કુદરતનો કાળો કેર: નેપાળમાં ‘હિમાલયની સુનામી’ થી ભયાનક તબાહી; મૃત્યુઆંક ૧,૦૦૦ ને પાર, ૪,૦૦૦ લોકો હજુ પણ ગુમ
પાડોશી દેશ નેપાળમાં અચાનક આવેલી વિનાશક કુદરતી આપત્તિએ સર્જેલી તબાહીથી સમગ્ર વિશ્વ સ્તબ્ધ થઈ ગયું છે. ઉત્તર અને મધ્ય નેપાળના વિસ્તારોમાં હિમપ્રપાત, ભૂસ્ખલન અને ભોટેકોશી નદીમાં આવેલી ભયાનક પૂરની હોનારતમાં મૃત્યુઆંક ૧,૦૦૦ ના આંકડાને વટાવી ગયો છે. નેપાળના ગૃહ મંત્રાલયે જારી કરેલા તાજેતરના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, અત્યાર સુધીમાં ૧,૦૦૩ લોકોના મૃતદેહો મળી આવ્યા છે. જ્યારે નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્ક રિડક્શન એન્ડ મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDRRMA) ના જણાવ્યા અનુસાર, ૫૮૩ વિદેશી નાગરિકો અને અનેક સ્થાનિક સુરક્ષા કર્મચારીઓ સહિત આશરે ૪,૦૦૦ લોકો હજુ પણ લાપતા છે.
અત્યાર સુધીમાં સુરક્ષાદળો દ્વારા ૧૨,૦૦૦ થી વધુ અસરગ્રસ્ત લોકોને બચાવી લેવામાં આવ્યા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ૨૬ ઓગસ્ટના રોજ નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક વિશાળ હિમપ્રપાત (Avalanche) થવાને કારણે અને પહાડો પરથી ખડકો ધસી પડતાં ભોટેકોશી નદીમાં અચાનક અભૂતપૂર્વ પૂર આવ્યું હતું. આ પૂરે માર્ગમાં આવતા તમામ નગરો, ગામડાઓ, રોડ-રસ્તાઓ, પુલો, વાહનો અને જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સને સંપૂર્ણપણે તબાહ કરી નાખ્યા છે.
“નેપાળ દુનિયાના પાપોની કિંમત ચૂકવી રહ્યું છે” – વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલ
આ અકલ્પનીય હોનારત પર ભારે દુઃખ વ્યક્ત કરતા નેપાળના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે એક અત્યંત ભાવુક અને આક્રમક નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે, “આ કોઈ સામાન્ય પૂર નથી, પરંતુ હિમાલયની સુનામી છે. નેપાળે વૈશ્વિક ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જનમાં નહિવત્ ફાળો આપ્યો છે, તેમ છતાં આજે માટી અને આબોહવા પરિવર્તનના આ ગંભીર પાપની કિંમત અમારો દેશ ચૂકવી રહ્યો છે.”
તેમણે વૈશ્વિક સમુદાય સમક્ષ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે, “જે વિનાશ નેપાળે સર્જ્યો જ નથી, તેના માટે નેપાળ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાનૂની રીતે આબોહવા વળતર (Climate Compensation) ની માંગ કેમ ન કરી શકે?”
આ પૂરને કેમ કહેવામાં આવી રહ્યું છે ‘હિમાલયની સુનામી’?
વિદેશ મંત્રીએ પૂરની ભયાનકતા વર્ણવતા જણાવ્યું હતું કે જ્યારે પૂરના પાણી નદીની સીમાઓ તોડીને ગામડાઓમાં ઘૂસ્યા ત્યારે પાણીના મોજાની ઊંચાઈ ૨૦ થી ૩૦ મીટર (આશરે ૬૬ થી ૧૦૦ ફૂટ) સુધી પહોંચી ગઈ હતી. આ પાણીનો પ્રવાહ ૧૮૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ભયાનક ઝડપે આગળ વધી રહ્યો હતો, જે પ્રચંડ વાવાઝોડા સમાન હતો.
