શું માથા પાસે ફોન રાખીને સૂવાથી કેન્સર થાય છે? જાણો વિજ્ઞાનનો ચોંકાવનારો ખુલાસો!
આજના ડિજિટલ યુગમાં રાત્રે ઊંઘતા પહેલાં ફોન સ્ક્રોલ કરવો અને તેને તકિયા નીચે, ગાદલા પર કે માથા નજીકના સાઇડ ટેબલ પર રાખીને સૂઈ જવું એ મોટાભાગના લોકોની દિનચર્યા બની ગઈ છે. એલાર્મ સેટ કરવો, રાત્રે આવતા મેસેજ કે નોટિફિકેશનનો તુરંત જવાબ આપવો વગેરે જેવા કારણોસર મોબાઈલ આપણાથી એક ઈંચ પણ દૂર નથી થતો.
પરંતુ આ આદતે એક ગંભીર સવાલ ઊભો કર્યો છે: શું માથા નજીક ફોન રાખીને સૂવાથી આપણી સેહતને મોટું નુકસાન થાય છે?
હાલના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો મુજબ, માત્ર મોબાઈલ નજીક રાખવાથી કેન્સર કે કોઈ ગંભીર બીમારી થાય તેવા કોઈ સચોટ પુરાવા મળ્યા નથી. પરંતુ તેનો અર્થ એ પણ નથી કે તેને તકિયા નીચે રાખીને સૂવું સેફ છે. ફોનથી થતું નુકસાન રેડિયેશન કરતાં વધુ આપણી ઊંઘની ગુણવત્તા અને બેટરીના ઓવરહીટિંગ સાથે જોડાયેલું છે. ચાલો આ વિષય સાથે જોડાયેલા ૭ મુખ્ય પ્રશ્નોના જવાબો વિગતવાર સમજીએ.
શું રાત્રે મોબાઈલના રેડિયેશનથી શરીરને નુકસાન થાય છે?
સ્માર્ટફોન રેડિયોફ્રિક્વન્સી (RF) ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક એનર્જીનો ઉપયોગ કરીને કનેક્ટ થાય છે. આ એક પ્રકારનું ‘નોન-આયોનાઇઝિંગ રેડિયેશન’ (Non-ionising Radiation) છે, જે X-റേ જેવા આયોનાઇઝિંગ રેડિયેશન કરતાં સાવ અલગ હોય છે. આ રેડિયેશનમાં એટલી ઊર્જા નથી હોતી કે તે માનવ શરીરના ડીએનએ (DNA) ને સીધું નુકસાન પહોંચાડી શકે.
અમેરિકાની ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) અને વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) ની રિસર્ચ એજન્સી IARC ના જણાવ્યા મુજબ, મોબાઈલના રેડિયોફ્રિક્વન્સી રેડિયેશન અને કેન્સર વચ્ચે કોઈ સીધો સંબંધ સાબિત થયો નથી. ટૂંકમાં, એક સામાન્ય રીતે કામ કરતા સ્માર્ટફોનને માથા નજીક રાખવાથી બ્રેઈન ટ્યુમર કે કેન્સર થવાના કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી.
તકિયા નીચે મોબાઈલ રાખીને સૂવું કેમ સૌથી ખરાબ આદત છે?
લોકોને સૌથી વધુ ડર રેડિયેશનનો હોય છે, પરંતુ તેનાથી પણ વધુ તાત્કાલિક અને વાસ્તવિક ખતરો ‘ગરમી’ (Heat) નો છે.
જ્યારે સ્માર્ટફોન ચાર્જ થતો હોય કે બેકગ્રાઉન્ડમાં કોઈ પ્રોસેસ ચાલતી હોય ત્યારે તે ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. જો તમે ફોનને તકિયા, ધાબળા કે ગાદલા નીચે રાખશો, તો તેની અંદરની હવા બહાર નીકળી શકશે નહીં. ગરમી અંદર જ ટ્રેપ થઈ જવાથી બેટરી ખરાબ થઈ શકે છે અને અત્યંત દુર્લભ કિસ્સાઓમાં બેટરીમાં બ્લાસ્ટ કે આગ લાગવાનું જોખમ પણ ઊભું થઈ શકે છે. એટલા માટે ફોનને હંમેશા સખત અને ખુલ્લી સપાટી પર જ રાખવો જોઈએ.
હેલ્થ કરતાં વધુ તમારી ઊંઘ પર કેમ પડે છે ખરાબ અસર?
મોબાઈલ તમારા શારીરિક સ્વાસ્થ્ય કરતાં વધુ તમારી માનસિક શાંતિ અને ઊંઘની ક્વોલિટી (Sleep Quality) ને બગાડે છે:
સ્ક્રીનનો વાદળી પ્રકાશ (Blue Light): ફોનની સ્ક્રીનમાંથી નીકળતો પ્રકાશ શરીરમાં ઊંઘ લાવતા મેલાટોનિન (Melatonin) હોર્મોનનું સ્તર ઘટાડે છે, જેનાથી મોડે સુધી ઊંઘ આવતી નથી.
