લેબ ટેસ્ટમાં પણ ન પકડાયો! ચીનમાં મળ્યો સ્વાઈન ફ્લૂનો ચોંકાવનારો નવો વેરિયન્ટ!
ચીનમાં તાજેતરમાં ઇન્ફ્લુએન્ઝા A(H1N2)v નામના વાયરસનો પ્રથમ માનવ ચેપ મળી આવ્યો છે. આ વાયરસ મૂળભૂત રીતે ભૂંડ (સ્વાઈન)માંથી આવતો એક દુર્લભ વાયરસ છે. આ ઘટના ફરી એકવાર દર્શાવે છે કે પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ફેલાતા વાયરસ પર સતત નજર રાખવી કેટલી જરૂરી છે. જોકે, આવા કેસ ખૂબ જ ઓછા જોવા મળે છે, પરંતુ આરોગ્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો તેને ખૂબ જ ગંભીરતાથી લે છે. કારણ કે ઇન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ સમય જતાં પોતાના રૂપો બદલીને (મ્યુટેશન પામીને) માણસોમાં ઝડપથી ફેલાવાની ક્ષમતા મેળવી શકે છે.
યુરોપિયન મેડિકલ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલી આ કેસની વિગતો અનુસાર, આ વાયરસથી સંક્રમિત દર્દી એક ૨ વર્ષ અને ૧૦ મહિનાનો નાનો બાળક હતો, જે પહેલાં સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હતો. તેને અચાનક વારંવાર તાવ આવવો અને ઉધરસ થવાના લક્ષણો દેખાયા હતા. સ્થાનિક ક્લિનિક્સમાં સારવાર અને દવાઓ આપવા છતાં બાળકની તબિયતમાં કોઈ સુધારો થયો ન હતો. આખરે સ્થિતિ બગડતાં તેને બ્રોન્કોપ્યુમોનિયા (સામાન્ય ભાષામાં ન્યુમોનિયા) અને તીવ્ર તાવના કારણે હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો હતો.
H1N2v સ્વાઈન ફ્લૂ શું છે?
ઇન્ફ્લુએન્ઝા A(H1N2)v વાયરસમાં જે ‘v’ અક્ષર છે, તેનો અર્થ ‘વેરિયન્ટ’ (Variant) થાય છે. આ એક એવો વાયરસ છે જે સામાન્ય રીતે ભૂંડોમાં જોવા મળે છે અને ત્યાંથી જ ફેલાય છે, પરંતુ ક્યારેક તે મનુષ્યના શરીરમાં પ્રવેશવામાં સફળ રહે છે. સ્વાઈન ઇન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ એ સામાન્ય મોસમી ફ્લૂ કરતાં તદ્દન અલગ હોય છે, જે દર વર્ષે માણસોમાં જોવા મળતો હોય છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના જણાવ્યા મુજબ, મોટાભાગના સ્વાઈન ફ્લૂ વાયરસ માણસોમાં ગંભીર બીમારીનું કારણ બનતા નથી. જોકે, અગાઉ પણ H1 અને H3 સબટાઈપ વાયરસથી માણસોમાં ચેપ લાગવાના કેટલાક છૂટાછવાયા કેસો સામે આવ્યા છે. સામાન્ય રીતે જે લોકો સંક્રમિત ભૂંડોના સીધા સંપર્કમાં આવે છે અથવા જ્યાં આવા પ્રાણીઓ રહેતા હોય તેવા વાતાવરણમાં રહે છે, તેમને આ ચેપ લાગવાનું જોખમ સૌથી વધુ રહે છે.
જીનોમિક સિક્વન્સિંગથી મળ્યો દુર્લભ વાયરસનો સુચડ
આ કેસની સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ હતી કે જ્યારે બાળકના સેમ્પલની સામાન્ય RT-PCR ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવી, ત્યારે રિપોર્ટ નેગેટિવ આવ્યો હતો. સામાન્ય તબીબી પરીક્ષણોમાં વાયરસ પકડાયો ન હતો. પરંતુ જ્યારે બાળકના ગળાના પાછલા ભાગમાંથી લેવાયેલા સેમ્પલની ‘નેક્સ્ટ-જનરેશન સિક્વન્સિંગ’ (NGS) ટેકનીક દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી, ત્યારે આ સંપૂર્ણ વાયરસના જીનોમની ઓળખ થઈ શકી હતી.
