જો આ ભૂલ કરી તો લાગશે દંડ! ૧૫ સપ્ટેમ્બર પહેલાં પગારદાર વર્ગે પણ ચૂકવવો પડી શકે છે એડવાન્સ ટેક્સ!
૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ એ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે એડવાન્સ ટેક્સનો બીજો હપ્તો જમા કરાવવાની છેલ્લી તારીખ છે. જોકે, દરેક કરદાતા (Taxpayer) માટે એડવાન્સ ટેક્સ ભરવો ફરજિયાત હોતો નથી. પરંતુ ઘણા લોકોમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે જો તેઓ નોકરીયાત છે અને તેમનો TDS કપાય છે, તો તેમણે એડવાન્સ ટેક્સ વિશે વિચારવાની જરૂર નથી.
વાસ્તવમાં, નોકરીયાત એટલે કે સેલેરીડ વર્ગે પણ કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં એડવાન્સ ટેક્સ ચૂકવવો પડી શકે છે. જો તમને પગાર ઉપરાંત વ્યાજ, મકાનનું ભાડું, ડિવિડન્ડ, શેરબજાર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી કેપિટલ ગેઇન્સ અને ફ્રીલાન્સિંગ કે પાર્ટ-ટાઇમ કામથી આવક થતી હોય, તો તમારે તમારી કુલ ટેક્સ જવાબદારીની ફરીથી ગણતરી કરવી જોઈએ. જો તમામ TDS અને TCS બાદ કર્યા પછી પણ તમારી ટેક્સ જવાબદારી ₹૧૦,૦૦૦ થી વધુ નીકળે છે, તો તમારા માટે એડવાન્સ ટેક્સ ભરવો અનિવાર્ય બની જાય છે. સમયસર ટેક્સ ન ભરવાની સ્થિતિમાં આવકવેરા વિભાગ દ્વારા વ્યાજ અને પેનલ્ટી પણ ફટકારવામાં આવી શકે છે.
એડવાન્સ ટેક્સ કોના માટે ફરજિયાત છે?
એડવાન્સ ટેક્સ એવા તમામ કરદાતાઓ માટે જરૂરી છે જેમના સમગ્ર નાણાકીય વર્ષના અંદાજિત કરવેરામાંથી TDS (ટેક્સ ડિડક્ટેડ એટ સોર્સ) અને TCS (ટેક્સ કલેક્ટેડ એટ સોર્સ) બાદ કર્યા પછી પણ ₹૧૦,૦૦૦ કરતાં વધુ ટેક્સ ચૂકવવાનો બાકી રહે છે.
સામાન્ય રીતે લોકો વર્ષના અંતે ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરતી વખતે એકસાથે ટેક્સ ચૂકવતા હોય છે, પરંતુ એડવાન્સ ટેક્સ સિસ્ટમ હેઠળ આ રકમને નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન જ અલગ-અલગ હપ્તામાં જમા કરાવવાની હોય છે.
કોને મળે છે રાહત? ભારતમાં રહેતા એવા સિનિયર સિટીઝન્સ (૬૦ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના નાગરિકો), જેમને કોઈ પણ પ્રકારના ધંધા કે વ્યવસાય (Business or Profession) માંથી આવક થતી નથી, તેમને એડવાન્સ ટેક્સ ભરવામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આથી, દરેક ટેક્સપેયરે પોતાની આવકના સ્ત્રોત અને કરવેરાની જવાબદારી મુજબ એડવાન્સ ટેક્સની જરૂરિયાત ચકાસી લેવી જોઈએ.
સેલેરીડ (પગારદાર) લોકોએ ક્યારે એડવાન્સ ટેક્સ ભરવો પડે?
જો કોઈ નોકરીયાત વ્યક્તિની કમાણીનો માત્ર એક જ સ્ત્રોત તેનો પગાર હોય અને તેની કંપની (Employer) દ્વારા દર મહિને નિયમ મુજબ પૂરતો TDS કાપી લેવામાં આવતો હોય, તો તેને સામાન્ય રીતે એડવાન્સ ટેક્સ ભરવાની કોઈ જરૂર રહેતી નથી.
