યુએસ સિનેટમાં મોટો નિર્ણય: રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદનારા ભારત સહિત 5 દેશો પર 100% ટેરિફનો ખતરો, રશિયા અને ઇરાન પર કડક પ્રતિબંધો
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને કૂટનીતિના મંચ પરથી એક ખૂબ જ મોટા અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે યુએસ સિનેટ (US Senate) એ એક એવા બિલને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે, જેની સીધી અસર ભારત, ચીન સહિત વિશ્વના અનેક મોટા દેશો પર પડી શકે છે. રશિયા અને તેના એનર્જી પ્રોડક્ટ્સ (તેલ અને ગેસ) ના મુખ્ય ખરીદદારો પર સખત નાણાકીય દંડ અને 100 ટકા ટેરિફ લાદવાની જોગવાઈ ધરાવતા આ વિધેયકને સિનેટમાં ભારે બહુમતીથી મંજૂરી મળી ગઈ છે.
અમેરિકી સાંસદોનો સ્પષ્ટ તર્ક છે કે રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ અને ગેસ ખરીદીને આ દેશો આડકતરી રીતે મોસ્કોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી રહ્યા છે, જેનાથી યુક્રેન સામેનું યુદ્ધ વધુ લંબાઈ રહ્યું છે. આ ઐતિહાસિક બિલનું નામ બદલીને ‘લિંડસે ઓ. ગ્રેહામ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઇરાન એક્ટ ઓફ 2026’ રાખવામાં આવ્યું છે. સિનેટમાં આ બિલના પક્ષમાં 86 વોટ અને વિરોધમાં માત્ર 11 વોટ પડ્યા હતા.
100% ટેરિફની તલવાર: કયા 5 દેશો નિશાના પર?
આ નવા કાયદા હેઠળ અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને એક અભૂતપૂર્વ શક્તિ અને ક્ષમતા આપવામાં આવી છે. આ બિલ પ્રમુખને રશિયા પાસેથી ઓઇલ અને ગેસનો સૌથી વધુ પુરવઠો આયાત કરનારા ટોચના પાંચ દેશોમાંથી આવતા તમામ ગુડ્સ (સામાન) પર 100% સુધીનો કસ્ટમ ટેરિફ (જકાત) લાદવાનો અધિકાર આપે છે.
હાલના વૈશ્વિક આંકડા અને એનર્જી ડેટા અનુસાર, રશિયન તેલ અને ગેસના સૌથી મોટા પાંચ આયાતકારોમાં નીચે મુજબના દેશોનો સમાવેશ થાય છે:
ચીન
ભારત
અઝરબૈજાન
હંગેરી
સ્લોવાકિયા
જો આ કાયદો સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવે છે, તો ભારતે અમેરિકામાં નિકાસ કરતા કાપડ, આઇટી સેવાઓ, દવાઓ, મશીનરી અને અન્ય ઉત્પાદનો પર 100% નો ભારે ટેરિફ ચુકવવો પડી શકે છે, જે ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધો માટે મોટો આંચકો સાબિત થઈ શકે છે.
ઇરાનના એનર્જી સેક્ટર પર પણ સિકંજો અને દિવંગત સિનેટરને શ્રદ્ધાંજલિ
રશિયા પરના આર્થિક પ્રતિબંધો સિવાય, આ કાયદો ‘ઇરાન સેંક્શન એક્ટ ઓફ 1996’ ની સમયમર્યાદા લંબાવીને 2031 સુધી કરી દે છે. આ એક્ટ હેઠળ એવી તમામ વૈશ્વિક કંપનીઓ કે રોકાણકારો સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે જેઓ ઇરાનના એનર્જી સેક્ટરમાં રોકાણ કરવાની હિંમત કરે છે.