નોટિફિકેશન અને વાઇબ્રેશન: રાત્રે વારંવાર આવતા મેસેજ કે રિંગટોન તમારી ગાઢ ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચાડે છે, જેનાથી સવારે થાક અનુભવાય છે.
સોશિયલ મીડિયાની ટેવ: માત્ર એક નોટિફિકેશન ચેક કરવા જતાં લોકો અડધો-એક કલાક રીલ્સ કે સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલ કરવામાં વેડફી નાખે છે.
ઊંઘતી વખતે ફોન કેટલો દૂર રાખવો જોઈએ?
વૈજ્ઞાનિક રીતે મોબાઈલ રાખવા માટે કોઈ ચોક્કસ અંતર નક્કી કરવામાં નથી આવ્યું, પરંતુ અંતર વધવાની સાથે રેડિયેશનનો પ્રભાવ ખૂબ જ ઘટી જાય છે.
તમારા તકિયા કે માથા નજીક રાખવાને બદલે તેને બેડસાઇડ ટેબલ પર અથવા 1 થી 2 ફૂટ દૂર રાખવો વધુ હિતાવહ છે. જો તમારે કોઈ કૉલની જરૂર ન હોય, તો રાત્રે ફોન ‘એરપ્લેન મોડ’ (Airplane Mode) પર મૂકી દેવો સૌથી શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે. આનાથી સિગ્નલ ટ્રાન્સમિશન બંધ થઈ જશે અને એલાર્મ પણ વાગશે.
રાત્રે વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) અને બ્લૂટૂથ (Bluetooth) ચાલુ રાખવું સુરક્ષિત છે?
હા, વાઇ-ફાઇ અને બ્લૂટૂથ પણ નોન-આયોનાઇઝિંગ રેડિયોફ્રિક્વન્સી પર જ કામ કરે છે. વર્તમાન સુરક્ષા ધોરણો મુજબ ગ્રાહક સાધનોમાંથી નીકળતા સામાન્ય વાઇ-ફાઇ કે બ્લૂટૂથ તરંગોથી માનવ શરીરને કોઈ નુકસાન થવાના પુરાવા મળ્યા નથી.
જો છતાં પણ તમને અસ્વસ્થતા લાગતી હોય, તો રાત્રે સૂતા પહેલા ફોનનું Wi-Fi અને Bluetooth બંધ કરવાની આદત પાડી શકાય છે.
આખી રાત ફોન ચાર્જિંગમાં મૂકવો સુરક્ષિત છે?
આજના આધુનિક સ્માર્ટફોનમાં ઓટો-કટ સિસ્ટમ હોય છે, જે બેટરી ૧૦૦% થતાં જ ચાર્જિંગ બંધ કરી દે છે. પરંતુ સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે:
હંમેશા ઓરિજિનલ કે સારી બ્રાન્ડના ચાર્જર અને કેબલનો જ ઉપયોગ કરો.
ચાર્જિંગ કરતી વખતે ફોન ધાબળા કે તકિયા નીચે ન હોવો જોઈએ.
જો બેટરી ફુલેલી હોય, ફોન અતિશય ગરમ થઈ જતો હોય કે ચાર્જિંગ વારંવાર ડિસકનેક્ટ થતું હોય, તો તેને આખી રાત પ્લગ-ઈન રાખીને સૂવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી.
શું રાત્રે સૂતી વખતે ફોન સંપૂર્ણ સ્વિચ ઓફ કરવો જરૂરી છે?
તમારે દરરોજ રાત્રે ફોન સ્વિચ ઓફ કરવો જ પડે એવો કોઈ વૈજ્ઞાનિક નિયમ નથી. પરંતુ જો તમે તેને સ્વિચ ઓફ કરો છો અથવા ‘ડૂ નોટ ડિસ્ટર્બ’ (Do Not Disturb) મોડ પર મૂકો છો, તો તેનાથી ડિજિટલ ડિટોક્સ થાય છે અને ઊંઘમાં કોઈ ખલેલ પડતી નથી.
જો તમે ફોનનો ઉપયોગ માત્ર એલાર્મ વાગવા માટે જ કરતા હોવ, તો તેને માથા પાસે રાખવાને બદલે રૂમમાં થોડે દૂર ટેબલ પર રાખો. આનાથી સવારે એલાર્મ બંધ કરવા માટે તમારે પથારીમાંથી ઊઠવું પડશે, જે જાગવામાં પણ મદદરૂપ બનશે.
