ચીનના યુવાનોનો વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનો મોહભંગ: ગયા વર્ષે 94% વિદ્યાર્થીઓ સ્વદેશ પરત ફર્યા
ચીનના યુવાનોમાં એક સમયે વિદેશ જઈને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાનો જે જબરો ક્રેઝ જોવા મળતો હતો, તેમાં હવે મોટો અને સ્પષ્ટ ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. ઉત્તરોત્તર મોંઘું થતું વિદેશી શિક્ષણ, સતત વધી રહેલી ટ્યુશન ફી અને ચીનની પોતાની સ્થાનિક યુનિવર્સિટીઓની ગ્લોબલ રેન્કિંગમાં થઈ રહેલો સુધારો—આ તમામ પરિબળોએ ચીની વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓની વિચારસરણી સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી છે.
આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, વર્ષ 2019 માં જ્યાં આશરે 7 લાખ ચીની વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ અર્થે વિદેશ ગયા હતા, ત્યાં વર્ષ 2025 માં આ આંકડો ઘટીને લગભગ 5.7 લાખ પર આવી ગયો છે.
બીજી તરફ, વિદેશમાં પોતાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કરીને પોતાના દેશમાં પરત ફરનારા યુવાનોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વર્ષ 2025 માં વિદેશ ભણવા ગયેલા વિદ્યાર્થીઓમાંથી લગભગ 94% યુવાનો શિક્ષણ પૂરું થતાં જ ચીન પાછા આવી ગયા હતા. છેલ્લા એક દાયકાના સમયગાળામાં વિદેશથી ભણીને સ્વદેશ પરત ફરેલા ગ્રેજ્યુએટ્સની કુલ સંખ્યા આશરે 52 લાખ સુધી પહોંચી ચૂકી છે. આ પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે હવે વિદેશની ડિગ્રી મેળવવી એ કરિયરમાં સફળતા મેળવવાની એકમાત્ર ચાવી નથી રહી.
વિદેશી ડિગ્રીની ચમક કેમ ફીકી પડી?
વિદેશની ડિગ્રી સાથે મળતી ઊંચી નોકરી અને આકર્ષક સેલેરીનો ક્રેઝ હજી સાવ ખતમ નથી થયો, પરંતુ ચીની કંપનીઓ અને એમ્પ્લોયર્સનો દ્રષ્ટિકોણ હવે ઘણો બદલાયો છે. ‘ન્યૂ ઓરિએન્ટલ’ ના ડેટા દર્શાવે છે કે વિદેશથી ભણીને આવેલા વિદ્યાર્થીઓનો સરેરાશ શરૂઆતી પગાર મહિને આશરે ₹1.80 લાખ રહે છે, જ્યારે ચીનમાં જ અભ્યાસ કરનારા યુવાનોનો સરેરાશ શરૂઆતી પગાર મહિને આશરે ₹1 લાખ જેટલો હોય છે.
જોકે, આ ચિત્ર બધા જ યુવાનો માટે એકસરખું ગુલાબી નથી. વિદેશથી ડિગ્રી લઈને પાછા ફરેલા અનેક યુવાનોને તેમની પસંદગી મુજબની નોકરી મળી રહી નથી. સ્થિતિ એટલી મુશ્કેલ બની છે કે કેટલાક યુવાનોને પોતાનું ગુજરાન ચલાવવા માટે ડિલિવરી બોય જેવા નાના-મોટા કામ પણ કરવા પડી રહ્યા છે.
આ કારણે લાખો રૂપિયાનો ભારે ખર્ચ કરીને મેળવેલી વિદેશી ડિગ્રીની ઉપયોગિતા સામે હવે ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. ચીનની ઘણી અગ્રણી કંપનીઓ હવે વિદેશી ડિગ્રીને પહેલાં જેવું મહત્વ આપતી નથી. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે કેટલીક વિદેશી સંસ્થાઓમાં એક વર્ષના ટૂંકા પોસ્ટ-ગ્રેજ્યુએશન કોર્સ અને ખૂબ સરળ એડમિશન પ્રક્રિયાને કારણે શિક્ષણની ગુણવત્તા પર સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે, જ્યારે ચીનમાં પીજી (PG) કોર્સ સામાન્ય રીતે ત્રણ વર્ષનો હોય છે. આ ઉપરાંત, સરકારી નોકરીઓમાં પણ વિદેશથી ભણેલા વિદ્યાર્થીઓને હવે કોઈ વિશેષ પ્રાધાન્ય કે સરળતા મળતી નથી.
સ્થાનિક યુનિવર્સિટીઓ થઈ મજબૂત અને ફી પણ ઓછી
ચીનની પોતાની યુનિવર્સિટીઓની વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં થયેલો સુધારો આ મોટા બદલાવનું સૌથી મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. પેઇચિંગ યુનિવર્સિટી (Peking University) અને શિંગુઆ યુનિવર્સિટી (Tsinghua University) ગ્લોબલ રેન્કિંગમાં અનુક્રમે 13મા અને 14મા ક્રમે પહોંચી ચૂકી છે.
ચીનની ‘985’ અને ‘211’ ગ્રુપની અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ હવે પશ્ચિમી દેશોની ઘણી યુનિવર્સિટીઓ કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, ચીનની સરકારી યુનિવર્સિટીઓની ફી વિદેશની સરખામણીમાં ખૂબ જ ઓછી હોવાને કારણે વાલીઓને પોતાના દેશમાં જ રહીને ઓછા ખર્ચે ઉત્તમ શિક્ષણ અને કરિયરની બહેતર તકો મળી રહે છે.
વધતા ખર્ચે યુવાનોના નિર્ણયો બદલ્યા
વિદેશમાં ભણવાના વધતા જતા ખર્ચે પણ વિદ્યાર્થીઓના નિર્ણયોને ઊંડાણપૂર્વક અસર કરી છે. એક સર્વે અનુસાર, વર્ષ 2025 માં વિદેશી અભ્યાસનો સરેરાશ ખર્ચ વધીને આશરે ₹85 લાખ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે વર્ષ 2023 ની સરખામણીમાં લગભગ 20% જેટલો વધારે છે.
આ જ કારણસર, હવે ચીની વિદ્યાર્થીઓ માત્ર એવા જ દેશો અને સંસ્થાઓની પસંદગી કરી રહ્યા છે જ્યાં ખર્ચની સામે કરિયર સ્કોપ અને કમાણીનો ફાયદો વધુ હોય. સમગ્ર રીતે જોતાં, ચીનની બદલાતી શિક્ષણ વ્યવસ્થા, મજબૂત થતી સ્થાનિક નોકરીઓની તકો અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓએ ચીની યુવાનોના કરિયર વિકલ્પોને મોટા પાયે બદલી નાખ્યા છે.
