FCRA Rules: વિદેશી ફંડિંગ મેળવતી સંસ્થાઓ પર કસાશે સકંજો! જાણી લો મોદી સરકારનું નવું બિલ
ભારતીય સંસદના ચોમાસુ સત્રમાં સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચેનો ગતિરોધ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. દેશની રાષ્ટ્રીય રાજધાનીમાં ગત ૨૦ જુલાઈના રોજ પ્રદર્શનકારી વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલી પોલીસ કાર્યવાહીને લઈને વિપક્ષી દળો સતત આક્રમક મૂડમાં છે. વિપક્ષની એક જ માંગ છે કે આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર દેશના ગૃહમંત્રી અમિત શાહ ગૃહમાં સત્તાવાર નિવેદન આપે. આ રાજકીય મડાગાંઠ વચ્ચે પણ સરકારે પોતાનો કાયદાકીય અને વિધાયી એજન્ડા આગળ ધપાવવાનું ચાલુ રાખ્યું છે.
એક તરફ રાજ્યસભામાં ભારે ચર્ચા-વિચારણા બાદ અમુક ખરડાઓ પસાર થઈ રહ્યા છે, તો બીજી તરફ લોકસભામાં વિપક્ષની સૂત્રોચ્ચાર અને ભારે હોબાળા વચ્ચે જ એકપણ ચર્ચા વિના ઉપરાઉપરી બે મહત્વના બિલો પસાર કરી દેવામાં આવ્યા છે. સંસદની આ સ્થિતિ દેશના લોકતાંત્રિક માળખા અને કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયા પર અનેક સવાલો ઊભા કરી રહી છે.
લોકસભામાં ચર્ચા વિના પસાર થયા બે મહત્વપૂર્ણ ખરડાઓ
લોકસભામાં વિપક્ષી સાંસદોના પ્લેકાર્ડ અને સૂત્રોચ્ચાર વચ્ચે સરકારે ગૃહની કાર્યવાહી ચાલુ રાખીને બે મહત્વના બિલોને મંજૂરી અપાવી દીધી હતી. આમાંનું પ્રથમ બિલ ‘નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (અમેન્ડમેન્ટ) બિલ, ૨૦૨૬’ છે. આ બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વર્ષ ૧૯૬૨ના જૂના નેશનલ કો-ઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન એક્ટમાં જરૂરી સુધારા કરવાનો છે, જેથી દેશના સહકારી માળખાને વધુ આધુનિક અને સ્વાયત્ત બનાવી શકાય.
બીજું મહત્વનું બિલ જે લોકસભામાં પસાર થયું તે છે ‘કેરળ (અલ્ટરેશન ઓફ નેમ) બિલ, ૨૦૨૬’. આ બિલના માધ્યમથી દક્ષિણ ભારતના પ્રગતિશીલ રાજ્ય ‘કેરળ’નું સત્તાવાર નામ બદલીને ‘કેરલમ’ કરવાની દરખાસ્તને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. કેરળ સરકાર અને ત્યાંના સ્થાનિક લોકો લાંબા સમયથી પોતાની સાંસ્કૃતિક ઓળખ જાળવી રાખવા માટે આ નામ પરિવર્તનની માંગ કરી રહ્યા હતા, જેને હવે કાયદાકીય સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે.
FCRA સુધારા બિલ: સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) ને સોંપવાની તૈયારી
ચોમાસુ સત્રમાં સૌથી વધુ વિવાદ જે બિલ પર જોવા મળી રહ્યો છે, તે છે ‘FCRA (ફોરેન કન્ટ્રિબ્યુશન રેગ્યુલેશન એક્ટ) સુધારા બિલ, ૨૦૨૬’. વિપક્ષી દળો અને નાગરિક સંગઠનો તરફથી આ બિલના અમુક કડક પ્રાવધાનો સામે તીવ્ર વિરોધ નોંધાવવામાં આવ્યો છે. સરકારી સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, આ વ્યાપક વિરોધ અને ચિંતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર આ બિલને વધુ વિગતવાર પરીક્ષણ માટે સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) સમક્ષ મોકલે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
આ બિલ ૨૫ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના રોજ લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ બિલનો મુખ્ય હેતુ વર્ષ ૨૦૧૦ ના મૂળ FCRA કાયદામાં સુધારો કરવાનો છે, જે ભારતમાં કોઈપણ વ્યક્તિ, એસોસિએશન કે ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા વિદેશથી મળતા ભંડોળ (Foreign Contribution) નો સ્વીકાર અને તેનો ઉપયોગ કઈ રીતે થાય છે તેના પર દેખરેખ રાખે છે. વિપક્ષ ઉપરાંત દેશના ખ્રિસ્તી સંગઠનો અને લઘુમતી સમુદાયોએ પણ આ બિલની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે પોતાની ગંભીર આશંકાઓ વ્યક્ત કરી છે.
ડેઝિગ્નેટેડ ઓથોરિટીની રચના અને વિદેશી ભંડોળ પર અંકુશ
FCRA સુધારા બિલની સૌથી મહત્વની અને વિવાદાસ્પદ જોગવાઈ એક ‘ડેઝિગ્નેટેડ ઓથોરિટી’ (નિયુક્ત સત્તાધિકારી) ની રચના કરવાની છે. આ ઓથોરિટી એવા સંગઠનોના વિદેશી ભંડોળ અને સંપત્તિઓની દેખરેખ રાખશે જેમનું FCRA રજીસ્ટ્રેશન કાં તો રદ કરવામાં આવ્યું હોય, જેમને પોતે રજીસ્ટ્રેશન સરેન્ડર કર્યું હોય અથવા જેમની માન્યતા સમાપ્ત થઈ ગઈ હોય.
