ડેટા તમારો, દર્દ તમારું અને દૌલત એમની: ‘છાત્રા કી ગૂંજ’ કાર્યક્રમમાં સરકાર પર બરસ્યા રાહુલ ગાંધી
ઉત્તર પ્રદેશના ઐતિહાસિક શહેર પ્રયાગરાજમાં શનિવારે રાજકીય અને સામાજિક વાતાવરણમાં ભારે ગરમાવો જોવા મળ્યો. કોંગ્રેસ સાંસદ અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી ‘છાત્રા કી ગૂંજ’ (વિદ્યાર્થીઓનો અવાજ) નામના એક વિશેષ સંવાદ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા પ્રયાગરાજ પહોંચ્યા હતા. આ કાર્યક્રમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના કરોડો યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા તાલીમાર્થીઓની સમસ્યાઓને સાંભળવાનો અને તેને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વાચા આપવાનો હતો. શિક્ષાનું વેપારીકરણ, વધતી જતી બેરોજગારી, સરકારી ભરતીઓમાં અનિશ્ચિત વિલંબ અને પેપર લીક જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર રાહુલ ગાંધીએ વિદ્યાર્થીઓ સાથે સીધો સંવાદ સાધ્યો હતો.
પોતાના સંબોધનમાં રાહુલ ગાંધીએ વર્તમાન કાળના સૌથી મોટા સંપત્તિ સ્ત્રોત એટલે કે ‘ડેટા’ અને યુવા શક્તિ પર ભાર મૂકતા કેન્દ્ર સરકાર અને કોર્પોરેટ સિસ્ટમ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે અત્યંત સરળ શબ્દોમાં દેશની યુવા પેઢી સામે ઉભા થયેલા આધુનિક પડકારોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું.
21મી સદીનો નવો નશો અને ડેટાની લૂંટ
પ્રયાગરાજમાં એકઠા થયેલા હજારો વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા રાહુલ ગાંધીએ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અને ડિજિટલ ટેકનોલોજીના યુગ અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે, આજકાલ ચારેય તરફ AI ની ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે યુવાનોના ડેટા વગર AI નું કોઈ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ જ નથી. ડેટાના ઉપયોગથી AI સિસ્ટમ બનાવી શકાય છે, પરંતુ AI ક્યારેય કુદરતી ડેટા બનાવી શકતું નથી.
રાહુલ ગાંધીએ આરોપ લગાવ્યો કે દેશના યુવાનોનો કિંમતી ડેટા અને તેમની ક્ષમતાને સિસ્ટમે એક મોટા ચક્રવ્યૂહમાં ફસાવી દીધા છે. મોટી-મોટી કંપનીઓ યુવાનોનો ડેટા મફતના ભાવે અથવા છીનવીને મેળવી રહી છે અને તેમાંથી કરોડોની કમાણી કરી રહી છે. યુવાનોને સંબોધીને તેમણે કહ્યું, “તમને કહેવામાં આવે છે કે જેટલી રીલ્સ જોવી હોય તેટલી જુઓ અને જેટલી બનાવવી હોય તેટલી બનાવો. આ સોશિયલ મીડિયા અને રીલ્સ એ 21મી સદીનો નવો નશો છે, જે તમને તમારા વાસ્તવિક અધિકારો અને બેરોજગારી જેવા મૂળભૂત પ્રશ્નોથી દૂર રાખવા માટે પીરસવામાં આવી રહ્યો છે.” તેમણે ઉમેર્યું કે આખી સિસ્ટમ એવી રીતે ઘડાઈ છે જ્યાં “ડેટા તમારો છે, દર્દ પણ તમારું છે, પરંતુ તેમાંથી દૌલત માત્ર અમુક ચોક્કસ ઉદ્યોગપતિઓ કમાઈ રહ્યા છે.”
કઠોર વાસ્તવિકતા: 1000 માંથી માત્ર 12 યુવાનોને કાયમી રોજગારી
દેશમાં બેરોજગારીના ભયાનક આંકડાઓ તરફ ધ્યાન દોરતા રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો હતો કે આજે પરિસ્થિતિ એટલી વિકટ બની ગઈ છે કે દર 1,000 આશાસ્પદ યુવાનોમાંથી માત્ર 12 યુવાનોને જ સુરક્ષિત અને કાયમી નોકરી મળી રહે છે. બાકીના મોટાભાગના યુવાનો અસ્થાયી કામકાજ, ઓછી મજૂરી અથવા બેરોજગારીના અંધકારમાં ધકેલાઈ રહ્યા છે.
