શું તમે પણ આ કામ કરો છો? તો સરકાર આપી રહી છે ₹3 લાખની લોન, તે પણ ગેરંટી વગર!
ભારત સરકાર દેશના સામાન્ય અને શ્રમજીવી લોકોના આર્થિક તથા સામાજિક ઉત્થાન માટે સમયાંતરે અનેક નવી નવી યોજનાઓ બહાર પાડતી રહે છે. દેશનો એક મોટો વર્ગ આ યોજનાઓનો લાભ લઈને પોતાના જીવનધોરણમાં સુધારો કરી રહ્યો છે. આવી જ એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી અને કલ્યાણકારી યોજના એટલે ‘પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા કૌશલ સન્માન યોજના’ (PM Vishwakarma Yojana).
આ યોજના ખાસ કરીને આપણા સમાજના એવા કારીગરો અને શ્રમિકો માટે શરૂ કરવામાં આવી છે જેઓ પોતાના હાથ અને પરંપરાગત ઓજારો વડે કામ કરે છે. આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના શું છે, તેનાથી કારીગરોને કયા કયા આર્થિક લાભો મળે છે અને કોણ કોણ આ યોજનામાં જોડાઈ શકે છે.
પીએમ વિશ્વકર્મા યોજનાનો મુખ્ય હેતુ
આપણા દેશમાં સદીઓથી ચાલ્યા આવતા પરંપરાગત હસ્તકળા અને કૌશલ્ય આધારિત વ્યવસાયો સાથે કરોડો લોકો જોડાયેલા છે. જોકે, આધુનિક ટેકનોલોજી અને નાણાકીય ભંડોળના અભાવે આ કારીગરો ઘણીવાર પાછળ રહી જતા હોય છે. પીએમ વિશ્વકર્મા યોજનાનો મુખ્ય હેતુ આ પરંપરાગત કારીગરોને તાલીમ આપવી, આધુનિક ટૂલ્સ ઉપલબ્ધ કરાવવા અને આર્થિક મદદ પૂરી પાડીને તેમના વ્યવસાયને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવાનો છે. આ યોજના દ્વારા કારીગરો સ્વરોજગાર મેળવીને આત્મનિર્ભર બની શકે છે.
પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના હેઠળ મળતા મુખ્ય લાભો
પીએમ વિશ્વકર્મા યોજનામાં જોડાયા પછી લાભાર્થીઓને સરકારી સ્તરેથી અનેક પ્રકારની આર્થિક અને તકનીકી સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. આ યોજનાના મુખ્ય ફાયદાઓ નીચે મુજબ છે:
૧. મફત તાલીમ અને દૈનિક ભથ્થું (Stipend)
યોજનામાં નોંધણી કરાવ્યા બાદ કારીગરોને તેમના વ્યવસાયને અનુરૂપ એડવાન્સ તાલીમ (Skilling) આપવામાં આવે છે. આ તાલીમ દરમિયાન તેમને આધુનિક સાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે શીખવવામાં આવે છે. સૌથી મોટી વાત એ છે કે આ તાલીમના દિવસો દરમિયાન કારીગરની રોજીરોટી ન છીનવાય તે માટે સરકાર દ્વારા દરરોજ ₹૫૦૦ નું સ્ટાઈપેન્ડ (દૈનિક ભથ્થું) આપવામાં આવે છે.
૨. ટૂલકિટ ખરીદવા માટે નાણાકીય સહાય
તાલીમ પૂર્ણ કર્યા બાદ કારીગરોને પોતાના કામ માટે જરૂરી અને આધુનિક સાધનો કે ઓજારો ખરીદવા માટે સરકાર દ્વારા ₹૧૫,૦૦૦ ની ટૂલકિટ ઈ-વાઉચર (E-Voucher) અથવા ગ્રાન્ટ તરીકે આપવામાં આવે છે. આ રકમથી કારીગર પોતાના વ્યવસાય માટે સારી ગુણવત્તાવાળા સાધનો ખરીદી શકે છે.
૩. સસ્તા વ્યાજદરે લોનની સુવિધા
પોતાના વ્યાપાર કે ધંધાને વધારવા માટે નાણાંની જરૂર હોય ત્યારે કારીગરોએ કોઈની પાસે હાથ લંબાવવો ન પડે તે માટે આ યોજના હેઠળ અત્યંત સસ્તા વ્યાજદરે ગેરંટી વગરની લોન આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ તબક્કો: શરૂઆતમાં ધંધાના વિકાસ માટે ₹૧,૦૦૦૦૦ (એક લાખ) સુધીની લોન આપવામાં આવે છે.
બીજો તબક્કો: પ્રથમ લોનની યોગ્ય સમયસર ચુકવણી કર્યા બાદ કારીગરને ₹૨,૦૦૦૦૦ (બે લાખ) સુધીની વધારાની લોન મળી શકે છે. આ લોન માત્ર ૫% ના રાહત વ્યાજદરે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે, જે કોઈપણ બેંકના સામાન્ય વ્યાજદર કરતાં ઘણી ઓછી છે.
