નેપાળમાં જળપ્રલય: ભારે કુદરતી હોનારત વચ્ચે દેવદૂત બનીને પહોંચ્યું ભારત; રાહત, રેસ્ક્યૂ અને ટેકનિકલ મદદનો બહોળો વ્યાપ
કુદરતના કોપ સામે માનવજીવન કેટલી હદે લાચાર બની જાય છે, તેનો જીવંત અને કરુણ પુરાવો હાલમાં આપણો પડોશી દેશ નેપાળ આપી રહ્યો છે. અવિરત વરસાદ, ભીષણ પૂર અને જમીન ધસી પડવાની (લેન્ડસ્લાઇડ) ઘટનાઓએ સમગ્ર દેશમાં અકલ્પનીય તબાહી મચાવી છે. સેંકડો લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે, હજારો પરિવારો બેઘર બની ગયા છે અને દેશનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંપૂર્ણપણે છિન્નભિન્ન થઈ ગયું છે. નેપાળની આ કપરી સ્થિતિમાં, એક સાચા અને વિશ્વાસુ મિત્રની ભૂમિકા ભજવતા, ભારતે ‘હંમેશા પ્રથમ પ્રતિભાવ આપનાર’ (First Responder) તરીકે પોતાની ફરજ અદા કરી છે અને મોટા પાયે રાહત તથા બચાવ કામગીરી શરૂ કરી છે.
ભારત તરફથી એરલિફ્ટ: C-130 સુપર હરક્યુલસ વિમાન દ્વારા ચોથી ફ્લાઇટ રવાના
નેપાળમાં પરિસ્થિતિ પલટાતા જ ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અને ભારતીય વાયુસેના (IAF) તરત જ એક્શન મોડમાં આવી ગયા હતા. ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પર માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, ભારત તરફથી ૧૧ ટનથી વધુ અતિ આવશ્યક राहत સામગ્રી સાથે ચોથી ફ્લાઇટ નેપાળ માટે રવાના કરવામાં આવી છે.
ભારતીય વાયુસેનાના શક્તિશાળી C-130J સુપર હરક્યુલસ વિમાનનો ઉપયોગ કરીને આ સામગ્રી સીધી કાઠમંડુ પહોંચાડવામાં આવી છે. ભારત માત્ર ખાદ્યસામગ્રી કે કપડાં પૂરતું સીમિત નથી રહ્યું, પરંતુ પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને સમજીને ટેકનિકલ અને વૈજ્ઞાનિક મદદ પણ એરલિફ્ટ કરીને મોકલી રહ્યું છે.
બચાવ કામગીરી માટે ટનલ અને રેસ્ક્યૂ એક્સપર્ટ્સની ટીમ
પૂર અને ભૂસ્ખલનને કારણે નેપાળના પહાડી વિસ્તારોમાં અનેક સુરંગો (ટનલ્સ) તથા રસ્તાઓ કાટમાળથી ભરાઈ ગયા છે. આ વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોને સુરક્ષિત
બહાર કાઢવા એ સામાન્ય રેસ્ક્યૂ ટીમ માટે અત્યંત જોખમી અને જટિલ કામ છે. આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે ભારતે ખાસ ‘ટનલ ટેકનીકલ ટીમ’ (Tunnel Technical Team) નેપાળ મોકલી છે.
આ ટીમ પાસે ડહોળા પાણી, ગાદ અને ટનલના કાટમાળ વચ્ચે કામ કરવાનો વિશેષ અનુભવ અને આધુનિક સાધનો છે. આ નિષ્ણાતો સ્થાનિક નેપાળી સુરક્ષા દળો સાથે મળીને ગુમ થયેલા લોકોની શોધખોળ અને તેમને ઉગારવાની કામગીરીને વેગ આપી રહ્યા છે.
ડીએનએ એનાલિસિસ (DNA) અને ફોરેન્સિક ટીમોનું મહત્વપૂર્ણ યોગદાન
આ કુદરતી આફતમાં અનેક લોકો પોતાના સ્વજનોથી વિખૂટા પડી ગયા છે અને મૃતાત્માઓની ઓળખ કરવી એ એક અત્યંત સંવેદનશીલ તથા કાનૂની સવાલ બની ગયો છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં મૃતદેહો એટલી ક્ષત-વિક્ષત હાલતમાં મળ્યા છે કે તેમની સામાન્ય રીતે ઓળખ શક્ય નથી.
આ માનવીય ટ્રેજેડીને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે ડીએનએ પ્રોફાઇલિંગ અને ફોરેન્સિક તપાસ માટેના અત્યાધુનિક સાધનો સાથે નિષ્ણાત ફોરેન્સિક એક્સપર્ટ્સની વિશેષ ટીમ નેપાળ મોકલી છે. આ ટીમ કુદરતી હોનારતમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની વૈજ્ઞાનિક ઢબે ઓળખ કરીને તેમના શોકગ્રસ્ત પરિવારોને મૃતદેહ સોંપવાની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ કામગીરી આસાન બનાવશે.
સંપર્ક કનેક્ટિવિટી પુનઃસ્થાપિત કરવા મોડ્યુલર અને બેલી બ્રિજ
નેપાળના પહાડી વિસ્તારોમાં પૂરના કારણે અનેક મહત્વપૂર્ણ પુલો તૂટી પડ્યા છે, જેના કારણે દુરગમ વિસ્તારોનો મુખ્ય શહેરો સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. પરિણામે, સ્થાનિક લોકો સુધી રાહત સામગ્રી પહોંચાડવી મુશ્કેલ બની ગઈ છે. આ સમસ્યાના કાયમી અને ઝડપી ઉકેલ માટે ભારતે ‘મોડ્યુલર સ્ટીલ બ્રિજ’ (Modular Steel Bridge) ના ભાગો મોકલવાનું શરૂ કર્યું છે.
