ભારતીય શેરબજારમાં વિદેશી રોકાણકારોનું પુનરાગમન: ઓગસ્ટમાં ₹23,544 કરોડ ઠાલવ્યા, જાણો માર્કેટના બદલાતા પ્રવાહો
સતત ચાર મહિના સુધી ભારતીય શેરબજારમાંથી જંગી ભંડોળ પાછું ખેંચ્યા બાદ, વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) નો વિશ્વાસ ફરી એકવાર ભારત પર મજબૂત થતો જોવા મળી રહ્યો છે. ઓગસ્ટ મહિનામાં વિદેશી રોકાણકારોએ રૂ. 23,544 કરોડનું ભારે રોકાણ કરીને ભારતીય શેરબજારમાં નવો પ્રાણ પૂૂર્યો છે. ચાલુ વર્ષે સતત થઈ રહેલી વેચવાલીના દોર પછી આ સુધારો રોકાણકારો અને બજારના નિષ્ણાતો માટે રાહતના સમાચાર લઈને આવ્યો છે.
વિદેશી રોકાણકારોના વલણમાં આ બદલાવ અચાનક કે રાતોરાત આવ્યો નથી. આ પૂર્વે જુલાઈ મહિનામાં પણ FPIs દ્વારા રૂ. 20,200 કરોડનું ચોખ્ખું રોકાણ કરવામાં આવ્યું હતું. જુલાઈ અને ઓગસ્ટના આ આંકડા દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ હોવા છતાં ભારતીય અર્થતંત્રનું મૂલ્યાંકન લાંબા ગાળા માટે સાનુકૂળ બની રહ્યું છે.
2026ના પ્રારંભિક મહિનાઓમાં જોવા મળેલી ભારે વેચવાલી
જો ચાલુ વર્ષના પ્રારંભિક આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ચિત્ર થોડું અલગ હતું. વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં ફેબ્રુઆરી દરમિયાન વિદેશી રોકાણકારોએ રૂ. 22,615 કરોડનું નિવેશ કર્યું હતું, પરંતુ ત્યારબાદ માર્ચથી જૂન સુધી સતત ચાર મહિના ભારે વેચવાલીનો દૌર ચાલ્યો હતો.
માર્ચ: રૂ. 1.17 લાખ કરોડની વિક્રમી નિકાસ (સૌથી મોટો આંચકો)
એપ્રિલ: રૂ. 60,847 કરોડની વેચવાલી
મે: રૂ. 32,963 કરોડ પાછા ખેંચાયા
જૂન: રૂ. 49,340 કરોડનો આઉટફ્લો
જોકે જુલાઈ અને ઓગસ્ટની સતત ખરીદીથી બજારમાં આશાનું વાતાવરણ સર્જાયું છે, છતાં સમગ્ર 2026ના વર્ષની વાત કરીએ તો વિદેશી રોકાણકારો હજુ પણ નેટ-સેલર (ચોખ્ખા વેચવાલ) જ રહ્યા છે. ચાલુ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં તેઓ આશરે રૂ. 2.3 લાખ કરોડ બજારમાંથી પાછા ખેંચી ચૂક્યા છે, જે વર્ષ 2025ના કુલ રૂ. 1.66 લાખ કરોડના આઉટફ્લો કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
FPIs નું વલણ બદલાવાના મુખ્ય કારણો
જિયોજિત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સના ચીફ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ વી. કે. વિજયકુમારના જણાવ્યા અનુસાર, વિદેશી રોકાણકારોના માનસમાં આવેલા આ સાનુકૂળ ફેરફાર પાછળ કેટલાક મજબૂત કારણો જવાબદાર છે:
પ્રથમ ત્રિમાસિક (Q1)ના મજબૂત પરિણામો: ભારતીય કંપનીઓએ પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં કોર્પોરેટ કમાણીમાં અપેક્ષા કરતાં વધુ સારું પ્રદર્શન અને ઝડપી રિકવરી દર્શાવી છે.
