લાખોની સેલરી પણ લોન થશે રિજેક્ટ! જો તમે CIBIL સ્કોર વિશે આ વાત નહીં જાણો
નોકરી કરતા મોટાભાગના લોકોના મનમાં એક બહુ મોટી ગેરસમજ હોય છે કે જો દર મહિને તેમના બેંક ખાતામાં મોટી રકમ કે ઊંચો પગાર જમા થઈ રહ્યો છે, તો તેમનો ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score) આપોઆપ શ્રેષ્ઠ જ હશે. પરંતુ નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે આ વાત તદ્દન ખોટી છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે તમારી સેલરી સ્લિપ, બેંક બેલેન્સ કે તમારી માસિક આવકનો ક્રેડિટ સ્કોર સાથે કોઈ સીધો કે પરોક્ષ સંબંધ હોતો નથી.
દાખલા તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ દર મહિને ૨ લાખ રૂપિયા જેવી મોટી રકમ કમાતી હોય, પરંતુ જો તે પોતાના ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ કે કોઈ લોનનો હપ્તો સમયસર ન ભરતી હોય, તો તેનો સિબિલ સ્કોર ખરાબ થવો નક્કી છે. ખાસ કરીને જે યુવાનો પ્રથમ વખત હોમ લોન, કાર લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લેવાનું વિચારી રહ્યા છે, તેમણે આ ગણિત સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે. બેંકો કે ફાયનાન્સ કંપનીઓ ધિરાણ આપતી વખતે એ નથી જોતી કે તમારી તિજોરીમાં કેટલા પૈસા આવી રહ્યા છે, પરંતુ એ ચકાસે છે કે તમે ભૂતકાળમાં લીધેલું કરજ કેટલી ઈમાનદારી અને શિસ્તબદ્ધ રીતે પાછું ચૂકવ્યું છે. તેથી, આગામી સમયમાં કોઈ પણ મોટી લોન લેતા પહેલાં તમારી બિલ ચૂકવવાની ટેવોને સુધારવી સૌથી વધુ જરૂરી છે.
કમાણી નહીં, પરંતુ તમારી નાણાકીય આદતો નક્કી કરે છે ક્રેડિટ સ્કોર
તમારી આવક અને તમારો ક્રેડિટ સ્કોર એ બે સાવ અલગ બાબતો છે. સિબિલ સ્કોર એ તમારી કમાવાની ક્ષમતા કે તમારી પાસે કેટલું ધન છે તેનું માપદંડ નથી, પરંતુ તમે લીધેલું દેવું કે ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ કેવી રીતે પાછું આપો છો તેનું આંકડાકીય સરવૈયું છે. ભારેખમ પગાર ધરાવતી વ્યક્તિ પણ જો પેમેન્ટમાં વિલંબ કરે, ક્રેડિટ કાર્ડની પૂરેપૂરી લિમિટ વાપરી નાખે અથવા જેણે જીવનમાં ક્યારેય કોઈ લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લીધું જ નથી, તેનો સ્કોર ઘણો ખરાબ કે શૂન્ય હોઈ શકે છે.
બીજી તરફ, સામાન્ય કે ઓછો પગાર ધરાવતો કર્મચારી પણ જો નાણાકીય શિસ્ત જાળવીને પોતાનું દરેક બિલ અને હપ્તો નિયત તારીખ પહેલાં ભરી દેતો હોય, તો તેનો ક્રેડિટ સ્કોર ૮૦૦થી પણ ઉપર એટલે કે ઉત્કૃષ્ટ હોઈ શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ક્રેડિટ બ્યુરો તમારી સેલરીને નહીં, પરંતુ તમારી ચૂકવણી કરવાની આદતો અને શિસ્તને ટ્રેક કરે છે.
ક્રેડિટ સ્કોર નક્કી કરતા ૪ મુખ્ય સ્તંભો (Pillars)
જ્યારે બેંકો કે ક્રેડિટ બ્યુરો (જેમ કે CIBIL, Experian વગેરે) તમારો સ્કોર નક્કી કરે છે, ત્યારે તેઓ તમારી આવક પર બિલકુલ ધ્યાન આપતા નથી. તેઓ માત્ર નીચે દર્શાવેલી ૪ મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું જ મૂલ્યાંકન કરે છે:
સમયસર ચૂકવણી (૩૫% યોગદાન): ક્રેડિટ સ્કોર બનાવવામાં સૌથી મોટો ફાળો તમારી ચૂકવણીની શિસ્તનો છે. તમારા તમામ ઈએમઆઈ (EMI) અને ક્રેડિટ કાર્ડના બિલ નક્કી કરેલી છેલ્લી તારીખ પહેલાં ચૂકવી દો. બિલ ભરવામાં માત્ર ૧ દિવસનો વિલંબ પણ તમારા સ્કોરમાં ૨૦ થી ૫૦ પોઈન્ટનો ઘટાડો કરી શકે છે.