પ્રસ્તાવિત કાયદા અનુસાર, જો કોઈ સંસ્થા પોતાનું પીએફ કે વિદેશી ફંડિંગનું રજીસ્ટ્રેશન ગુમાવે છે, તો તેની તમામ વિદેશી સંપત્તિઓ અને ફંડ શરૂઆતમાં અસ્થાયી રૂપે આ ડેઝિગ્નેટેડ ઓથોરિટી હસ્તક જશે. જો તે સંસ્થા નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં પોતાની ખામીઓ સુધારીને રજીસ્ટ્રેશન રીન્યુ કરાવી લેશે, તો તેની સંપત્તિ અને વણવપરાયેલું ભંડોળ પરત કરી દેવામાં આવશે. પરંતુ જો નિયત સમયમાં રજીસ્ટ્રેશન પુનઃસ્થાપિત નહીં થાય, તો તે સંપત્તિ કાયમી ધોરણે સરકાર હસ્તક થઈ જશે. આ ઉપરાંત, બિલમાં ધાર્મિક સ્થળો (જેમ કે ચર્ચ કે અન્ય પૂજા સ્થાનો) ની સંપત્તિઓ માટે ખાસ જોગવાઈ છે કે ઓથોરિટીએ તેની ધાર્મિક પવિત્રતા અને સ્વરૂપ જાળવી રાખવું પડશે. જોકે, ઓથોરિટીના નિર્ણયો વિરુદ્ધ ન્યાયિક અપીલ અને રિવિઝનનો અધિકાર પણ આપવામાં આવ્યો છે.
સજાની જોગવાઈઓમાં રાહત અને પ્રાદેશિક નેતાઓની રજૂઆત
એક તરફ જ્યાં કાયદો કડક બનાવવાની વાત છે, ત્યાં બીજી તરફ સરકારે આ એક્ટ હેઠળ થતી સજાની જોગવાઈઓને તર્કસંગત (Rationalise) બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. નવા બિલમાં કાયદાના ઉલ્લંઘન બદલ થતી મહત્તમ જેલની સજા પાંચ વર્ષથી ઘટાડીને એક વર્ષ કરવાની દરખાસ્ત છે. આ ઉપરાંત, કોઈપણ રાજ્યની તપાસ એજન્સીઓએ FCRA હેઠળ તપાસ શરૂ કરતા પહેલા કેન્દ્ર સરકારની પૂર્વ મંજૂરી લેવી અનિવાર્ય બનશે.
આ બિલ અંગે પ્રાદેશિક અને ધાર્મિક ચિંતાઓને લઈને મિઝોરમના મુખ્યમંત્રી લાલદુહોમા તેમજ ડીએમકે (DMK) ના વરિષ્ઠ નેતા પી. વિલ્સનના નેતૃત્વમાં એક પ્રતિનિધિમંડળે ગૃહમંત્રી અમિત શાહ સાથે મુલાકાત કરી હતી. લાલદુહોમાએ જણાવ્યું હતું કે તેમણે ગૃહમંત્રી સમક્ષ ૬ મુખ્ય મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા હતા. અમિત શાહે તેમને ખાતરી આપી છે કે આ કાયદો ભૂતકાળની અસરોથી (Retrospective) લાગુ કરવામાં આવશે નહીં, એટલે કે જૂના કેસોને આ નવો કાયદો નડશે નહીં. આ અંગે સંસદમાં આગામી ૧૨મી તારીખે વિગતવાર ચર્ચા પણ થવાની છે.
સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે આક્ષેપ-પ્રતિઆક્ષેપની રાજનીતિ
સંસદની કાર્યવાહી વારંવાર સ્થગિત થવા બદલ સંસદીય બાબતોના મંત્રી કિરેન રિજીજુએ વિપક્ષ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. તેમણે પત્રકારોને જણાવ્યું કે સરકાર વિદ્યાર્થીઓના પ્રદર્શન અને તેમની ચિંતાઓ પર ગૃહમાં સંપૂર્ણ અને વિગતવાર ચર્ચા કરવા માટે તૈયાર જ હતી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પોતે જવાબ આપવાના હતા, પરંતુ વિપક્ષી દળો જાણીજોઈને સંસદ ચાલવા દેતા નથી. ભાજપના સાંસદ પી.પી. ચૌધરીએ પણ કોંગ્રેસ પર પ્રહાર કરતા કહ્યું કે દેશની જનતા પોતાના પ્રશ્નો વાચા આપવા માટે સાંસદોને ચૂંટે છે, પરંતુ કોંગ્રેસ માત્ર પોતાની રાજનીતિ ચમકાવવા માટે આખું ચોમાસુ સત્ર વેડફી રહી છે.
બીજી તરફ, ઝારખંડમાં ચાલી રહેલા વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન અને પોલીસ બર્બરતાને લઈને એનડીએ (NDA) ના નેતાઓએ વિપક્ષના બેવડા ધોરણો ખુલ્લા પાડ્યા છે. કેન્દ્રીય મંત્રી સંજય સેઠે રાહુલ ગાંધી પર નિશાન સાધતા કહ્યું કે તેઓ ઝારખંડ સરકારના ભાગીદાર હોવાથી ત્યાંની પોલીસ હિંસા પર મૌન સેવી રહ્યા છે. જોકે, કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ બચાવ કરતા જણાવ્યું હતું કે લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા (LoP) રાહુલ ગાંધી ઓલરેડી ઝારખંડના પીડિત અને પ્રદર્શનકારી વિદ્યાર્થીઓને રૂબરૂ મળી ચૂક્યા છે અને તેમની માંગણીઓ વહેલી તકે પૂરી થાય તે માટે પ્રયત્નશીલ છે. સંસદની આ મડાગાંઠ ક્યારે પૂરી થશે તે જોવું રહ્યું.