આ બિલ ડેમોક્રેટ અને રિપબ્લિકન એમ બંને પક્ષોના સંયુક્ત પ્રયાસોથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. તેને રિપબ્લિકન સિનેટર લિંડસે ગ્રેહામ અને ડેમોક્રેટ સિનેટર રિચર્ડ બ્લુમેન્થલે આગળ વધાર્યું હતું. ઉલ્લેખનીય છે કે, કીવ (યુક્રેન) ની મુલાકાત લીધાના થોડા જ સમય બાદ 11 જુલાઈના રોજ સિનેટર લિંડસે ગ્રેહામનું અચાનક અવસાન થયું હતું. તેમના અવસાન બાદ અમેરિકી સાંસદોએ નવી ઉર્જા સાથે આ બિલ પસાર કરીને પોતાના દિવંગત સાથીની વિરાસત અને યુક્રેન પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતાને સન્માન આપ્યું છે.
દિવંગત સિનેટર ગ્રેહામની બહેન ડાર્લિન ગ્રેહામ (જેમને તેમના ભાઈના અવસાન બાદ તેમની ખાલી પડેલી સીટ પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે) એ બિલ પસાર થયા બાદ અત્યંત મજબૂત નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે, “આ કાયદો રશિયાની અર્થવ્યવસ્થાને ટેકો આપતા દેશોને એક અત્યંત સરળ પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવા માટે મજબૂર કરશે – કે તેમણે અમેરિકા સાથે વેપાર કરવો છે કે પછી રશિયાનું સસ્તું ઇંધણ ખરીદવું છે.”
રશિયન નેતૃત્વ અને ફાઇનાન્શિયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ પર સીધા પ્રતિબંધો
આ વિધેયકમાં માત્ર વેપારી ભાગીદારો પર ટેરિફની જ વાત નથી, પરંતુ રશિયાના ટોચના નેતૃત્વને વ્યક્તિગત રીતે ઘેરવાની જોગવાઈઓ પણ છે. આ કાયદા હેઠળ:
રશિયાના પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન પર સીધા કડક આર્થિક પ્રતિબંધો મૂકવાની જોગવાઈ છે.
રશિયાના મોટા ઉદ્યોગપતિઓ (ઓલિગાર્ક્સ) અને તેમની વિદેશી સંપત્તિઓને જપ્ત કે સીઝ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
રશિયન નાણાકીય સંસ્થાઓ (બેંકો) ને વૈશ્વિક બેંકિંગ સિસ્ટમથી સંપૂર્ણપણે અલગ-થલગ કરવાની યોજના છે.
વોટિંગ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ ડેમોક્રેટિક સિનેટર રિચર્ડ બ્લુમેન્થલે પત્રકારો સાથે વાત કરતા જણાવ્યું હતું કે, “આજે ગ્રેહામને આપણા આ પગલા પર ચોક્કસ ગર્વ થયો હોત. આ કડક પ્રતિબંધો અને 100% ટેરિફ એવા તમામ દેશો કે સંસ્થાઓને રોકી દેશે જેઓ યુક્રેનના બહાદુર અને મુક્ત નાગરિકો સામેના આ હિંસક અને અપરાધિક યુદ્ધને નાણાકીય બળ પૂરું પાડી રહ્યા છે.”
અમેરિકી રાજકારણમાં વિરોધના સૂર: “અમેરિકનોએ જ ભોગવવું પડશે પરિણામ”
જોકે, આ બિલ સિનેટમાં ભારે બહુમતીથી પસાર થઈ ગયું હોવા છતાં અમેરિકાના આંતરિક રાજકારણમાં આ અંગે તીવ્ર મતભેદો અને ચિંતાઓ સામે આવી રહી છે. ખાસ કરીને ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના કેટલાક સાંસદોએ ચેતવણી આપી છે કે આ કાયદો પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના હાથમાં અનિયંત્રિત ટેરિફ લાદવાની એક નવી અને ખતરનાક શક્તિ આપી દેશે.
