મોસ્કોમાં અમેરિકી સૈન્ય વિમાનનું ઇમરજન્સી લેન્ડિંગ: જીઓપોલિટિકલ ગરમાવો અને રહસ્યમય મિશન
યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે વિશ્વના બે સૌથી મોટા અને પરમાણુ સંપન્ન દેશો—અમેરિકા અને રશિયા—વચ્ચેના સંબંધો અત્યાર સુધીના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો લગભગ ઠપ થઈ ગયા છે અને પરસ્પર હવાઈ ક્ષેત્ર પર પણ કડક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે. આવા વણસેલા વાતાવરણ વચ્ચે અચાનક રશિયાની રાજધાની મોસ્કોના વનુકોવો (Vnukovo) એરપોર્ટ પર અમેરિકન વાયુસેનાનું એક વિશાળકાય સૈન્ય વિમાન લેન્ડ થતાં સમગ્ર વિશ્વના સંરક્ષણ અને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જાગી છે.
અમેરિકી વાયુસેનાનું બોઇંગ C-17 ગ્લોબમાસ્ટર III (Boeing C-17 Globemaster III) સૈન્ય વિમાન મોસ્કોમાં ઉતરવાની આ ઘટના અત્યંત અસાધારણ ગણાવવામાં આવી રહી છે. ફ્લાઇટ-ટ્રેકિંગ ગ્રાઉન્ડ ડેટા અનુસાર, આ વિમાને અમેરિકાથી સીધી ઉડાન નહોતી ભરી, પરંતુ તે વાયા લાતવિયા થઈને રશિયા પહોંચ્યું હતું.
C-17 ગ્લોબમાસ્ટરનું રહસ્યમય રૂટ અને ડેટા વિશ્લેષણ
ઓપન સોર્સ ઈન્ટેલિજન્સ (OSINT) અને ફ્લાઇટ ટ્રેકિંગ વેબસાઇટ ‘ફ્લાઇટરાડાર24’ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, આ સૈન્ય વિમાનનો ટેલ નંબર 07-7181 હતો. આ વિમાન સૌથી પહેલા અમેરિકાના વોશિંગ્ટન ડીસી નજીક આવેલા અત્યંત સુરક્ષિત અને સંવેદનશીલ કેમ્પ સ્પ્રિંગ્સ એરબેઝ પરથી ટેક-ઓફ થયું હતું.
ત્યાંથી ઉપડીને વિમાન ઉત્તર એટલાન્ટિક ક્ષેત્ર પરથી પસાર થઈને લાતવિયાની રાજધાની રીગા ખાતે ઉતર્યું હતું. રીગામાં લગભગ બે દિવસ રોકાયા બાદ, આ C-17 ગ્લોબમાસ્ટર વિમાને મોસ્કો તરફ ઉડાન ભરી હતી અને સવારે આશરે 7:00 વાગ્યા (GMT) સુમારે વનુકોવો એરપોર્ટ પર ઉતરાણ કર્યું હતું. આ રૂટ એટલા માટે આશ્ચર્યજનક છે કારણ કે નાટો (NATO) સભ્ય દેશ લાતવિયા અને રશિયા વચ્ચે સરહદી તણાવ ચરમસીમા પર છે.
ક્રેમલિનનું મૌન અને વિરોધાભાસી નિવેદનો
આ રહસ્યમય ઘટના અંગે જ્યારે રશિયાના સત્તાવાર વહીવટીતંત્ર એટલે કે ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવને પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમણે ખૂબ જ ટૂંકો અને ચોંકાવનારો જવાબ આપ્યો હતો. પેસ્કોવે દાવો કર્યો હતો કે ક્રેમલિનને આ અમેરિકી સૈન્ય વિમાનના મોસ્કો આગમન અંગે કોઈ સત્તાવાર જાણકારી નથી.
જોકે, વૈશ્વિક બાબતોના નિષ્ણાતોના મતે મોસ્કોના સૌથી સંવેદનશીલ અને વીઆઈપી એરપોર્ટ પર રશિયાની આર્મી અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) ની પૂર્વ મંજૂરી વિના કોઈ અમેરિકી સૈન્ય વિમાન લેન્ડ થઈ જ ના શકે. આથી ક્રેમલિનનું આ નિવેદન આખા મિશનને વધુ રહસ્યમય બનાવી રહ્યું છે.
લેન્ડિંગ પાછળના શક્ય કારણો અને અટકળો
અમેરિકી વિમાનમાં કોણ સવાર હતું, તેમાં કયો સામાન કે પેલોડ હતો અને તેનો વાસ્તવિક હેતુ શું હતો, તે અંગે વોશિંગ્ટન કે મોસ્કો તરફથી કોઈ ખુલાસો કરવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ અને લશ્કરી નિષ્ણાતો નીચે મુજબની શક્યતાઓ દર્શાવી રહ્યા છે:
ગુપ્ત રાજદ્વારી વાટાઘાટો (Backchannel Diplomacy): યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી બંને દેશો જાહેર ક્ષેત્રે એકબીજાનો વિરોધ કરે છે, પરંતુ પડદા પાછળ ‘બેકચેનલ ડિપ્લોમસી’ ચાલુ હોઈ શકે છે. અગાઉ જાન્યુઆરી મહિનામાં પણ અમેરિકી વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ અને જારેડ કુશનર યુક્રેન શાંતિ વાટાઘાટો માટે મોસ્કો પહોંચ્યા હતા. આ વિમાનમાં પણ કોઈ ઉચ્ચસ્તરીય ગુપ્ત પ્રતિનિધિમંડળ હોવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
કેદીઓની અદલાબદલી (Prisonર Swap): ભૂતકાળમાં પણ અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે પોતાના દેશના નાગરિકો અને જાસૂસોની આપ-લે માટે આવા ખાસ વિમાનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. સંભવ છે કે કોઈ હાઈ-પ્રોફાઈલ કેદી કે એજન્ટની બદલી માટે આ વિમાન મોકલવામાં આવ્યું હોય.
એમ્બેસી લોજિસ્ટિક્સ અને મેડિકલ ઇમરજન્સી: મોસ્કો સ્થિત અમેરિકન એમ્બેસીના સ્ટાફ માટે સંવેદનશીલ કમ્યુનિકેશન સામગ્રી, ટેકનિકલ સાધનો અથવા કોઈ ગંભીર મેડિકલ ઇમરજન્સીના કારણે પણ સૈન્ય વિમાનનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
જાન્યુઆરી પછીની પ્રથમ સીધી ઉડાનનું મહત્વ
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, જાન્યુઆરી મહિના પછી આ પ્રથમ એવો કેસ છે જ્યાં કોઈ અમેરિકન રજિસ્ટર્ડ અથવા સૈન્ય વિમાન યુરોપના હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી સીધું રશિયામાં દાખલ થયું હોય. ફેબ્રુઆરી 2022 માં યુક્રેન પર રશિયાના આક્રમણ પછી બંને દેશોએ એકબીજાના વિમાનો માટે પોતપોતાનું એરસ્પેસ સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધું હતું.
આવા સખત પ્રતિબંધો વચ્ચે C-17 જેવા વિશાળ સૈન્ય પરિવહન વિમાનનું મોસ્કો જવું એ સ્પષ્ટ કરે છે કે આ મિશન બંને દેશોની સર્વોચ્ચ સત્તાઓ દ્વારા પૂર્વ-મંજૂર અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હતું.
