રામનાથ કોવિંદની આત્મકથાનું પ્રધાનમંત્રી મોદીના હસ્તે વિમોચન: “આ પુસ્તક ભારતીય લોકશાહી માટે એક અનમોલ વારસો બનશે”
ભારતના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની જીવનયાત્રા અને તેમના પ્રેરણાદાયી સંઘર્ષો પર આધારિત આત્મકથા ‘ટ્રાયમ્ફ ઓફ ધ ઈન્ડિયન રિપબ્લિક: માય લાઈફ, માય સ્ટ્રગલ્સ’ (Triumph of the Indian Republic: My Life, My Struggles) નું તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે ભવ્ય વિમોચન કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રી મોદીએ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિના જીવન, તેમની દેશસેવા અને સંઘર્ષોની પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું હતું કે, આ પુસ્તક માત્ર એક વ્યક્તિની કથા નથી પરંતુ ભારતીય લોકશાહી અને સમાજ માટે એક દિશાસૂચક વારસો છે. પ્રધાનમંત્રીએ ખાસ કરીને દેશની નવી પેઢીને આ પુસ્તક વાંચીને તેમાંથી પ્રેરણા લેવા હાકલ કરી છે.
સામાન્ય પરિવારથી દેશના સર્વોચ્ચ પદ સુધીની અવિસ્મરણીય યાત્રા
રામનાથ કોવિંદનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર દેહાતના એક અત્યંત સામાન્ય પરિવારમાં થયો હતો. ગરીબી, આર્થિક અગવડો અને સામાજિક પડકારો વચ્ચે ઉછરેલા કોવિંદે પોતાની મહેનત, નિષ્ઠા અને ક્ષમતાના બળે દેશના પ્રથમનેગરીક એટલે કે રાષ્ટ્રપતિ પદ સુધી પહોંચીને એક નવો ઇતિહાસ રચ્યો હતો.
વિમોચન કાર્યક્રમ દરમિયાન પ્રધાનમંત્રી મોદીએ તેમના આ સંઘર્ષમય પ્રવાસનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, આપણા પૂર્વજો અને મહાન વિભૂતિઓ—જેમ કે મહાત્મા ગાંધી, ડૉ. બી.આર. આંબેડકર, જ્યોતિબા ફુલે અને સાવિત્રીબાઈ ફુલે—એ એક એવા ભારતનું સ્વપ્ન જોયું હતું જ્યાં ગરીબમાં ગરીબ અને વંચિતમાં વંચિત વ્યક્તિને પણ દેશના સર્વોચ્ચ શિખર સુધી પહોંચવાની સમાન તક મળે. રામનાથ કોવિંદનું જીવન આ સ્વપ્નનું સાકાર સ્વરૂપ છે. તેમણે પોતાના શ્રમ અને સમર્પણથી માત્ર પોતાનું ભાગ્ય જ નથી બદલ્યું, પરંતુ કરોડો ગરીબ અને શોષિત વર્ગો માટે આશાનું કિરણ પણ પ્રગટાવ્યું છે.
બાળપણની એ કરૂણ ઘટના અને માતાનો અકાળ વિયોગ
આત્મકથાના પાનાઓમાં રામનાથ કોવિંદે પોતાના બાળપણના એક અત્યંત દર્દનાક પ્રસંગનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, જેનો ઉલ્લેખ કરતા પ્રધાનમંત્રી મોદી પણ ભાવુક થઈ ગયા હતા. ઉનાળાના દિવસોમાં કાનપુરના તેમના કાચા ઘરમાં અચાનક ભીષણ આગ લાગી ગઈ હતી. એક ગરીબ પરિવાર માટે ઘરમાં પડેલી નાની-મોટી ચીજવસ્તુઓ જ બાળકોના પાલન-પોષણનો આધાર હોય છે. તે સમયે તેમની માતાએ પોતાની જાનની પરવા કર્યા વગર ઘરની વસ્તુઓ ઉગારવાનો પ્રયાસ કર્યો અને કમનસીબે આ આગમાં હોમાઈ જવાથી તેમનું અવસાન થયું.
