અમેરિકી દાવાએ વધારી વૈશ્વિક બજારની રાહત, હોર્મુઝ માર્ગે સામાન્ય થઈ રહી છે તેલની સપ્લાય
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને ભૂ-રાજકીય ઉથલપાથલ વચ્ચે, અમેરિકા તરફથી એક મહત્વપૂર્ણ અને આશ્ચર્યજનક દાવો સામે આવ્યો છે. અમેરિકાના ઉર્જા સચિવ ક્રિસ રાઈટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે, વિવિધ સંઘર્ષો અને સુરક્ષા પડકારો છતાં, આ પ્રદેશમાંથી કાચા તેલના પુરવઠા પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ નથી; હકીકતમાં, તેલનો પ્રવાહ અપેક્ષા કરતા ઘણી સારી સ્થિતિમાં છે. ચાલો જોઈએ કે આ બાબતે યુએસ વહીવટીતંત્રે શું કહ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી તેલ સપ્લાય પર શું બોલ્યા અમેરિકી ઉર્જા મંત્રી?
અમેરિકી ઉર્જા મંત્રી ક્રિસ રાઈટે તાજેતરમાં આંકડા શેર કરતા જણાવ્યું છે કે અમેરિકી સેના અને ખાડી દેશોના પરસ્પર સહયોગ તથા મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) માંથી તેલની નિકાસ સતત સુચારૂ રૂપે ચાલી રહી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે એકલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના માર્ગેથી નિકળતા તેલનો પાછલા 7 દિવસનો સરેરાશ આંકડો આશરે 90 લાખ (9 મિલિયન) બેરલ પ્રતિદિન સુધી પહોંચી ગયો છે. આ ઉપરાંત, આ ક્ષેત્રમાં તાજેતરમાં આધુનિક અને અપગ્રેડ કરવામાં આવેલી પાઇપલાઇનો તથા નિકાસ સુવિધાઓ (Export Facilities) દ્વારા આશરે 50 થી 70 લાખ (5 થી 7 મિલિયન) બેરલ પ્રતિદિન વધારાનું તેલ બહાર મોકલવામાં આવી રહ્યું છે.
જ્યારે આ બંને આંકડાઓને એકસાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે આ ક્ષેત્રમાંથી કુલ તેલ પૂરવઠાની સરેરાશ રોજ લગભગ 1.5 કરોડ (15 મિલિયન) બેરલ પ્રતિદિન થાય છે.
એકલા રવિવારે જ નીકળ્યું 2 કરોડ બેરલથી વધુ તેલ
ક્રિસ રાઈટે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર એક પોસ્ટ શેર કરતા એ પણ જાણકારી આપી કે માત્ર એક જ દિવસ એટલે કે ગત રવિવારે અરેબિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી 2 કરોડ (20 મિલિયન) બેરલથી વધુ તેલ બહાર મોકલવામાં આવ્યું. તેમણે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે આ આંકડો વર્તમાન સંઘર્ષ અને તણાવ શરૂ થતા પહેલાના સરેરાશ પૂરવઠા કરતા પણ ઘણો વધારે છે.
અમેરિકી મંત્રીએ પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું કે અમેરિકી સેના અને ખાડી દેશોમાં આપણા સાથી સહયોગીઓની સંયુક્ત અને સખત મહેનતના કારણે આ વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગથી થતો તેલનો વેપાર પાટા પર જળવાઈ રહ્યો છે.
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને શું છે સમગ્ર ભૂ-રાજકીય ઘટનાક્રમ?
તમને જણાવી દઈએ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાભરમાં ઉર્જા સપ્લાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ માર્ગોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. આ રસ્તેથી દુનિયાનો એક મોટો હિસ્સો ક્રૂડ ઓઈલની પોતાની જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે.
આ સમગ્ર તણાવની પૃષ્ઠભૂમિ પર નજર કરીએ તો, ગત કેટલાક મહિનાઓમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ભારે ચઢાવ-ઉતાર જોવા મળ્યો છે:
-
ફેબ્રુઆરીના અંતમાં કાર્યવાહી: ફેબ્રુઆરીના અંતમાં વોશિંગ્ટન અને તેલ અવીવે મળીને ઈરાન પર સંયુક્ત કાર્યવાહી હેઠળ હુમલા કર્યા હતા.
-
કરાર (MoU): ત્યારબાદ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ઘટાડવા માટે 17 જૂને એક સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા અને અંતિમ કરારની રૂપરેખા માટે વાતચીત શરૂ થઈ હતી.
-
વાતચીતમાં અવરોધ: જોકે, સુરક્ષા ગેરંટી અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી જહાજોની અબાધિત અવરજવરની સ્વતંત્રતા જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર પરસ્પર સહમતિ ન સધાવાને કારણે આ વાતચીત અધવચ્ચે જ અટકી ગઈ હતી.
-
લશ્કરી સંઘર્ષ: આ પછી જુલાઈ મહિનાની શરૂઆતમાં (ખાસ કરીને 8 થી 24 જુલાઈની વચ્ચે) અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય અથડામણો અને હુમલા જોવા મળ્યા. આ દરમિયાન વોશિંગ્ટને ઈરાનની અંદર અનેક ઠિકાનાઓને નિશાન બનાવ્યા, જેના જવાબમાં તહેરાન તરફથી જોર્ડન, બેહરીન અને કુવૈત જેવા અનેક ખાડી દેશોમાં મોજૂદ અમેરિકી લશ્કરી ઠિકાનાઓ અને સાધનો પર વળતા પ્રહાર કરવામાં આવ્યા.
આ તમામ લશ્કરી સંઘર્ષો અને તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓ છતાં, અમેરિકી ઉર્જા મંત્રીનું આ નિવેદન વૈશ્વિક ઉર્જા બજારો માટે એક મોટી રાહતના સમાચાર માનવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે તેનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે વૈશ્વિક તેલ પૂરવઠો હાલ સુરક્ષિત અને નિયંત્રિત વ્યાપમાં જળવાઈ રહેલો છે.