ડીએનએ અને જીનેટિક પૃથ્થકરણમાં જાણવા મળ્યું કે આ વાયરસ સ્વાઈન H1N1, H1N2 અને H3N2 ત્રણેયના જીનેટિક મિશ્રણથી બનેલો એક દુર્લભ ‘રીઅસોર્ટન્ટ વાયરસ’ હતો. સંપૂર્ણ જીનોમ સિક્વન્સિંગથી આખરે પુષ્ટિ થઈ કે આ ઇન્ફ્લુએન્ઝા A(H1N2)v જ છે. આ બાબત સાબિત કરે છે કે જ્યારે સામાન્ય લેબ ટેસ્ટથી દર્દીના લક્ષણોનું કારણ ન સમજાતું હોય, ત્યારે મોલેક્યુલર અને જીનોમિક તપાસ કેટલી મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
બાળકને આ ચેપ કેવી રીતે લાગ્યો?
તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આ બાળક એક ગ્રામીણ વિસ્તારમાં રહેતો હતો, જ્યાં ઘર અને રસોડાની ખૂબ નજીક જ ભૂંડ, મરઘાં અને કબૂતરો જેવા પ્રાણીઓ પાળવામાં આવ્યા હતા. બાળક બીમાર પડ્યો તે જ સમયે તેના એક સગાનું એક ભૂંડ અચાનક મૃત્યુ પામ્યું હતું, જ્યારે અન્ય બે ભૂંડોમાં શ્વાસ લેવાની અને પેટની તકલીફોના લક્ષણો દેખાયા હતા.
જ્યારે તે વિસ્તારના માણસો, પ્રાણીઓ અને આસપાસના વાતાવરણના સેમ્પલ લેવામાં આવ્યા, ત્યારે મૃત્યુ પામેલા ભૂંડના સેમ્પલમાં ઇન્ફ્લુએન્ઝા A વાયરસની હાજરી મળી આવી હતી. આથી માનવામાં આવે છે કે તે ભૂંડ જ આ બાળકના સંક્રમણનું મુખ્ય સ્રોત હોઈ શકે છે. જોકે, વાયરસ પ્રાણીમાંથી બાળકમાં બરાબર કઈ રીતે ટ્રાન્સમિટ થયો તેનો ચોક્કસ માર્ગ વૈજ્ઞાનિકો નક્કી કરી શક્યા નથી.
સારી વાત એ છે કે આ બાળકના સંપર્કમાં આવેલા આશરે ૩૦ જેટલા નજીકના સગા-સંબંધોની પણ કડક તપાસ અને મોનિટરિંગ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તમામના રિપોર્ટ નેગેટિવ આવ્યા હતા અને કોઈમાં પણ ફ્લૂ જેવા લક્ષણો જોવા મળ્યા ન હતા. આનો અર્થ એ થયો કે આ વાયરસ માણસથી માણસમાં ફેલાઈ રહ્યો હોવાના કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી.
શું આ વાયરસથી સામાન્ય લોકોએ ડરવાની જરૂર છે?
પ્રાણીઓમાંથી માણસોમાં સ્વાઈન ફ્લૂનો વાયરસ મળ્યો હોવાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે કોઈ નવી મહામારી (Pandemic) શરૂ થઈ ગઈ છે. WHO અગાઉ પણ આવા H1N2v અને અન્ય વેરિયન્ટ ફ્લૂ વાયરસના છૂટાછવાયા કેસો નોંધાવતું આવ્યું છે, જે મોટે ભાગે ભૂંડોના સંપર્કમાં આવવાથી જ થતા હોય છે. આ વાયરસોમાં હજુ સુધી માણસથી માણસમાં સતત અને ઝડપથી ફેલાવાની ક્ષમતા જોવા મળી નથી.
| વિગત | માહિતી |
| વાયરસનું નામ | ઇન્ફ્લુએન્ઝા A(H1N2)v (સ્વાઈન-ઓરિજિન) |
| દર્દી | ૨ વર્ષ ૧૦ મહિનાનો બાળક (ચીન) |
| મુખ્ય લક્ષણ | વારંવાર તાવ, ઉધરસ, ન્યુમોનિયા |
| તપાસ પદ્ધતિ | નેક્સ્ટ-જનરેશન સિક્વન્સિંગ (NGS) |
| માણસથી માણસમાં ફેલાવ | કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી (જોખમ ઓછું) |
આમ છતાં, આરોગ્ય ક્ષેત્રે ઇન્ફ્લુએન્ઝા સર્વેલન્સ (સતત દેખરેખ) જાળવી રાખવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. માણસો અને પ્રાણીઓ બંનેમાં વાયરસ પર નજર રાખવાથી વૈજ્ઞાનિકોને વાયરસમાં થતા જીનેટિક ફેરફારોને સમયસર સમજવામાં મદદ મળે છે.
જે લોકો પશુપાલન સાથે જોડાયેલા છે અથવા ભૂંડ અને અન્ય પ્રાણીઓની નજીક રહે છે, તેમણે બીમાર દેખાતા પ્રાણીઓના સીધા સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવું જોઈએ, હાથની સ્વચ્છતાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ અને જો કોઈ અસામાન્ય શ્વાસ સંબંધિત તકલીફ દેખાય તો તુરંત જ તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ.
