નેપાળમાં ફાંસીની સજા પર કાયદો બદલાશે? દુષ્કર્મના દોષિતો માટે મૃત્યુદંડની માંગ થઈ તીવ્ર
નેપાળમાં હાલના દિવસોમાં મહિલાઓની સુરક્ષા અને જાતીય સતામણીના ગુનાઓને લઈને દેશવ્યાપી ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. સંસદથી લઈને સામાન્ય જનતા વચ્ચે એક જ પ્રશ્ન ચર્ચાઈ રહ્યો છે: શું નેપાળમાં જઘન્ય ગુનાઓ, ખાસ કરીને બળાત્કાર (રેપ)ના દોષિતો માટે મૃત્યુદંડ (ફાંસી)ની સજાની જોગવાઈ કરવી જોઈએ? સત્તાધારી પક્ષોની મહિલા સાંસદોએ સંસદમાં આ મુદ્દે અવાજ ઉઠાવીને સરકાર પાસે બંધારણમાં સુધારો કરવાની માંગ કરી છે.
સંસદમાં મહિલા સાંસદોનો વિરોધ અને માંગ
નેપાળી સંસદના રાષ્ટ્રીય એસેમ્બલીમાં સત્તાધારી અને વિપક્ષી દળોની મહિલા સાંસદોએ એકજુથ થઈને આ ગંભીર મુદ્દા પર મોરચો ખોલ્યો છે. મહિલા સાંસદોનું કહેવું છે કે દેશમાં જાતીય સતામણી અને બળાત્કારના કેસો સતત વધી રહ્યા છે, જેનું મુખ્ય કારણ કડક કાયદાનો અભાવ છે.
મહિલા સાંસદોએ આકરા શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે ગુનેગારોમાં કાયદાનો કોઈ ભય રહ્યો નથી. સ્ત્રીઓ પોતાના જ દેશમાં સુરક્ષિત અનુભવી રહી નથી. જો સમાજમાં મહિલાઓને સુરક્ષા આપવી હોય અને ગુનેગારોમાં ડર પેદા કરવો હોય, તો દુષ્કર્મના કિસ્સામાં મૃત્યુદંડ સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. કેટલાક વિપક્ષી સાંસદોએ પણ આ માંગને પોતાનો ટેકો આપ્યો છે.
નેપાળમાં વધતા જતા જાતીય સતામણીના કેસો
નેપાળ પોલીસ અને સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, છેલ્લા એક દાયકામાં બળાત્કાર અને લૈંગિક હિંસાના કેસોમાં ચિંતાજનક વધારો નોંધાયો છે.
વર્ષ ૨૦૨૩: દેશભરમાં ૨,૫૦૦થી વધુ બળાત્કારના કેસો નોંધાયા હતા.
વર્ષ ૨૦૨૪: આ આંકડો ૨,૨૫૩ પર પહોંચ્યો હતો.
દરરોજ સરેરાશ: નેપાળમાં દરરોજ સરેરાશ ૭ જેટલી મહિલાઓ કે સગીરો જાતીય સતામણીનો ભોગ બને છે.
દુષ્કર્મનો પ્રયાસ: વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ દરમિયાન બળાત્કારના પ્રયાસના ૫૦૦થી વધુ કેસો પણ પોલીસ ચોપડે નોંધાયા છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે સ્થિતિ કેટલી ગંભીર છે. આ જ કારણ છે કે હવે જનતા અને લોકપ્રતિનિધિઓ બંને આકરા કાયદાની માંગણી કરી રહ્યા છે.
નેપાળનું બંધારણ અને મૃત્યુદંડ પરનો પ્રતિબંધ
નેપાળમાં હાલમાં કોઈપણ ગુના માટે ફાંસી કે મૃત્યુદંડની સજા આપવાની જોગવાઈ નથી. નેપાળના બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૬ (૨) માં સ્પષ્ટપણે લખવામાં આવ્યું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિને મૃત્યુદંડ આપી શકાય નહીં. નેપાળમાં ગુના માટે આજીવન કેદ અથવા નિર્ધારિત વર્ષોની જેલની સજા જ મહત્તમ સજા માનવામાં આવે છે.
જો નેપાળ સરકાર દુષ્કર્મના દોષિતો માટે ફાંસીની સજા દાખલ કરવા માંગતી હોય, તો તેણે દેશના બંધારણમાં સુધારો કરવો પડશે.
બંધારણીય સુધારા માટેનો રાજકીય પડકાર
બંધારણમાં સુધારો કરવો એ રાજકીય રીતે સરળ પ્રક્રિયા નથી.
૧. બે-તૃતિયાંશ બહુમતીની જરૂરિયાત: બંધારણના કોઈપણ અનુચ્છેદને બદલવા માટે સંસદમાં બે-તૃતિયાંશ (2/3) બહુમતી હોવી અનિવાર્ય છે.
૨. વિપક્ષનો સહયોગ: વર્તમાન સરકાર પાસે સંસદમાં એકલા હાથે બે-તૃતિયાંશ બહુમતી નથી. તેથી, આ કાયદો પસાર કરવા માટે સરકારે વિપક્ષી દળોનો સંપૂર્ણ સહયોગ લેવો પડશે.
કાયદો બદલવા સામેના મુખ્ય મુદ્દાઓ
જોકે મૃત્યુદંડની માંગ તીવ્ર બની છે, પરંતુ આ વિષય પર બે અલગ-અલગ વિચારધારાઓ સામે આવી રહી છે:
મૃત્યુદંડના સમર્થકોનો તર્ક: સમર્થકોનું માનવું છે કે કડક અને ભયાનક સજા જ ગુનેગારોને ગુનો કરતા અટકાવી શકે છે. મહિલા સુરક્ષા માટે આવા કડક પગલાં અનિવાર્ય છે.
માનવધિકારવાદીઓનો તર્ક: બીજી તરફ, માનવધિકાર જૂથો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો મૃત્યુદંડનો વિરોધ કરે છે. તેમનું કહેવું છે કે સજાની કઠોરતા કરતાં સજા મળવાની ચોક્કસતા વધુ મહત્વની છે. તપાસ પ્રક્રિયા સુધારવી અને ઝડપી ન્યાય અપાવવો એ ગુના રોકવાનો સાચો માર્ગ છે.
નેપાળમાં મહિલા સુરક્ષાનો મુદ્દો હવે માત્ર સામાજિક રહ્યો નથી, પરંતુ તે એક મોટો રાજકીય અને બંધારણીય મુદ્દો બની ગયો છે. સરકાર આ માંગ પર વિચાર કરી રહી છે, પરંતુ બંધારણીય અડચણો અને રાજકીય સમીકરણોને ધ્યાનમાં લેતા આ નિર્ણય લેવો સહેલો નહીં હોય. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું નેપાળની સંસદ મહિલાઓની સુરક્ષા માટે બંધારણમાં ઐતિહાસિક સુધારો કરશે કે પછી અન્ય કડક પગલાં દ્વારા આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરશે.
