વિદેશમાં બેંક ખાતું કે રોકાણ છે? Income Tax વિભાગે લીધો મોટો નિર્ણય, સીધો તમારા ફોન પર આવશે મેસેજ!
ભારત સરકારના આવકવેરા વિભાગ હેઠળ કામ કરતા સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) દ્વારા કરદાતાઓ માટે એક મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવેથી એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) માં એક નવું ફીચર ઉમેરવામાં આવ્યું છે. આ નવી સુવિધા હેઠળ, કરદાતાઓ ઓટોમેટિક એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ફોર્મેશન (AEOI) ફ્રેમવર્ક અંતર્ગત વિદેશમાંથી મળેલી તેમની નાણાકીય સંપત્તિની વિગતો ઓનલાઇન જોઈ શકશે.
આ ફેરફારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટેક્સ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા વધારવાનો છે. આનાથી કરદાતાઓને તેમનું ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે વિદેશી સંપત્તિ અને ત્યાંથી થતી કમાણી (Foreign-source Income) ની બિલકુલ સાચી માહિતી આપવામા મોટી મદદ મળશે.
હવે AIS માં વિદેશી સંપત્તિની વિગતો પણ દેખાશે
ભારત સરકારને ‘ઓટોમેટિક એક્સચેન્જ ઓફ ઇન્ફોર્મેશન’ (AEOI) ફ્રેમવર્ક હેઠળ દુનિયાના ૧૦૦થી વધુ દેશોમાંથી ભારતીય નાગરિકોના વિદેશી ખાતાઓ વિશેની માહિતી મળે છે. આ માહિતી ‘કોમન રિપોર્ટિંગ સ્ટાન્ડર્ડ’ (CRS) અને અમેરિકાના ‘ફોરેન એકાઉન્ટ ટેક્સ કોમ્પ્લાયન્સ એક્ટ’ (FATCA) કરારો હેઠળ શેર કરવામાં આવે છે.
એક જાણીતી ટેક્સ કન્સલ્ટન્સી ફર્મના રિપોર્ટ અનુસાર, હાલમાં ભારત પાસે ૧૧૧ દેશો પાસેથી આવી નાણાકીય માહિતી મેળવવાની વ્યવસ્થા સક્રિય છે, જ્યારે ૮૬ દેશો સાથે ભારત પોતે પણ આવી માહિતી શેર કરે છે. આ વૈશ્વિક જોડાણને કારણે આવકવેરા વિભાગની તાકાતમાં ઘણો વધારો થયો છે. હવે વિભાગ માટે એવી વિદેશી સંપત્તિઓ કે આવકને શોધી કાઢવી ખૂબ જ સરળ બની ગઈ છે, જેને અત્યાર સુધી કરદાતાઓએ પોતાના રિટર્નમાં દર્શાવી ન હતી.
આ નવી માહિતી કરદાતાઓ ક્યાં અને કેવી રીતે જોઈ શકશે?
આવકવેરા વિભાગે આ પ્રક્રિયાને એકદમ સરળ બનાવી દીધી છે. આ વિગતો જોવા માટે કરદાતાઓએ નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ ફોલો કરવા પડશે:
-
સૌથી પહેલા ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના સત્તાવાર ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર લોગ-ઈન કરો.
-
તે પછી પોર્ટલ પર આપેલા ‘Annual Information Statement (AIS)’ ના ઓપ્શન પર જાઓ.
-
ત્યાં તમને એક ‘Reports’ (અહેવાલો) નો ટેબ જોવા મળશે, તેના પર ક્લિક કરો.
-
આ ટેબની અંદર એક નવો વિભાગ ઉમેરાયો છે, જેનું નામ છે ‘Foreign Assets Information’ (વિદેશી સંપત્તિની માહિતી).
અલગ-અલગ દેશોની સરકારો દ્વારા ભારત સરકાર સાથે જે પ્રકારની વિગતો શેર કરવામાં આવી હશે, તે મુજબ આ રિપોર્ટમાં નીચેની બાબતો જોવા મળી શકે છે:
-
વિદેશી બેંક ખાતાઓ અને ડિપોઝિટ એકાઉન્ટ્સની વિગતો.
-
કસ્ટોડિયલ એકાઉન્ટ્સની માહિતી.
-
વિદેશમાં કરવામાં આવેલા ચોક્કસ નાણાકીય રોકાણો (દા.ત. શેર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વગેરે).
-
વિદેશી રોકાણ પર મળેલું વ્યાજ (Interest Income).
-
વિદેશી કંપનીઓ તરફથી મળેલું ડિવિડન્ડ (Dividend Income).
-
વિદેશી નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા રિપોર્ટ કરવામાં આવેલી અન્ય નિયત આવક.