૨૩૦ ફીટ લાંબો સિંગલ લેન મોડ્યુલર સ્ટીલ બ્રિજ: આ પુલના નિર્માણ માટે જરૂરી તમામ ભારે સાધન-સામગ્રી અને સ્ટીલના ભાગો લઈને ૧૬ જેટલા ટ્રકો નેપાળના સરહદી વિસ્તારમાં પહોંચી ચૂક્યા છે.
વધારાના ૭ બેલી બ્રિજ (Bailey Bridges): આગામી દિવસોમાં વધુ સાત બેલી બ્રિજ બનાવવા માટેનું મટીરીયલ અને આ પુલોને રેકોર્ડ સમયમાં તૈયાર કરી શકે તેવા એન્જિનિયરિંગ નિષ્ણાતો પણ ભારતથી રવાના કરવામાં આવી રહ્યા છે.
ઝડપી વિતરણ: આ ક્ષણિક પુલોના નિર્માણથી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં વાહનવ્યવહાર ફરી શરૂ થશે અને રાહત સામગ્રીની અવરજવર ખૂબ સરળ બની જશે.
માનવતાવાદી સહાય: ખોરાક, પાણી અને આરોગ્ય સુવિધાઓ
પૂરના પાણી ઓસર્યા પછી રોગચાળો ફેલાવાનો અને પીવાના શુદ્ધ પાણીની અછત ઊભી થવાનો મોટો ભય રહેલો હોય છે. આ બાબતને ધ્યાન પર રાખીને ભારતે મોકલેલી અંદાજે ૬૮.૫ ટન કુલ સામગ્રીમાં નીચે મુજબની જીવનજરૂરી ચીજોનો સમાવેશ થાય છે:
પીવાના પાણીની શુદ્ધિ: હજારોની સંખ્યામાં વોટર પ્યુરિફિકેશન ટેબ્લેટ્સ (પાણી સાફ કરવાની ગોળીઓ) અને પોર્ટેબલ વોટર ફિલ્ટરેશન કિટ્સ.
આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા: જરૂરી જીવનરક્ષક દવાઓ, ફર્સ્ટ એઇડ કિટ્સ અને વિશિષ્ટ ‘હાઇજીન કિટ્સ’ (Hygiene Kits) જેથી ચેપી રોગો ફેલાતા અટકાવી શકાય.
આશ્રય સામગ્રી: ઘરો ગુમાવી ચૂકેલા લોકો માટે ભારે તાડપત્રી (Tarpaulins), પ્લાસ્ટિક શીટ્સ, ગરમ ધાબળા (Blankets) અને સ્લીપિંગ બેગ્સ.
ઉર્જા અને આહાર: વીજળી ગુલ થઈ ગઈ હોવાથી કામચલાઉ વીજ પુરવઠા માટે પોર્ટેબલ જનરેટર અને તાત્કાલિક ઉપયોગમાં લઈ શકાય તેવા તૈયાર ખોરાકના પેકેટો (Ready-to-eat Food Packets).
અત્યાર સુધીમાં કુલ ૬૮.૫ ટન રાહત સામગ્રી કાઠમંડુ પહોંચી
ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલયના આંકડા અનુસાર, આ ઓપરેશન હેઠળ અત્યાર સુધીમાં તબક્કાવાર રીતે કુલ ૬૮.૫ ટનથી વધુ રાહત સામગ્રી કાઠમંડુ પહોંચાડવામાં આવી છે. ભારતીય વાયુસેના અને વિદેશ મંત્રાલય રાત-દિવસ જોયા વગર એકમેકના સમન્વયથી આ સમગ્ર કામગીરીનું સંચાલન કરી રહ્યા છે. નેપાળ સરકારના ગૃહ મંત્રાલય અને રેસ્ક્યૂ એજન્સીઓ સાથે મળીને ભારતીય ટીમો ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પર કામ કરી રહી છે.
‘વસુધૈવ કુટુંબકમ્’ અને ‘સાઇબર-પડોશી’ ધર્મની ઉત્તમ મિસાલ
ભારતની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ (પડોશી પ્રથમ) ની નીતિ માત્ર કાગળ પર નથી, પરંતુ આવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં તે વાસ્તવિકતા બનીને સામે આવે છે. આ અગાઉ પણ ૨૦૧૫ના વિનાશક ભૂકંપ વખતે ભારતે ‘ઓપરેશન મૈત્રી’ હેઠળ નેપાળને અભૂતપૂર્વ મદદ કરી હતી. વર્તમાન પૂરની સ્થિતિમાં પણ ભારત એ જ આત્મીયતા સાથે નેપાળની પડખે ઊભું છે.
ભૌગોલિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે જોડાયેલા ભારત અને નેપાળના સંબંધો આ આપત્તિના સમયે વધુ મજબૂત બન્યા છે. ભારતે સ્પષ્ટ આશ્વાસન આપ્યું છે કે જ્યાં સુધી નેપાળમાં પરિસ્થિતિ પૂર્વવત ન થાય અને તમામ અસરગ્રસ્તોનું પુનર્વસન ન થાય, ત્યાં સુધી ભારત દરેક પ્રકારની લોજિસ્ટિકલ, મેડિકલ અને ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવાનું ચાલુ રાખશે.
