ત્રિપક્ષીય મક્કા ડિફેન્સ પેક્ટ પર પાકિસ્તાનનું મોટું નિવેદન, આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ આપી સ્પષ્ટતા
વૈશ્વિક કૂટનીતિના પટલ પર આ દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ એશિયાના સમીકરણો ખૂબ જ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યા છે. સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા એક નવા અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ત્રિપક્ષીય ‘મક્કા રક્ષા કરાર’ (Mecca Defense Pact) ને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાઓનું બજાર ગરમ છે. આ કરારમાં પાકિસ્તાનના સામેલ થયા પછીથી જ દુનિયાભરના વિશેષજ્ઞો ભાતભાતના તર્ક-વિતર્ક લગાવી રહ્યા હતા અને તેના પર સવાલો ઉભા કરી રહ્યા હતા. ચારે બાજુથી ઘેરાયા પછી હવે આખરે પાકિસ્તાન તરફથી આ મામલે સફાઈ સામે આવી છે. પાકિસ્તાને દુનિયાને એવો વિશ્વાસ અપાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે તેનો આ નવો રક્ષા કરાર કોઈપણ દેશના વિરુદ્ધ નથી, પરંતુ તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર ક્ષેત્રીય શાંતિ અને સુરક્ષાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
પાકિસ્તાનની સ્પષ્ટતા: ઇશાક ડાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા દલીલો
સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી સાથેના આ ત્રિપક્ષીય સંયુક્ત રક્ષા કરારમાં સામેલ થયા પછીથી જ પાકિસ્તાન પર આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વધવા લાગ્યું હતું. પાકિસ્તાનની જૂની અને શંકાસ્પદ છબીને જોતા દુનિયાભરના રણનીતિકારો એવી આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા કે આ કરાર ક્ષેત્રમાં નવો તણાવ પેદા કરી શકે છે. આ તમામ સવાલો અને ચર્ચાઓ વચ્ચે પાકિસ્તાનના ઉપ વડાપ્રધાન અને વિદેશ મંત્રી ઈશાક ડારે મોરચો સંભાળ્યો.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર શ્રેણીબદ્ધ પોસ્ટ્સમાં, ઇશાક ડારે કરારનો બચાવ કર્યો. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે આ કરાર સંપૂર્ણપણે રક્ષણાત્મક સ્વભાવનો છે અને તેનો હેતુ કોઈપણ દેશને લક્ષ્ય બનાવવાનો નથી. તેમણે ભાર મૂક્યો કે કરારનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય આ ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને પરસ્પર સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાનો છે. ડારના મતે, આ ઐતિહાસિક કરાર ત્રણ રાષ્ટ્રો વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી રહેલા સંવાદ, વિશ્વાસ અને સહયોગનું કુદરતી પરિણામ છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટરનો આપવામાં આવ્યો હવાલો
આ રક્ષા કરારની સૌથી મોટી અને સંવેદનશીલ શરત એ છે કે જો ત્રણેય દેશો (સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન) માંથી કોઈપણ એક દેશ પર કોઈ બાહ્ય સશસ્ત્ર હુમલો થાય, તો તેને બાકીના બંને દેશો પર પણ હુમલો ગણવામાં આવશે. આ જોગવાઈને લઈને દુનિયાભરના જાણકારોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે તે ક્ષેત્રીય યુદ્ધને ભડકાવી શકે છે.
આના પર સફાઈ આપતા ઈશાક ડારે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ જોગવાઈ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ચાર્ટર (UN Charter) ના અનુચ્છેદ 51 હેઠળ વ્યક્તિગત અને સામૂહિક આત્મરક્ષાના અધિકારને સંપૂર્ણપણે અનુકૂળ છે. તેમણે એ પણ ભરોસો અપાવ્યો કે આ નવો કરાર આ ત્રણેય દેશો વચ્ચે અગાઉથી ચાલી આવતા કોઈપણ અન્ય દ્વિપક્ષીય કે બહુપક્ષીય કરારને ખતમ કરતો નથી કે તેનું સ્થાન લેતો નથી. આની સાથે જ તેમણે એ પણ ખુલ્લી ઓફર આપી કે આ કરાર ક્ષેત્રના એ તમામ દેશો માટે ખુલ્લો છે જે તેના મૂળ સિદ્ધાંતોનું સન્માન કરે છે અને પરસ્પર સહયોગ તથા શાંતિપૂર્ણ માર્ગોથી વિવાદોને ઉકેલવા માંગે છે.
