ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજનામાં મોટો ફેરફાર: ડિજિટલ ચલણથી જ ખરીદી શકાશે ઘઉં અને ચોખા
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના (PMGKAY) હેઠળ આપવામાં આવતી ખાદ્ય સબસિડીની ચોરી, કાળાબજારી અને ગેરરીતિ અટકાવવા માટે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. નવી વ્યવસ્થા મુજબ હવે લાભાર્થીઓના સામાન્ય બેંક ખાતામાં રોકડ મોકલવાને બદલે સીધા તેમના મોબાઈલ વોલેટમાં ડિજિટલ ચલણ (e-Rupee) જમા કરવામાં આવશે. ૧૪ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ થી ચંદીગઢ અને દાદરા અને નગર हवेલી જેવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ નવી સિસ્ટમનો અમલ શરૂ થઈ રહ્યો છે. આ યોજનાની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે વોલેટમાં આવેલા પૈસાનો ઉપયોગ માત્ર અનાજ ખરીદવા માટે જ થઈ શકશે અને જો ૩૦ દિવસમાં તેનો ઉપયોગ નહીં થાય તો પૈસા આપમેળે સરકાર પાસે પાછા જતા રહેશે.
સબસિડીનો દુરુપયોગ રોકવા હાથ ધરાયો નવો પ્રયોગ
અત્યાર સુધી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર (DBT) યોજના હેઠળ સબસિડીની રકમ સીધી ગરીબ પરિવારના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવતી હતી. પરંતુ સરકારી સમીક્ષામાં જાણવા મળ્યું હતું કે ઘણા ગ્રાહકો આ રકમનો ઉપયોગ અનાજ ખરીદવાને બદલે અન્ય અંગત ખર્ચાઓ, મોબાઈલ રિચાર્જ કે બિનજરૂરી વસ્તુઓની ખરીદી માટે કરી લેતા હતા. આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે સરકારે ‘પર્પઝ-બાઉન્ડ’ એટલે કે ચોક્કસ હેતુ માટે જ વાપરી શકાય તેવા ડિજિટલ ઈ-રૂપી ચલણનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. હવે આ ડિજિટલ સબસિડીથી માત્ર સસ્તા અનાજની દુકાનેથી ઘઉં, ચોખા કે અન્ય સરકારી રાશન જ ખરીદી શકાશે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ ડિજિટલ વોલેટ?
આ નવો લાભ મેળવવા માટે લાભાર્થીઓએ પોતાના સ્માર્ટફોનમાં ‘PNB Digital Rupee’ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરીને એક્ટિવ કરવાની રહેશે. ત્યારબાદ નજીકની રાશન ઓફિસ અથવા સમર્પિત કેમ્પમાં જઈને આધાર-લિંક્ડ મોબાઈલ નંબર સાથે KYC નોંધણી કરાવવાની રહેશે. સબસિડી જમા થયા બાદ ગ્રાહક જ્યારે રેશન ડિપો પર જશે, ત્યારે ત્યાં ઉપલબ્ધ ખાસ QR કોડ સ્કેન કરીને ડિજિટલ રૂપી ટ્રાન્સફર કરી શકશે. જે ગ્રાહકો પાસે માહિતીનો અભાવ હોય તેઓ વિભાગના ટોલ-ફ્રી ૧૮૦૦-૧૮૦-૨૦૬૮ પર સંપર્ક કરીને માર્ગદર્શન મેળવી શકે છે. નોંધનીય છે કે આ મોડેલનો સફળ પ્રયોગ અગાઉ ગુજરાત અને પુડુચેરીમાં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં સકારાત્મક પરિણામો મળ્યા બાદ હવે તેને અન્ય વિસ્તારોમાં વિસ્તારવામાં આવી રહ્યો છે.
૩૦ દિવસની કડક સમયમર્યાદા અને રીયલ-ટાઇમ ટ્રેકિંગ
નવા નિયમ હેઠળ ગ્રાહકના ડિજિટલ વોલેટમાં જમા થયેલી સબસિડીની માન્યતા માત્ર એક મહિના એટલે કે ૩૦ દિવસ પૂરતી જ રહેશે. જો કોઈ લાભાર્થી નિર્ધારિત સમયગાળામાં રાશન ખરીદવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તે રકમ આપોઆપ એક્સપાયર થઈ જશે અને સરકારી તિજોરીમાં પરત જમા થઈ જશે. દરેક ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન રીયલ-ટાઇમમાં રેકોર્ડ થતું હોવાથી કયા ગ્રાહકે ક્યારે અને કેટલું અનાજ ખરીદ્યું તે તમામ માહિતી સરકાર પાસે પારદર્શક રીતે ઉપલબ્ધ રહેશે. આ પગલાથી રાશન વિતરણ વ્યવસ્થામાં વચેટિયાઓનો રોલ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ થશે અને સાચા જરૂરિયાતમંદો સુધી જ સરકારી સહાય પહોંચશે.
