિત કરવામાં Foreign Currency Non-Resident (Bank) એટલે કે FCNR(B) ડિપોઝિટ્સે સૌથી મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. જૂન મહિનામાં શરૂ કરવામાં આવેલી આ વિશેષ સ્કીમ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં કુલ $40.82 બિલિયન (અંદાજે 40.816 અબજ ડોલર) નું ભંડોળ એકત્ર કરવામાં આવ્યું છે, જેમાંથી 90% થી વધુ રકમ માત્ર FCNR(B) ડિપોઝિટ્સ દ્વારા જ આવી છે.
આરબીઆઈ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરમાં ડેટા અનુસાર, 31 જુલાઈ સુધીમાં આ સ્કીમ હેઠળ નોંધપાત્ર પ્રગતિ જોવા મળી છે. બેંકો અને વિદેશી થાપણદારો તરફથી મળેલા ભારે પ્રતિસાદને કારણે ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વિદેશી હૂંડિયામણનો પ્રવાહ ઝડપથી વધ્યો છે.
સ્કીમ હેઠળ ક્યાંથી કેટલું ભંડોળ આવ્યું?
RBI દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વિગતવાર આંકડાઓ અનુસાર, કુલ એકત્રિત થયેલા $40.816 બિલિયનના ભંડોળનું માળખું નીચે મુજબ છે:
-
FCNR(B) ડિપોઝિટ્સ: $36.725 બિલિયન (કુલ પ્રવાહના 90% થી વધુ)
-
ઓવરસીઝ ફોરેન કરન્સી બોરોઇંગ્સ (OFCBs): $2.575 બિલિયન
-
એક્સ્ટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગ્સ (ECBs): $1.516 બિલિયન
આ આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિદેશમાં વસતા ભારતીયો (NRIs) અને બેંકોએ FCNR(B) ખાતાઓ દ્વારા ભારતમાં નાણાં રોકવામાં સૌથી વધુ રસ દાખવ્યો છે.
RBI એ આ વિશેષ સ્વાપ સ્કીમ શા માટે શરૂ કરી?
રિઝર્વ બેંકે આ વિશેષ સ્વાપ વિન્ડોની જાહેરાત 5 જૂનના રોજ કરી હતી. આ પહેલ પાછળના મુખ્ય હેતુઓ નીચે મુજબ હતા:
-
વિદેશી કરન્સીના પ્રવાહને પ્રોત્સાહન આપવું: દેશમાં ડોલર અને અન્ય વિદેશી હૂંડિયામણની આવક વધારવી.
-
બેલેન્સ ઓફ પેમેન્ટ્સ (BoP) ને મજબૂત બનાવવું: દેશના બાહ્ય ખાતા અને વિદેશી મુદ્રા ભંડારને સ્થિરતા આપવી.
-
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સુધારવી: ભારતીય બેંકો પાસે પર્યાપ્ત માત્રામાં ભંડોળ ઉપલબ્ધ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવું.
આ સ્કીમ હેઠળ બેંકો નવી FCNR(B) ડિપોઝિટ્સ, OFCBs અને ECBs દ્વારા એકત્રિત કરાયેલ વિદેશી હૂંડિયામણને RBI સાથે રાહત દરે સ્વાપ (અદલાબદલી) કરી શકે છે. વિદેશી ચલણના એક્સપોઝરને હેજ (જોખમ મુક્ત) કરવાનો ખર્ચ ઘટી જતાં, બેંકો માટે વિદેશથી ભંડોળ એકત્ર કરવાનું ખૂબ જ આકર્ષક બની ગયું છે.
સ્કીમની સમયમર્યાદા અને નિયમોમાં છૂટછાટ
બેંકો અને ગ્રાહકોને આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે યોગ્ય સમય મળી રહે તે માટે RBI એ તેની સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે:
-
FCNR(B) ડિપોઝિટ્સ માટે સ્વાપ વિન્ડો: 30 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી ખુલ્લી રહેશે.
-
OFCBs અને ECBs માટે સબ્સિડી/રાહત: 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી ચાલુ રહેશે.
FCNR(B) ડિપોઝિટ્સમાં આટલો મોટો ઉછાળો એ વાતની સાબિતી આપે છે કે બેંકોએ બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) ને આકર્ષવામાં સફળતા મેળવી છે. બેંકો દ્વારા આપવામાં આવતા સ્પર્ધાત્મક વ્યાજ દરો અને રિઝર્વ બેંક દ્વારા આપવામાં આવેલી અસ્થાયી નિયમનકારી છૂટછાટોને કારણે વિદેશી ચલણ લાવવાનું ગણિત બેંકો અને રોકાણકારો બંને માટે અત્યંત ફાયદાકારક સાબિત થયું છે.
માત્ર બે અઠવાડિયામાં ભંડોળ બમણું થયું
આ યોજનાની સફળતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે છેલ્લા થોડા દિવસોમાં જ નાણાંના પ્રવાહમાં તીવ્ર ઉછાળો આવ્યો છે.
અગાઉ 17 જુલાઈના રોજ RBI એ આપેલા અપડેટ મુજબ, કુલ ભંડોળ $20.72 બિલિયન હતું. તે સમયે FCNR(B) નો હિસ્સો $17.41 બિલિયન હતો, જ્યારે OFCBs અને ECBs નો હિસ્સો અનુક્રમે $1.97 બિલિયન અને $1.34 બિલિયન હતો.
માત્ર પંદર દિવસના ટૂંકા ગાળામાં (17 જુલાઈથી 31 જુલાઈ દરમિયાન) કુલ ભંડોળ લગભગ બમણું થઈને $40.82 બિલિયન પર પહોંચી ગયું છે. આ ઝડપી વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે આર્થિક સ્થિરતા અને રોકાણના દ્રષ્ટિકોણથી ભારતીય બજાર પર વિદેશી રોકાણકારો અને NRIs નો ભરોસો અકબંધ છે.