પાકિસ્તાનની શંકાસ્પદ છબી પર કેમ ઉઠી રહ્યા છે સવાલો?
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આ કરારને લઈને આશંકાઓ એટલા માટે પણ વધારે છે કારણ કે પાકિસ્તાનનો ઇતિહાસ શંકાસ્પદ રહ્યો છે. પાકિસ્તાન પર અક્ષરસઃ ભારત અને અફઘાનિસ્તાન જેવા પાડોશી દેશોમાં આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપો લાગતા રહ્યા છે. આ ઉપરાંત, પાકિસ્તાન દુનિયાનો એકમાત્ર એવો ઇસ્લામિક દેશ છે જેની પાસે પરમાણુ હથિયાર છે, અને તે ઇઝરાયેલને એક સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા પણ નથી આપતો.
વિશ્લેષકોનું એ પણ માનવું છે કે પરમાણુ શક્તિ સંપન્ન હોવાના નાતે પાકિસ્તાન અન્ય ઇસ્લામિક દેશોને પોતાના પ્રભાવ હેઠળ લાવીને આ જૂથમાં સામેલ કરી શકે છે, જેનાથી મધ્ય પૂર્વ અને એશિયન રાજકારણનું સંતુલન બગડી શકે છે અને ક્ષેત્રમાં નવી અસ્થિરતા પેદા થઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે પાકિસ્તાને આ કરાર પર દુનિયાની સામે સફાઈ આપવી પડી રહી છે.
તુર્કીએ પણ આપી સફાઈ, કહ્યું- ઈરાન વિરુદ્ધ નથી આ કરાર
આ ત્રિપક્ષીય કરારને લઈને માત્ર પાકિસ્તાન જ નહીં, પરંતુ તુર્કી તરફથી પણ સફાઈ પેશ કરવામાં આવી છે. તુર્કીના વિદેશ મંત્રી હાકાન ફિદાને એક નિવેદનમાં સાફ કર્યું છે કે આ મક્કા રક્ષા કરાર ઈરાનના મુકાબલે કે ઈરાન પર હુમલો કરવા માટે બિલકુલ બનાવવામાં આવ્યો નથી.
ઈરાન સમર્થિત હૌતી વિદ્રોહીઓ દ્વારા સાઉદી અરેબિયા પર કરવામાં આવતા હુમલાઓના સંદર્ભમાં બોલતા હાકાન ફિદાને કહ્યું કે સાઉદી અરેબિયા પર થતા આ હુમલાઓ પાછળ સાઉદીનો કોઈ વાંક નથી, પરંતુ તેના માટે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની નીતિઓ જવાબદાર છે. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે હૌતી જેવા જટિલ મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે સાઉદી અરેબિયા છેલ્લા બે વર્ષથી સતત ઈરાનના સંપર્કમાં છે અને વાતચીત કરી રહ્યો છે. સાઉદી અરેબિયાની એવી કોઈ મંશા નથી કે તે ઈરાન પર કોઈ લશ્કરી હુમલો કરે કે તેને નેસ્તનાબૂદ કરી દે. સાઉદી તો માત્ર ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ ની આસપાસ ચાલી રહેલી હિંસાને શાંત કરવા માંગે છે. તુર્કીના મંત્રીએ એ પણ યાદ અપાવ્યું કે તાજેતરમાં જ ઈરાનના દિવંગત સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના જનાજામાં સામેલ થવા માટે સાઉદી અરેબિયાનું એક ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ તેહરાન પણ ગયું હતું, જે બંને દેશો વચ્ચે સુધરતા સંબંધોનો સંકેત છે. ટૂંકમાં કહીએ તો, બાહ્ય દુનિયાના તીખા સવાલો બાદ હવે આ કરારના ત્રણેય દેશો તેને શાંતિનો સંદેશો ગણાવીને પોતાની છબી બચાવવાના પ્રયાસમાં લાગેલા છે.