એક નાની ઉંમરે છત ગુમાવવી અને માતાના છત્રછાયા વગર અનાથ થઈ જવું એ કોઈપણ બાળકના મનોબળને તોડી પાડવા માટે પૂરતું હોય છે. પરંતુ રામનાથ કોવિંદે આ દુઃખ અને મુશ્કેલીઓને પોતાની કમજોરી ન બનવા દીધી. આ કરૂણાંતિકાએ તેમને જીવનમાં વધુ મજબૂત અને સંવેદનશીલ બનાવ્યા. પ્રધાનમંત્રીએ આ પ્રસંગને ટાંકીને કહ્યું કે, આવી વિકટ પરિસ્થિતિઓમાંથી બહાર આવીને રાષ્ટ્રનિર્માણમાં યોગદાન આપવું એ તેમની સહનશક્તિ અને સમર્પણ ભાવનાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ અને નિવૃત્તિ પછી પણ અવિરત રાષ્ટ્રસેવા
સામાન્ય રીતે દેશના સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદ પરથી નિવૃત્ત થયા પછી લોકો આરામનું જીવન પસંદ કરતા હોય છે. પરંતુ રામનાથ કોવિંદે નિવૃત્તિ બાદ પણ રાષ્ટ્રહિતના કાર્યોમાંથી વિરામ લીધો નથી. તેઓ હાલમાં દેશના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચર્ચિત વિષય ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ (One Nation, One Election) સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ તેમની આ કર્તવ્યનિષ્ઠાના મુક્તકંઠે વખાણ કરતા જણાવ્યું હતું કે, નિવૃત્તિ પછી પણ રાષ્ટ્રના લોકતાંત્રિક માળખાને મજબૂત કરવા માટે તેમનું આ યોગદાન અદ્ભુત છે. ‘એક દેશ, એક ચૂંટણી’ એવો વિષય છે જે ભારતીય લોકશાહીમાં એક નવો અધ્યાય લખી શકે છે. કોવિંદજીની આ સેવાભાવના અને કામ પ્રત્યેની સમર્પિતતામાંથી દેશના દરેક નાગરિકે ઘણું શીખવા જેવું છે.
નવી પેઢી માટે પ્રેરણાનો અખૂટ સ્ત્રોત: “અમને કોવિંદ જેવા યુવાનો જોઈએ છે”
આજના યુગમાં જ્યાં નાના પડકારોથી યુવાનો જલ્દી નિરાશ થઈ જતા હોય છે, ત્યાં પ્રધાનમંત્રીએ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિના જીવનમાંથી બોધપાઠ લેવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “આપણને ભવિષ્યમાં રામનાથ કોવિંદ જેવા અનેક યુવાનોની જરૂર છે—એવા યુવાનો જે મુશ્કેલીઓથી હારી ન જાય, પરિસ્થિતિઓથી માયૂસ ન થાય, પરંતુ પોતાની મહેનત અને ક્ષમતાથી દરેક મુશ્કેલ માર્ગને સરળ બનાવવાનો હિંમત અને હોંસલો રાખે.”
જો દેશનો યુવાવર્ગ આવી કઠોર પરિશ્રમની ભાવના અપનાવશે તો જ ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘વિકસિત ભારત’નું સ્વપ્ન સાકાર થઈ શકશે. આ આત્મકથા યુવા પેઢીને માત્ર ભૌતિક સફળતા જ નહીં પરંતુ સન્માર્ગે ચાલીને દેશસેવા કરવાની પ્રેરણા પૂરી પાડશે.
પુસ્તક વિશે: શું ખાસ છે આ આત્મકથામાં?
વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ પુસ્તક ભારતના જાહેર જીવનની એક અગ્રણી હસ્તીના અનુભવો અને સંઘર્ષોનો દસ્તાવેજ છે.
પ્રારંભિક જીવન અને સંઘર્ષ: ગ્રામીણ પૃષ્ઠભૂમિ, ગરીબી અને કૌટુંબિક સસ્પેન્સ વચ્ચે શિક્ષણ મેળવવાની મથામણ.
જાહેર અને કાનૂની કારકિર્દી: વકીલ તરીકેનો પ્રારંભિક સમય, સામાજિક ન્યાય માટેની લડાઈ અને રાજકીય જીવનનો પ્રારંભ.
રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યકાળ: દેશના પ્રથમ નાગરિક તરીકે તેમના નિર્ણયો, વિદેશી પ્રવાસો, બંધારણીય મૂલ્યોનું રક્ષણ અને સામાન્ય નાગરિકો સાથેનો તેમનો સરળ વ્યવહાર.
મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતો: જીવનના વિવિધ તબક્કે તેમને મળેલા પાઠ, મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં જાળવી રાખેલી ધીરજ અને લોકસેવા પ્રત્યેનો તેમનો દ્રષ્ટિકોણ.
એક અનમોલ લોકતાંત્રિક વારસો
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ અંતમાં ઉમેર્યું હતું કે, રામનાથ કોવિંદ સાથે તેમનો વર્ષો જૂનો વ્યક્તિગત અને ગાઢ પરિચય રહ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન તેમનું માર્ગદર્શન અને સ્નેહ હંમેશા એક મોટી મૂડી સમાન રહ્યા છે.
‘ટ્રાયમ્ફ ઓફ ધ ઈન્ડિયન રિપબ્લિક’ માત્ર એક આત્મકથા નથી પરંતુ એ વાતની સાબિતી છે કે ભારતીય લોકશાહી કેટલી જીવંત અને સામર્થ્યવાન છે, જ્યાં સામાન્યમાં સામાન્ય પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતી વ્યક્તિ પણ પોતાની યોગ્યતાના જોરે દેશનું નેતૃત્વ કરી શકે છે. આ પુસ્તક આવનારી અનેક પેઢીઓ માટે માર્ગદર્શક દીવાદાંડી બની રહેશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