ગ્લોબલ રોટેશન (‘ચિપ ટ્રેડ’માંથી બહાર નીકળવું): વિદેશી રોકાણકારો હવે ટેકનોલોજી અને ચિપ સેક્ટરના વધારે પડતા મૂલ્યાંકન ધરાવતા વૈશ્વિક શેરોમાંથી નાણાં પાછા ખેંચીને અન્ય વિકસતા બજારો તરફ વાળી રહ્યા છે.
રૂપિયાની સ્થિરતા: યુએસ ડૉલર સામે ભારતીય રૂપિયાનું મૂલ્ય સંતુલિત અને સ્થિર રહેતાં વિદેશી ચલણ સંબંધિત જોખમ ઘટ્યું છે.
સ્થાનિક અર્થતંત્રની મજબૂતી: ભારતનો સાર્વત્રિક આર્થિક વિકાસ દર (GDP growth) અન્ય વિકસિત અને ઉભરતા દેશોની સરખામણીએ મજબૂત સ્થિતિમાં છે.
નવી રણનીતિ: લાર્જકેપને બદલે મિડકેપ પર પસંદગી
સામાન્ય રીતે એવું જોવા મળે છે કે જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય બજારમાં વાપસી કરે છે, ત્યારે તેમનું પ્રથમ ધ્યાન બેન્કિંગ, આઇટી અને ઓટોમોબાઇલ જેવા લાર્જકેપ (મોટી કંપનીઓ) શેરો પર હોય છે. પરંતુ આ વખતે રોકાણની પેટર્નમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે.
નિષ્ણાતોના મતે, હાલમાં FPIs આકર્ષક મૂલ્યાંકન (Valuation) ધરાવતા મોટા બેન્કિંગ કે IT સેક્ટરના શેર તરફ સીધા જવાના બદલે પસંદગીના મિડકેપ શેરો પર વધુ પસંદગી ઉતારી રહ્યા છે. ભલે મિડકેપ સેગમેન્ટમાં મૂલ્યાંકન થોડું ઊંચું લાગતું હોય, છતાં વિદેશી રોકાણકારોને આ કંપનીઓમાં ભવિષ્યમાં વધુ ઝડપી વૃદ્ધિ અને વળતરની શક્યતાઓ દેખાઈ રહી છે.
બીજી તરફ, ડેબ્ટ (ઋણ) માર્કેટની વાત કરીએ તો, વિદેશી રોકાણકારોએ ‘ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ’ (FAR) દ્વારા રૂ. 852 કરોડનું રોકાણ કર્યું છે, જ્યારે સામાન્ય રૂટ પરથી રૂ. 995 કરોડ પાછા ખેંચી લીધા છે.
બજારની આગામી દિશા: કયા પરિબળો મહત્વના રહેશે?
બજાજ બ્રોકિંગના ડેપ્યુટી વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ (રિસર્ચ) પબિત્રો મુખર્જી અનુસાર, આગામી દિવસોમાં શેરબજારની ચાલ માત્ર સ્થાનિક પરિબળો પર જ નહીં પરંતુ કેટલાક મહત્વના આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાક્રમો પર પણ નિર્ભર રહેશે:
કચા તેલ (Crude Oil)ના ભાવ: ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવતી અસ્થિરતા ભારતીય અર્થતંત્ર અને બજાર પર સીધી અસર કરે છે.
ભૂ-રાજકીય તણાવ: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલતી રાજકીય અનિશ્ચિતતાઓ અને વૈશ્વિક અશાંતિ બજારના સેન્ટિમેન્ટને અસર કરી શકે છે.
જો વૈશ્વિક સ્તરે પરિસ્થિતિ શાંત અને સાનુકૂળ રહેશે, તો ભારતીય બજારમાં વિદેશી રોકાણનો આ સકારાત્મક પ્રવાહ આગળ પણ જળવાઈ રહેવાની પૂરતી શક્યતાઓ છે.