તેમણે કહ્યું કે એક તરફ યુવાનો વર્ષો સુધી પોતાના ઘરથી દૂર રહીને, કઠિન પરિસ્થિતિઓમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરે છે અને બીજી તરફ પરીક્ષાના દિવસે જ પેપર લીક થઈ જાય છે અથવા ભરતી પ્રક્રિયા વર્ષો સુધી કોર્ટ-કચેરીઓમાં અટવાઈ પડે છે. આ માત્ર વ્યવસ્થાની નિષ્ફળતા નથી પણ દેશના યુવાનોના ભવિષ્ય સાથે થઈ રહેલો મોટો અન્યાય છે.
ભારતની ખરી તાકાત: યુવા શક્તિ અને વિશ્વનો સૌથી મોટો ડેટા સ્ત્રોત
પોતાના પ્રવચનમાં આશાનું કિરણ જગાડતા વિરોધ પક્ષના નેતાએ જણાવ્યું કે, ભારતમાં આજે 40 કરોડથી વધુ ઊર્જાવાન અને પ્રતિભાશાળી યુવાનો છે. આ સંખ્યા જ ભારતની સૌથી મોટી વાસ્તવિક શક્તિ છે. સામાન્ય રીતે લોકો વૈશ્વિક રાજકારણમાં ચીન, અમેરિકા કે રશિયાની મહાસત્તા તરીકે વાત કરે છે, પરંતુ જો ભારત પોતાના યુવાનોની ક્ષમતાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરે, તો 21મી સદીમાં આ તમામ દેશો ભારત સામે ઝાંખા પડી જાય તેમ છે.
રાહુલ ગાંધીના મતે, 21મી સદીમાં કોઈપણ દેશનો વિકાસ અને આર્થિક પ્રગતિ બે બાબતો પર નિર્ભર કરે છે:
દેશની યુવા ક્ષમતા (Youth Potential)
દેશમાં ઉત્પાદિત થતો ડેટા (Data Generation)
ભારત પાસે આ બંને બાબતો વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. આજે દરેક ભારતીય સરેરાશ પ્રતિદિન એક ગીગાબાઇટ (1 GB) ડેટા વાપરે છે. આ ડેટા અને યુવાનોની મહેનત મળીને જ દેશની આર્થિક તાકાત બનાવી શકે છે, પરંતુ વર્તમાન સરકારી નીતિઓ આ સંપત્તિનો લાભ દેશના સામાન્ય યુવાનો સુધી પહોંચાડવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
સંસ્થાઓ પર કંટ્રોલ અને ‘નફરત નહીં, મોહબ્બત’ નો સંદેશ
શિક્ષણ જગતમાં થઈ રહેલા રાજકીય હસ્તક્ષેપ અંગે બોલતા રાહુલ ગાંધીએ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે દેશની લગભગ તમામ મુખ્ય બંધારણીય અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ચોક્કસ વિચારધારા ધરાવતા લોકોને બેસાડી દેવામાં આવ્યા છે. મીડિયા હોય, સરકારી વિભાગો હોય કે પછી દેશની મોટી યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજો હોય—દરેક જગ્યાએ માત્ર એક જ પ્રકારની વિચારસરણી લાદવાનો અને યુવાનોની વિચારવાની ક્ષમતાને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
તેમણે વિદ્યાર્થીઓના સાહસના વખાણ કરતા કહ્યું કે, “આટલા દબાણ અને ડરના વાતાવરણ છતાં, ભારતના યુવાનોએ ડરનો સામનો કર્યો છે અને દેશને નવી દિશા આપી છે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે તમે તમારો અવાજ કોઈ સામે નફરત ફેલાવીને નહીં, પરંતુ પ્રેમ અને મોહબ્બત સાથે ઉઠાવ્યો છે.”
કોંગ્રેસનો સંકલ્પ: પ્રયાગરાજથી શરૂ થયેલો અવાજ દેશભરમાં ગૂંજશે
આ કાર્યક્રમના માધ્યમથી કોંગ્રેસ પક્ષે દેશના યુવાનો સાથે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવાનો મોટો રાજકીય સંકેત પણ આપ્યો છે. કોંગ્રેસ પક્ષ તરફથી સત્તાવાર રીતે જણાવવામાં આવ્યું છે કે પક્ષ દરેક વિદ્યાર્થી અને યુવાનના ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે સડકથી લઈને સંસદ સુધી પોતાનો સંઘર્ષ જારી રાખશે.
પ્રયાગરાજની આ પવિત્ર ધરતી પરથી શરૂ થયેલી ‘છાત્રા કી ગૂંજ’ માત્ર એક દિવસીય કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ તે દેશના ખૂણે-ખૂણે વસતા એવા કરોડો યુવાનોનો અવાજ છે જેઓ રોજગારી, ન્યાય અને પોતાના હકની રાહ જોઈ રહ્યા છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે પ્રયાગરાજની આ બેઠકમાંથી ઉઠેલો આક્રોશ અને અવાજ ટૂંક સમયમાં જ સમગ્ર દેશમાં સંભળાશે અને સરકારને પોતાની નીતિઓમાં સુધારો કરવા મજબૂર કરશે.
