ગુજરાતમાં નકલી પનીર અને ચીઝ પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક! જાણો સરકારે કેમ લીધો આ સખત નિર્ણય
ગુજરાતના ડેરી ઉદ્યોગ અને પ્રજાના સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટો નિર્ણય લીધો છે. ગુજરાત સરકારે સમગ્ર રાજ્યમાં અપ્રમાણિત અને કૃત્રિમ એવા “એનાલોગ પનીર” (Analogue Paneer), પ્રોસેસ્ડ ચીઝ અને બટરના ઉત્પાદન, સંગ્રહ, પરિવહન અને વેચાણ પર તાત્કાલિક અસરથી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે. રાજ્યના આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ દ્વારા ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006 (FSSA) ની જોગવાઈઓ હેઠળ આ કડક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
આ નિર્ણયથી માત્ર ભેળસેળિયા તત્વો સામે કડક સંદેશ નથી ગયો, પરંતુ સામાન્ય ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા અને રાજ્યના લાખો પશુપાલકોના હિતનું રક્ષણ પણ થશે. પડોશી રાજ્ય મહારાષ્ટ્ર દ્વારા પણ એનાલોગ પનીર પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા બાદ જ ગુજરાત સરકારે પણ આ મહત્વનો આદેશ જાહેર કર્યો છે.
શું છે આ ‘એનાલોગ પનીર’ અને તે કેમ જોખમી છે?
સામાન્ય રીતે શુદ્ધ પનીર દૂધમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેમાં પ્રોટીન અને દૂધની શુદ્ધ ચરબી (Milk Fat) હોય છે. પરંતુ એનાલોગ પનીર એ એક પ્રકારનું કૃત્રિમ અથવા નોન-ડેરી સબસ્ટીટ્યુટ (વિકલ્પ) છે. તેને બનાવવામાં દૂધના બદલે વનસ્પતિ તેલ (Vegetable Oils), સ્ટાર્ચ, કેમિકલ ઇમલ્સિફાયર અને અન્ય ઉમેરણો (Additives)નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ કૃત્રિમ પનીર દેખાવમાં અને સ્પર્શમાં અસલી પનીર જેવું જ લાગે છે, પરંતુ તેમાં પોષક તત્વોનો અભાવ હોય છે અને પ્રોટીનનું પ્રમાણ નહિવત હોય છે. સૌથી મોટી બાબત એ છે કે તે બનાવવા માટે વપરાતા હલકી ગુણવત્તાના તેલ અને કેમિકલ્સ માનવ શરીર અને ખાસ કરીને પાચનતંત્ર અને હૃદય માટે ખૂબ જ હાનિકારક સાબિત થાય છે. ચીપ હોવાના કારણે હોટેલો, રેસ્ટોરન્ટો અને કેટરર્સમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થવા લાગ્યો હતો, જેનાથી ગ્રાહકો છેતરાતા હતા.
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ્લ પાંશેરિયાનું આકરું વલણ
રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ્લ પાંશેરિયાએ આ અંગે પત્રકારો સાથે વાતચીત કરતા જણાવ્યું હતું કે, ગુજરાત ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDCA) દ્વારા છેલ્લા ચાર મહિનાથી રાજ્યભરમાંથી કૃત્રિમ અને એનાલોગ પનીરના નમૂનાઓ લેવામાં આવી રહ્યા હતા.
લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગના રિપોર્ટ અંગે ખુલાસો કરતા મંત્રીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું:
“તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે એનાલોગ પનીર સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત નુકસાનકારક છે અને તે ખાવા યોગ્ય પણ નથી. તેમાં કોઈ જ પ્રકારનું પોષણ નથી. આથી લોકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે થતાં ચેડાં અટકાવવા સરકારે આજના દિવસથી જ તેના ઉત્પાદન, વેચાણ અને હેરાફેરી પર સંપૂર્ણ બાન લાદી દીધો છે.”
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ પ્રતિબંધનો અનાદર કરનાર કે કાયદાનો ભંગ કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિ કે ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર સામે ફૂડ સેફ્ટી એક્ટ હેઠળ આકરામાં આકરી કાનૂની કાર્યવાહી અને જેલવાસ સુધીની સજા કરવામાં આવશે.
પશુપાલકો અને ગ્રાહકો બંનેના હિતનું રક્ષણ
ગુજરાત એ દેશનું અગ્રણી ડેરી રાજ્ય છે. અમૂલ જેવી બ્રાન્ડ્સ અને રાજ્યની લાખો દૂધ મંડળીઓ સાથે જોડાયેલા પશુપાલકો રાત-દિવસ મહેનત કરીને ગ્રાહકો સુધી શુદ્ધ દૂધ અને તેની બનાવટો પહોંચાડે છે.
પરંતુ બજારમાં સસ્તા અને નકલી એનાલોગ પ્રોડક્ટ્સ આવી જવાથી ગ્રાહકો છેતરાતા હતા, કારણ કે ગ્રાહક એવું જ માનીને ખરીદી કરતો હતો કે તે દૂધમાંથી બનેલું શુદ્ધ પનીર ખાઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, કૃત્રિમ બનાવટોને કારણે સાચા પશુપાલકો અને ડેરી ઉદ્યોગને મોટું આર્થિક નુકસાન થઈ રહ્યું હતું. આથી સરકારે આ નિવારક પગલું (Preventive Measure) ભરીને ડેરી ક્ષેત્રને મોટો સપોર્ટ આપ્યો છે.
હોટેલ-રેસ્ટોરન્ટ્સ અને વેપારીઓ માટે કડક સૂચનાઓ
રાજ્યના ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ કન્ટ્રોલ એડમિનિસ્ટ્રેશને તમામ ઉત્પાદકો, વેપારીઓ, હોટેલો, રેસ્ટોરન્ટ્સ, ધાબા અને કેટરિંગનો વ્યવસાય કરતા લોકોને કડક સૂચના આપી છે કે તેઓ પોતાના રસોડામાં કે મેનૂમાં માત્ર અને માત્ર શુદ્ધ દૂધમાંથી બનતા પનીર અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સનો જ ઉપયોગ કરે.
હવેથી જો કોઈ જગ્યાએ ચેકિંગ દરમિયાન એનાલોગ પનીર, આર્ટીફિશિયલ ચીઝ કે બટર મળી આવશે, તો તે જગ્યાને સીલ કરવા સહિત માલસામાન જપ્ત કરીને ભારે દંડ અને કાનૂની ગુનો નોંધવામાં આવશે.
જાગૃત નાગરિક બનવાની જરૂરિયાત
સરકારના આ સરાહનીય નિર્ણય બાદ હવે ગ્રાહકોએ પણ જાગૃત બનવાની જરૂર છે. બજારમાંથી પનીર કે ચીઝ ખરીદતી વખતે તેના પેકેટ પર આપેલી સામગ્રી (Ingredients) ચકાસવી જોઈએ. જો પેકેટ પર “Analogue”, “Vegetable Fat” કે “Non-Dairy” લખેલું હોય તો તેવી વસ્તુઓ ખરીદવાનું ટાળવું જોઈએ.
ગુજરાત સરકારનું આ કડક પગલું એ વાતની સાબિતી છે કે પ્રજાનું આરોગ્ય અને શુદ્ધ આહાર એ રાજ્ય સરકારની પ્રાથમિકતા છે, અને ભેળસેળિયાઓ સામે ઝીરો ટોલરન્સની નીતિ અપનાવવામાં આવી રહી છે.
