પીએમ મોદી-ટ્રમ્પ મુલાકાત પહેલા સવાલો ન પૂછવાની હતી શરત? અમેરિકી રાજદૂતના દાવા પર ભારતની સ્પષ્ટતા!
તાજેતરમાં યોજાયેલી G-7 સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે થયેલી દ્વિપક્ષીય મુલાકાતને લઈને એક નવો કૂટનીતિક વિવાદ સામે આવ્યો છે. ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરના એક તાજેતરના નિવેદને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા જગાવી છે. ગોરનો દાવો છે કે આ ઉચ્ચસ્તરીય મુલાકાત પહેલા ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા વિશેષ વિનંતી કરવામાં આવી હતી કે પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન મીડિયાને કોઈ સવાલ પૂછવાની મંજૂરી આપવામાં ન આવે.
અમેરિકી રાજદૂતના આ અજીબોગરીબ દાવા બાદ ભારતીય રાજકીય અને કૂટનીતિક વર્તુળોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. જોકે, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના અધિકૃત સૂત્રોએ આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા આખા મા્રમની વાસ્તવિક પૃષ્ઠભૂમિ રજૂ કરી છે.
અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોરનો દાવો શું હતો?
‘ET વર્લ્ડ લીડર્સ ફોરમ’ના એક કાર્યક્રમમાં બોલતી વખતે સર્જિયો ગોરે G-7 સમિટની પડદા પાછળની વાતો શેર કરી હતી. ગોરનો દાવો હતો કે લગભગ 45 મિનિટની આ નિર્ધારિત મુલાકાત પહેલા ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના મીડિયા સામેના અંદાજને લઈને એક શરત મૂકી હતી.
ગોરનું નિવેદન: સર્જિયો ગોરે જણાવ્યું હતું કે, “અમે સ્ટેજ પાછળ હતા અને તે સમયે માત્ર રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ અને હું જ હાજર હતા. તેમણે મને પૂછ્યું કે ભારતીય પક્ષની કોઈ ખાસ માંગ છે? મેં તેમને જણાવ્યું કે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય ઇચ્છે છે કે મીડિયાને તસવીરો લેવા અને કવરેજ માટે બોલાવવામાં આવે, પરંતુ કોઈ સંપૂર્ણ પ્રેસ કોન્ફરન્સ ન રાખવામાં આવે અને કોઈ સવાલ ન પૂછવામાં આવે.”
ટ્રમ્પની પ્રતિક્રિયા: ગોરના જણાવ્યા મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે આ વાત પર સહમતિ દર્શાવતા ‘ઠીક છે’ કહ્યું હતું. જો કે, ગોરે એ પણ ઉમેર્યું કે મુલાકાત પૂરી થતાં જ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ પોતાના સ્વભાવ મુજબ કેમેરા તરફ જોવા લાગ્યા અને પત્રકારોને પૂછવા જ જઈ રહ્યા હતા કે ‘શું કોઈ સવાલ છે?’, પરંતુ બાદમાં તેમને ભારતીય પક્ષની વિનંતી યાદ અપાવવામાં આવી હતી.
ભારત સરકારની પ્રતિક્રિયા: ‘અણધારી વર્તણૂક’ સામે સતર્કતા
ભારત સરકારની પ્રતિક્રિયા: ‘અણધારી વર્તણૂક’ સામે સતર્કતાસર્જિયો ગોરના આ નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતા વિદેશ મંત્રાલયના સૂત્રોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વૈશ્વિક મંચો પર ભારત પોતાની કૂટનીતિક મર્યાદા અને રાષ્ટ્રીય હિતોનું સંપૂર્ણ ધ્યાન રાખે છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું મીડિયા સામે અચાનક અને અણધાર્યા (Unpredictable) નિર્ણયો લેવા કે નિવેદનો આપવાનો ઇતિહાસ રહ્યો છે. ભૂતકાળમાં દક્ષિણ આફ્રિકા અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિઓ સાથેની તેમની મુલાકાતો દરમિયાન પણ આવા પ્રસંગો જોવા મળ્યા છે, જ્યાં ટ્રમ્પે અચાનક મીડિયાના તીખા સવાલોને જોડીને વાતાવરણને નવો જ વળાંક આપી દીધો હતો.
ભારતના મતે, આવા કૂટનીતિક કાર્યક્રમોમાં કોઈપણ પ્રકારના અનિચ્છનીય વિવાદથી બચવા માટે અગાઉથી નક્કી કરેલા પ્રોટોકોલનું પાલન કરવું એ એક સામાન્ય અને સાવચેતીભર્યું પગલું છે.
પીએમ મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની મુલાકાતનો મુખ્ય એજન્ડા
કૂટનીતિક દાવાઓ ઉપરાંત, G-7 સમિટ દરમિયાન બંને ટોચના નેતાઓ વચ્ચે થયેલી આ દ્વિપક્ષીય બેઠક વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહી હતી:
આ ટૂંકી પરંતુ મહત્વપૂર્ણ વાતચીત દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ખાસ કરીને હોરમુઝ સ્ટ્રેટમાં કામ કરતા ભારતીય નાવિકો (Seafarers) ની સુરક્ષાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર માટે આ માર્ગ અત્યંત સંવેદનશીલ છે અને વર્તમાન સમયમાં જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાને કારણે ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા એક મોટો વિષય છે.
પીએમ મોદીની આ ચિંતા પર રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમને ખાતરી આપતા જણાવ્યું હતું કે અમેરિકા ભારતની સુરક્ષા અને તેના નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સંપૂર્ણપણે કટિબદ્ધ છે. ટ્રમ્પે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું હતું કે જો ક્યારેય ભારત પર હુમલો થશે, તો અમેરિકા મજબૂતીથી ભારતની સાથે ઊભું રહેશે.
કૂટનીતિમાં પ્રોટોકોલનું મહત્વ
અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોરનું નિવેદન ભલે કૂટનીતિક ગલિયારાઓમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યું હોય, પરંતુ ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનોમાં રાષ્ટ્રાध्यक्षોની બેઠકોને મર્યાદિત અને હેતુલક્ષી બનાવી રાખવી એ જ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હોય છે. ભારત-અમેરિકાના મજબૂત થતા વ્યૂહાત્મક સંબંધો વચ્ચે આવા નિવેદનો બંને દેશો વચ્ચેના ગાઢ વ્યાપારિક અને સુરક્ષા સંબંધોને પ્રભાવિત કરતા નથી.