ક્રેડિટ યુટિલાઈઝેશન રેશિયો (૩૦% યોગદાન): તમને ક્રેડિટ કાર્ડ પર મળેલી કુલ લિમિટમાંથી તમે કેટલો ખર્ચ કરો છો તેને ક્રેડિટ યુટિલાઈઝેશન કહેવાય છે. હંમેશા તમારી મંજૂર થયેલી કુલ લિમિટના ૩૦% કરતાં ઓછો ખર્ચ કરવો એ નાણાકીય દ્રષ્ટિએ આદર્શ માનવામાં આવે છે.
ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીનો સમયગાળો (૧૫% યોગદાન): તમારા ક્રેડિટ કાર્ડ કે લોન એકાઉન્ટ કેટલા જૂના છે તે પણ જોવામાં આવે છે. જેટલો જૂનો એકાઉન્ટ હિસ્ટ્રી, તેટલો જ સ્કોર મજબૂત બને છે. તેથી જૂના ક્રેડિટ કાર્ડ અચાનક બંધ કરી દેવાથી તમારી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી ટૂંકી થઈ જાય છે, જેનાથી સ્કોર ઘટી શકે છે.
ક્રેડિટ મિક્સ અને નવી લોનની અરજીઓ (૨૦% યોગદાન): તમારી પાસે સિક્યોર્ડ લોન (જેમ કે હોમ લોન કે ગોલ્ડ લોન) અને અનસિક્યોર્ડ લોન (જેમ કે પર્સનલ લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ)નું યોગ્ય સંતુલન હોવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, ટૂંકા ગાળામાં વારંવાર નવી લોન માટે અરજીઓ કરવાથી બચવું જોઈએ.
કાર્ડની પૂરેપૂરી લિમિટ વાપરવાનું ટાળો
જો બેંકે તમને ક્રેડિટ કાર્ડ પર ૨ લાખ રૂપિયાની લિમિટ આપી હોય, તો તેનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમારે પૂરેપૂરા ૨ લાખ રૂપિયા વાપરી નાખવા. જો તમે સતત તમારી લિમિટના ૮૦% કે ૯૦% હિસ્સો વાપરો છો, તો ક્રેડિટ એજન્સીઓ તમને ‘ક્રેડિટ હંગ્રી’ એટલે કે ‘કરજ પર વધુ પડતા નિર્ભર’ ગણે છે. આ આદત તમારા સ્કોરને નુકસાન પહોંચાડે છે. જો તમારી લિમિટ ૧ લાખ રૂપિયા હોય, તો સામાન્ય સંજોગોમાં મહિને ૩૦ હજાર રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ ન કરવો જોઈએ.
સારા ક્રેડિટ સ્કોરના સીધા ફાયદા અને સુધારાની તક
ઓછા વ્યાજદરે લોન: જો તમારો સિબિલ સ્કોર ૭૫૦થી ઉપર હોય, તો બેંકો તમને ઉત્તમ ગ્રાહક ગણે છે. આનાથી હોમ લોન કે કાર લોન પર ૦.૫૦% થી ૧% સુધી વ્યાજદરમાં છૂટ મળે છે, જે લાંબા ગાળે લાખો રૂપિયાની બચત કરાવી શકે છે.
લોન રિજેક્ટ થવાથી બચાવ: માત્ર ઊંચા પગારના જોરે લોન માટે એપ્લાય કરવાથી અરજી ફગાવી દેવાઈ શકે છે. ઉત્તમ સ્કોર લોન મંજૂર થવાની શક્યતા અનેક ગણી વધારી દે છે.
સુધારાની પૂરતી તક: ક્રેડિટ બ્યુરો દર ૩૦ થી ૪૫ દિવસમાં તમારો ડેટા અપડેટ કરે છે. જો ભૂતકાળમાં તમારાથી કોઈ ભૂલ થઈ હોય અને તમારો સ્કોર ઘટી ગયો હોય, તો આજથી જ તમામ ચૂકવણી સમયસર કરવાનું શરૂ કરી દો. આગામી ૩ થી ૬ મહિનામાં તમારો સ્કોર ફરીથી મજબૂત બની જશે.