ધ્યાનમાં રાખો: AIS એ અંતિમ દસ્તાવેજ નથી, સ્વ-જાહેરાત ફરજિયાત છે
અહીં કરદાતાઓએ એક ખૂબ જ મહત્વની વાત સમજવાની જરૂર છે, જેના પર CBDT એ પણ ભાર મૂક્યો છે. AIS માં દેખાતી માહિતી માત્ર કરદાતાઓની સુવિધા માટે જ છે. આ વિગતોને વિદેશી સંપત્તિ અથવા વિદેશી આવકનો આખરી કે સંપૂર્ણ રેકોર્ડ માની લેવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ.
ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ (આવકવેરા કાયદા) હેઠળ, પોતાની તમામ વિદેશી સંપત્તિઓ અને વિદેશથી થતી કમાણીની સાચી અને સંપૂર્ણ માહિતી આપવાની અંતિમ જવાબદારી માત્ર ને માત્ર કરદાતાની જ રહેશે. જો કોઈ વિદેશી મિલકત કે બેંક એકાઉન્ટની વિગત તમારા AIS માં ન દેખાતી હોય, તો પણ કાયદાકીય રીતે તમારે રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે તેની જાહેરાત કરવી જ પડશે.
રિટર્ન ફાઇલ કરવા માટે AIS અપડેટ થવાની રાહ ન જુઓ
ઘણા કરદાતાઓની એવી આદત હોય છે કે જ્યાં સુધી AIS માં બધી વિગતો અપડેટ ન થાય ત્યાં સુધી તેઓ રિટર્ન ફાઇલ કરતા નથી. પરંતુ વિદેશી સંપત્તિના કિસ્સામાં આવું કરવું ભારે પડી શકે છે. સીબીડીટીએ આ માહિતી અપલોડ કરવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરી છે.
કેલેન્ડર વર્ષ ૨૦૨૨, ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪ ના ડેટા CBDT ના આદેશના ૯૦ દિવસની અંદર અપલોડ કરવામાં આવશે. જ્યારે કેલેન્ડર વર્ષ ૨૦૨૫ ની માહિતી જે તે મહિનામાં વિભાગને મળ્યા પછીના ૯૦ દિવસની અંદર અપલોડ થશે. સામાન્ય રીતે, અન્ય દેશોમાંથી વર્ષ ૨૦૨૫ ની માહિતી આવકવેરા વિભાગ પાસે તેના પછીના વર્ષના સપ્ટેમ્બર મહિનાથી આવવાની શરૂ થાય છે.
આથી, નાણાકીય વર્ષ ૨૦store૫-૨૬ (FY 2025-26) માટેનું ITR ફાઇલ કરતી વખતે કરદાતાઓએ AIS માં આ માહિતી દેખાય તેની રાહ જોવી જોઈએ નહીં. કરદાતાઓએ પોતાના અંગત નાણાકીય રેકોર્ડ્સ, વિદેશી બેંક સ્ટેટમેન્ટ્સ અને રોકાણના દસ્તાવેજોના આધારે જ રિટર્નમાં આપેલા ‘Schedule FA’ (વિદેશી સંપત્તિનું પત્રક) અને ‘Schedule FSI’ (વિદેશી આવકનું પત્રક) માં સાચી વિગતો ભરી દેવી જોઈએ.
નિયમોનું પાલન ન કરવા પર મોટું જોખમ અને દંડની જોગવાઈ
ટેક્સ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ કરદાતા પોતાની વિદેશી સંપત્તિ કે વિદેશી સોર્સથી થયેલી આવકની વિગતો છુપાવે છે અથવા ખોટી માહિતી આપે છે, તો તેની સામે કડક કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આવી ભૂલ બદલ ભારતના ‘બ્લેક મની (અનડિસ્ક્લોઝ્ડ ફોરેન ઇન્કમ એન્ડ એસેટ્સ) એન્ડ ઇમ્પોઝિશન ઓફ ટેક્સ એક્ટ, ૨૦૧૫’ અંતર્ગત ગંભીર કાનૂની પગલાં લેવાઈ શકે છે.
આ કાયદા હેઠળ, નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર વ્યક્તિને ચોક્કસ કેસોમાં ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો મોટો દંડ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, આવકવેરા વિભાગ દ્વારા ટેક્સની પુનઃ આકારણી (Assessment) કરવામાં આવી શકે છે અને ગંભીર કેસોમાં જેલની સજા (Prosecution) પણ થઈ શકે છે.
તેથી, જે કરદાતાઓ વિદેશમાં કોઈપણ પ્રકારની નાણાકીય સંપત્તિ ધરાવે છે, તેમણે રિટર્ન ફાઇલ કરતા પહેલા પોતાની પાસે ઉપલબ્ધ તમામ વિગતોની બારીકાઈથી ચકાસણી કરી લેવી જોઈએ અને તેના સત્તાવાર દસ્તાવેજો સુરક્ષિત રાખવા જોઈએ, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી ન થાય.