ડેમોક્રેટિક કોંગ્રેસમેન ગ્રેગરી મીક્સ અને ડૌન બેયરે આ કાયદાના માળખાની સખત ટીકા કરી છે. તેમના મતે:
આ બિલ પ્રમુખને મનસ્વી રીતે ટેરિફને એક આર્થિક શસ્ત્ર (Weapon) તરીકે વાપરવાની છૂટ આપે છે.
આનાથી રશિયા પર તો દબાણ બનશે કે નહીં તે કહેવું મુશ્કેલ છે, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ચોક્કસ ખોરવાઈ જશે.
બંને નેતાઓએ કહ્યું કે અમે યુક્રેનને મદદ કરવાના અને રશિયાને સજા આપવાના પ્રયાસોનું સ્વાગત કરીએ છીએ, પરંતુ આ બિલ પોતાના મૂળ લક્ષ્યો હાંસલ કરવામાં નિષ્ફળ જશે. તેના બદલે તે પ્રમુખ ટ્રમ્પને પોતાના વિનાશક ‘ટ્રેડ વોર’ (Trade War) માં વધુ ટેરિફ ઝીંકવાની છૂટ આપશે, જેનો અંતિમ આર્થિક બોજ અમેરિકી ગ્રાહકોએ જ મોંઘવારીના રૂપમાં સહન કરવો પડશે.
હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં આગળની લડાઈ અને વૈશ્વિક અસર
સિનેટમાંથી મંજૂરી મળ્યા બાદ હવે આ બિલનો આગળનો મુકામ યુએસ ક્રોંગ્રેસનું નીચલું ગૃહ એટલે કે ‘હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ’ (House of Representatives) છે. હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ 31 ઓગસ્ટે પોતાના સમર રિસેસ (રજાઓ) બાદ ફરી મળશે ત્યારે આ બિલ પર મતદાન હાથ ધરવામાં આવશે.
જો હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ પણ આ બિલને યથાવત સ્વરૂપે પસાર કરી દે છે અને પ્રમુખ ટ્રમ્પ તેના પર હસ્તાક્ષર કરે છે, તો વૈશ્વિક કૂટનીતિમાં મોટો ભુકંપ આવશે:
ભારત પર અસર: ભારત રશિયા પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં સસ્તું ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરીને પોતાની દેશી જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે અને ફુગાવાને નિયંત્રણમાં રાખે છે. જો અમેરિકા ભારત પર 100% ટેરિફ લાદે છે, તો ભારતે અમેરિકા સાથેના પોતાના વિશાળ નિકાસ વેપાર અને રશિયન તેલ આયાત વચ્ચે પસંદગી કરવાની નૌબત આવી શકે છે.
ચીન અને પશ્ચિમી દેશો: ચીન પહેલેથી જ અમેરિકા સાથે ટ્રેડ વોરમાં ઉતરેલું છે, ત્યારે હંગેરી અને સ્લોવાકિયા જેવા યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના સભ્યો માટે પણ આ નિર્ણય ધર્મસંકટ ઊભું કરશે.
ઓઇલ માર્કેટમાં ઉછાળો: રશિયન તેલના પ્રવાહ પર અચાનક પ્રતિબંધ આવવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બેરેલ દીઠ ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો આસમાને પહોંચી શકે છે.
અમેરિકી સિનેટનો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે વોશિંગ્ટન હવે યુક્રેન યુદ્ધ મામલે આર-પારના મૂડમાં છે અને તે રશિયાની આર્થિક કરોડરજ્જુ તોડવા માટે પોતાના મિત્ર દેશો પર પણ દબાણ બનાવતા અચકાશે નહીં. જોકે, આ બિલ કાયદો બનશે કે કેમ તેનો આખરી નિર્ણય 31 ઓગસ્ટ પછી હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં થશે. પરંતુ આ ઘટનાક્રમે નવી દિલ્હીથી લઈને બેઇજિંગ અને મોસ્કો સુધી તમામ દેશોના વિદેશ અને નાણા મંત્રાલયોને એલર્ટ મોડ પર મૂકી દીધા છે.