૪. સરકારી પ્રમાણપત્ર અને ઓળખપત્ર
આ યોજના હેઠળ નોંધાયેલા તમામ કારીગરોને ‘પીએમ વિશ્વકર્મા સર્ટીફીકેટ’ અને ‘આઈડી કાર્ડ’ આપવામાં આવે છે. આ ઓળખપત્રથી કારીગરને દેશભરમાં એક નવી ઓળખ અને સન્માન મળે છે.
કોણ આ યોજનામાં જોડાઈ શકે છે? (પાત્રતા ધરાવતા કારીગરો)
પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના ખાસ કરીને ૧૮ પરંપરાગત વ્યવસાયો સાથે જોડાયેલા કારીગરો માટે બનાવવામાં આવી છે. જો તમે અથવા તમારા કોઈ પરિચિત નીચે જણાવેલ વ્યવસાયોમાંથી કોઈ પણ કામ કરતા હોય, તો તેઓ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે:
હથિયાર બનાવનારા: પરંપરાગત નાના શસ્ત્રો કે ઓજારો બનાવતા કારીગરો.
પથ્થર તોડનારા અને કોતરણી કરનારા: પથ્થરનું કામ કરતા, શિલ્પકારો અને પથ્થર તોડીને નિર્માણ કાર્યમાં મદદ કરતા શ્રમિકો.
ટોપલી, ચટાઈ અને સાવરણી બનાવનારા: વાંસ કે અન્ય વસ્તુઓમાંથી ટોપલીઓ અને વણાટનું કામ કરતા કારીગરો.
ઢીંગલી અને રમકડાં બનાવનારા: પરંપરાગત માટી, લાકડા કે કાપડના રમકડાં બનાવતા કલાકારો.
ધોબી (Washermen): કપડાં ધોવાનું અને પ્રેસ કરવાનું કામ કરતા લોકો.
દરજી (Tailors): સિલાઈ કામ સાથે જોડાયેલા પુરુષ અને મહિલા દરજીઓ.
તાળા બનાવનારા: તાળાં રિપેરિંગ અને નવા તાળાં-ચાવી બનાવતા કારીગરો.
માછીમારીની જાળ બનાવનારા: માછીમારો માટે જાળ વણવાનું કામ કરતા શ્રમિકો.
માળા બનાવનારા (માળી): ફૂલ-છોડ અને સરસ મજાની માળાઓ બનાવતા લોકો.
લુહાર (Blacksmiths): લોખંડના વાસણો કે ઓજારો બનાવતા કારીગરો.
હથોડી અને ટૂલકિટ બનાવનારા: વિવિધ પ્રકારના મેન્યુઅલ ટૂલ્સ તૈયાર કરતા લોકો.
મોચી અને પગરખાં બનાવનારા: બૂટ-ચંપલ સીવવાનું અને રિપેર કરવાનું કામ કરતા કારીગરો.
વાંદરા કે વાળ કાપનારા (વાણંદ/Barbers): હેર કટિંગ અને શેવિંગનું કામ કરતા કારીગરો.
કડીયા કામ કરનારા (Masons): મકાન અને ઈમારતોના નિર્માણ કાર્ય સાથે જોડાયેલા કારીગરો.
ડીંગા કે હોડી બનાવનારા (Boat Builders): નદી કે દરિયા માટે નાની હોડીઓ તૈયાર કરતા કારીગરો.
કુંભાર (Potters): માટીના વાસણો અને દીવાઓ બનાવતા કારીગરો.
સુતાર (Carpenters): લાકડાનું ફર્નિચર અને અન્ય વસ્તુઓ બનાવતા કારીગરો.
સોની (Goldsmiths): સોના-ચાંદીના ઘરેણાં બનાવતા પરંપરાગત કારીગરો.
અરજી કરવા માટે જરૂરી દસ્તાવેજો અને પ્રક્રિયા
જો તમે આ યોજના માટે પાત્રતા ધરાવો છો, તો તમારી પાસે નીચે મુજબના જરૂરી દસ્તાવેજો હોવા આવશ્યક છે:
૧. આધાર કાર્ડ (મોબાઈલ નંબર સાથે લીંક હોવું જરૂરી છે)
૨. બેંક ખાતાની વિગત (પાસબુકની નકલ)
૩. રેશન કાર્ડ
૪. પાસપોર્ટ સાઈઝનો ફોટો
૫. સક્રિય મોબીલ નંબર
અરજી કેવી રીતે કરવી?
અરજી કરવા માટે કારીગરોએ નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC – જન સેવા કેન્દ્ર) પર જઈને આ યોજનામાં ઓનલાઈન નોંધણી કરાવવાની રહેશે. નોંધણી થયા બાદ સ્થાનિક ગ્રામ પંચાયત કે નગરપાલિકા દ્વારા ચકાસણી કરવામાં આવે છે અને ચકાસણી પૂર્ણ થયા પછી તાલીમ અને અન્ય લાભો મળવાના શરૂ થઈ જાય છે.