નેપાળના ઈતિહાસમાં કે જીવંત સ્મૃતિમાં આવી વિનાશક આફત ક્યારેય જોવા મળી નથી. કાદવ, પથ્થરો અને બરફના મિશ્રણ સાથે આવેલા આ પાણીના પ્રવાહે કલાકોમાં આખા ને આખા ગામડાઓને નકશા પરથી ભૂંસી નાખ્યા છે.
આચાર્યની સતર્કતાથી ૯૦૦ વિદ્યાર્થીઓના જીવ બચ્યા
આ ભયાનક દુર્ઘટના અને ચીસાચીસ વચ્ચે માનવતા અને બુદ્ધિમત્તાનું એક અદભુત ઉદાહરણ પણ સામે આવ્યું છે. ત્રિશૂલી માધ્યમિક શાળાના આચાર્ય રાજેન્દ્ર દાવરીના સમયસરના અને સાહસિક નિર્ણયથી આશરે ૯૦૦ માસૂમ વિદ્યાર્થીઓના જીવ ઉગરી ગયા હતા. પૂરના સમાચાર અને ચેતવણી મળતાં જ આચાર્ય દાવરીએ સહેજ પણ વિલંબ કર્યા વગર તાત્કાલિક આખી શાળા ખાલી કરાવી હતી.
તેમણે તમામ વિદ્યાર્થીઓને સુરક્ષિત રીતે નજીકની એક ઊંચી ટેકરી પર પહોંચાડી દીધા હતા. આ નિર્ણયના ગણતરીના સમય પછી પાણી, ભારે કાદવ અને ખડકોનો જોરદાર પ્રવાહ શાળાના કેમ્પસ પર ત્રાટક્યો હતો અને જોતજોતામાં આખી શાળાની ઈમારત વહી ગઈ હતી. અકસ્માત સમયે શાળાના કુલ ૧,૬૪૩ વિદ્યાર્થીઓમાંથી ૯૦૦ વિદ્યાર્થીઓ હાજર હતા. જોકે, અત્યંત દુઃખની વાત એ છે કે શાળાના બે સ્ટાફ કર્મચારીઓ સમયસર બહાર નીકળી શક્યા ન હતા અને તેઓ હજુ પણ ગુમ છે.
જંગી બચાવ કામગીરી અને હજુ પણ હજારો લોકો લાપતા
દુર્ઘટનાને ઘણા દિવસો વીતી ગયા હોવા છતાં સ્થિતિ હજુ પણ અત્યંત ગંભીર છે. નેપાળ સરકારે બચાવ અને રાહત કામગીરી માટે ૨૧,૦૧૧ સુરક્ષા કર્મચારીઓની વિશાળ ટુકડી તૈનાત કરી છે, જેમાં નેપાળ પોલીસના ૭,૯૧૨ જવાનોનો સમાવેશ થાય છે. દુર્ગમ પહાડી વિસ્તારોમાં હેલિકોપ્ટર અને ડ્રોન દ્વારા પણ ગુમ થયેલા લોકોની શોધખોળ કરવામાં આવી રહી છે.
હજુ પણ ૪,૦૦૦ જેટલા લોકો લાપતા હોવાથી મૃત્યુઆંક વધુ વધવાની આશંકા છે. સૌથી વધુ માધ્યમિક અસર રાસુવા જિલ્લાના ઉત્તરગયા ગામમાં થઈ છે, જ્યાંથી એકલી એક શાળા અને આસપાસના વિસ્તારમાંથી ૩૫૦ જેટલા વિદ્યાર્થીઓ હજુ પણ ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. આ દરમિયાન હવામાન વિભાગ દ્વારા નેપાળમાં વધુ એક પૂરની ચેતવણી જારી કરવામાં આવતા સ્થાનિક લોકો અને તંત્રમાં ભારે ફફડાટ વ્યાપી ગયો છે.