પરંતુ જો પગાર ઉપરાંત અન્ય માધ્યમોથી પણ કમાણી થઈ રહી હોય, તો સ્થિતિ બદલાઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે:
બેંક ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) કે બચત ખાતામાંથી મળતું વ્યાજ
મકાન કે દુકાનમાંથી આવતું ભાડું
કંપનીઓ તરફથી મળતું ડિવિડન્ડ
શેર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે પ્રોપર્ટી વેચવાથી થયેલો કેપિટલ ગેઇન
ફ્રીલાન્સિંગ, કન્સલ્ટિંગ કે સ્વતંત્ર કામથી થતી આવક
જ્યારે આ તમામ આવકો ઉમેરવામાં આવે અને તેના પર બનતા કુલ ટેક્સમાંથી કપાયેલો TDS/TCS બાદ કર્યા પછી જો બાકી નીકળતી રકમ ₹૧૦,૦૦૦ થી વધી જાય, તો પગારદાર વ્યક્તિએ પણ નિયમ મુજબ એડવાન્સ ટેક્સનો હપ્તો ભરવો જ પડે છે.
૧૫ સપ્ટેમ્બર સુધી કેટલો એડવાન્સ ટેક્સ જમા કરાવવો જરૂરી?
આવકવેરાના નિયમો અનુસાર, એડવાન્સ ટેક્સ આખા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કુલ ચાર હપ્તામાં જમા કરાવવાનો હોય છે.
૧૫ સપ્ટેમ્બરની ડેડલાઇન સુધીમાં કરદાતાએ પોતાના આખા વર્ષની અંદાજિત ટેક્સ જવાબદારીના ઓછામાં ઓછા ૪૫ ટકા (45%) રકમ એડવાન્સ ટેક્સ તરીકે જમા કરાવી દેવી પડે છે. આ ૪૫ ટકામાં જૂન મહિનામાં જમા કરાવાયેલા પ્રથમ હપ્તા (૧૫%) નો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે.
ઉદાહરણથી સમજો: ધારો કે આખા વર્ષ દરમિયાન તમામ TDS અને TCS બાદ કર્યા પછી તમારી ચોખ્ખી ટેક્સ જવાબદારી ₹૧,૦૦૦૦૦ (એક લાખ રૂપિયા) થાય છે. તો ૧૫ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં તમારા ખાતામાંથી કુલ ₹૪૫,૦૦૦ એડવાન્સ ટેક્સ તરીકે જમા થઈ ગયેલા હોવા જોઈએ. જો તમે જૂન મહિનામાં પહેલો હપ્તો ₹૧૫,૦૦૦ ભર્યો હોય, તો આ વખતે સપ્ટેમ્બરમાં તમારે બાકીના ₹૩૦,૦૦૦ ભરવાના રહેશે.
એડવાન્સ ટેક્સની ગણતરી કેવી રીતે કરવી?
એડવાન્સ ટેક્સની ચોક્કસ ગણતરી કરવા માટે નીચે મુજબના સરળ તબક્કા અનુસરો:
૧. કુલ અંદાજિત આવક ગણો: સૌથી પહેલા ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે તમારી સંભવિત કુલ આવકનો અંદાજ લગાવો. તેમાં તમારા પગાર ઉપરાંત વ્યાજ, ભાડું, ડિવિડન્ડ, કેપિટલ ગેઇન અને અન્ય કોઈ પણ સ્ત્રોતમાંથી થતી આવક ઉમેરો.
૨. ટેક્સ સ્લેબ લાગુ કરો: તમારી પસંદગીની ટેક્સ વ્યવસ્થા (New Tax Regime અથવા Old Tax Regime) મુજબ કુલ આવક પર બનતો ટેક્સ ગણો અને તેમાં ૪% હેલ્થ એન્ડ એજ્યુકેશન સેસ ઉમેરો.
૩. TDS/TCS બાદ કરો: તમારી કંપની દ્વારા કપાયેલો TDS, બેંક દ્વારા કપાયેલો TDS અને અન્ય કોઈ TCS હોય તો તેને કુલ ટેક્સમાંથી બાદ કરો.
૪. અગાઉ ભરેલો હપ્તો બાદ કરો: જો તમે ૧૫ જૂન સુધીમાં પહેલો હપ્તો જમા કરાવ્યો હોય, તો તે રકમ પણ બાદ કરો.
૫. ૪૫% ની મર્યાદા ચકાસો: હવે જુઓ કે બાકી રહેતી રકમ ૧૫ સપ્ટેમ્બર સુધીના ૪૫% ના લક્ષ્યાંકને પૂરી કરે છે કે નહીં. જો ટેક્સ ₹૧૦,૦૦૦ થી વધુ હોય, તો બાકી નીકળતી રકમ ૧૫ સપ્ટેમ્બર પહેલા ઈ-પાય ટેક્સ (e-Pay Tax) પોર્ટલ દ્વારા ઓનલાઈન જમા કરાવી દો.
