વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ સામે ઝૂક્યું તંત્ર: બેંગલુરુની NLSIUએ 34મો વાર્ષિક પદવીદાન સમારોહ રદ કર્યો
દેશની સર્વોચ્ચ લો યુનિવર્સિટીઓમાં ગણાતી બેંગલુરુ સ્થિત ‘નેશનલ લો સ્કૂલ ઓફ ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટી’ (NLSIU) ખાતે આગામી 12 સપ્ટેમ્બરે યોજાનાર 34મો વાર્ષિક દીક્ષાંત સમારોહ રદ કરી દેવામાં આવ્યો છે. યુનિવર્સિટી પ્રશાસને 27 ઓગસ્ટના રોજ એક અધિકૃત નોટિસ જાહેર કરીને આ નિર્ણયની જાણકારી આપી હતી. તંત્ર દ્વારા કાર્યક્રમ રદ કરવા પાછળ “અનિવાર્ય સંજોગો”નું કારણ આપવામાં આવ્યું છે. જોકે, આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ વિદ્યાર્થીઓ અને ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યા કાંત અને બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI)ના ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રાની સમારોહમાં હાજરી સામે નોંધાવાયેલો વિરોધ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
વિરોધનું મુખ્ય કારણ અને 700થી વધુ વિદ્યાર્થીઓની સહીઓ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે 3 ઓગસ્ટે 2026ના બેચના વિદ્યાર્થીઓને દીક્ષાંત સમારોહની સૂચિત તારીખ આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ તંત્ર દ્વારા CJI સૂર્યા કાંત અને BCI ચેરમેન મનન કુમાર મિશ્રાને મુખ્ય અતિથિ તરીકે આમંત્રિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
યુનિવર્સિટીના 165 ગ્રેજ્યુએટ થઈ રહેલા વિદ્યાર્થીઓ, 409 વર્તમાન વિદ્યાર્થીઓ અને 128 ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ મળીને 700થી વધુ લોકોએ આ આમંત્રણ સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓએ એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડીને BCIના અધ્યક્ષ અને CJIની હાજરી સામે પોતાનો આક્રોશ વ્યક્ત કર્યો હતો. આ ઉપરાંત, આ જૂથે માંગ કરી હતી કે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI) હૈદરાબાદની ‘નાલસાર યુનિવર્સિટી ઓફ લો’ (NALSAR) ના વિદ્યાર્થીઓ અને ફેકલ્ટીની બિનશરતી માફી માંગે.
NALSAR યુનિવર્સિટી વિવાદનો બેકગ્રાઉન્ડ
NLSIU ખાતે ઊભો થયેલો આ વિરોધ વાસ્તવમાં થોડા દિવસો પહેલાં NALSAR યુનિવર્સિટી ઓફ લો ખાતે બનેલી ઘટનાઓનું પરિણામ છે. 13 ઓગસ્ટના રોજ NALSARના વિદ્યાર્થીઓ અને ફેકલ્ટીએ પોતાના દીક્ષાંત સમારોહમાં CJI સૂર્યા કાંતની હાજરી સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેના જવાબમાં બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (BCI) એ એક કડક અને અણધારી કાર્યવાહી કરતા NALSARના 2026ની બેચના તમામ વિદ્યાર્થીઓના વકીલ તરીકેના એનરોલમેન્ટ (નોંધણી) પર રોક લગાવી દીધી હતી.
જોકે, આ નિર્ણયના ભારે વિરોધ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં મામલો પહોંચ્યા બાદ BCIએ થોડા જ કલાકોમાં આ પ્રતિબંધ પાછો ખેંચી લીધો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વિદ્યાર્થીઓને શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાનો અવાજ ઉઠાવવાનો અને વિરોધ કરવાનો મૌલિક અધિકાર છે. પરંતુ BCIના આ તાનાશાહી વલણથી સમગ્ર દેશની લો યુનિવર્સિટીઓમાં રોષ વ્યાપી ગયો હતો, જેની અસર NLSIU બેંગલુરુ પર પણ પડી.
વિદ્યાર્થીઓને કેવી રીતે મળશે ડિગ્રી?
દીક્ષાંત સમારોહ રદ થવાને કારણે હવે 2026ના બેચના વિદ્યાર્થીઓ પરંપરાગત સમારોહ વગર જ પોતાની ડિગ્રી મેળવશે. યુનિવર્સિટીના રજિસ્ટ્રાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા પત્ર મુજબ:
- તમામ વિદ્યાર્થીઓને સંસ્થાના ગવર્નિંગ બોડીની જરૂરી મંજૂરીઓ મળ્યા બાદ ‘ઈન એબ્સેન્શિયા’ (ગેરહાજરીમાં) ડિગ્રી એનાયત કરવામાં આવશે.
- વિદ્યાર્થીઓ પાસે તેમની ડિગ્રી અને માર્કશીટ કુરિયર દ્વારા મેળવવાનો અથવા કેમ્પસમાંથી રૂબરૂ લેવાનો વિકલ્પ રહેશે.
- આ માટે યુનિવર્સિટી ટૂંક સમયમાં જ એક નવું ફોર્મ અને પ્રક્રિયા વિદ્યાર્થીઓ સાથે શેર કરશે, જેથી તેઓ પોતાની પસંદગી દર્શાવી શકે.
સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિક્રિયા અને Gen-Z સ્ટાઈલ
આ ઘટના બાદ કાનૂની ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને કાર્યકરો સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. જાણીતા એક્ટિવિસ્ટ સૌરવ દાસે એક્સ (X) પર લખ્યું હતું:
“મને આશા છે કે NLSIU નો ગ્રેજ્યુએટિંગ બેચ પોતાનો સ્વતંત્ર પદવીદાન સમારોહ આયોજિત કરશે અને વિદ્યાર્થીઓનું સન્માન કરવા માટે તેમના સૌથી આદરણીય અતિથિને આમંત્રિત કરશે. આ કામ સંપૂર્ણપણે Gen-Z ના અંદાજમાં થવું જોઈએ!”
સંસ્થાકીય સ્વાયત્તતા અને વિદ્યાર્થીઓના અધિકારોનો પ્રશ્ન
આ સમગ્ર વિવાદે ભારતીય કાનૂની શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા અંગે નવેસરથી ચર્ચા જગાવી છે. દેશની ટોચની લો સ્કૂલોના વિદ્યાર્થીઓ હવે માત્ર વહીવટી નિર્ણયો સામે ચૂપ રહેવાને બદલે સંસ્થાકીય હોદ્દેદારો અને નિયમનકારી મંડળોની કામગીરી સામે પણ સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે.
NLSIU દ્વારા હાલ પૂરતી દીક્ષાંત સમારોહ માટે કોઈ નવી તારીખ જાહેર કરવામાં આવી નથી. એક વાત નક્કી છે કે આ નિર્ણયથી વિદ્યાર્થીઓએ સાબિત કરી દીધું છે કે કાનૂની અભ્યાસ કરતા યુવાનો અન્યાયી નિર્ણયો અને સત્તાના દબાણ સામે પોતાનો અવાજ ઉઠાવવામાં પાછળ નહીં હટે.
