સાવધાન! શું તમે પણ પનીરના નામે ઝેર તો નથી ખાઈ રહ્યા? FSSAIનો મોટો નિર્ણય!
ભારતીય ખાણીપીણીમાં પનીરનું સ્થાન ખૂબ જ ખાસ છે. પછી તે હોટલની શાહી સબ્જી હોય, સ્ટ્રીટ ફૂડના કચોરી-સમોસા હોય કે લગ્નપ્રસંગોનું ભોજન – પનીર વિના આપણી થાળી અધૂરી ગણાય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમે જે પનીર હોંશે હોંશે ખાઈ રહ્યા છો, તે ખરેખર દૂધમાંથી જ બનેલું શુદ્ધ પનીર છે કે પછી ફેક્ટરીમાં કેમિકલ અને વેજીટેબલ ઓઈલની મદદથી તૈયાર કરાયેલું બનાવટી પનીર છે?
તાજેતરમાં ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) ના ચિફ રાજીત પુનહાનીના એક નિવેદને દેશભરમાં મોટો ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. સમગ્ર દેશમાં ‘એનાલોગ પનીર’ (Analogue Paneer) પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવાની તૈયારીઓ ઉચ્ચ સ્તરે ચાલી રહી છે.
શું સમગ્ર ભારતમાં એનાલોગ પનીર પર પ્રતિબંધ મુકાશે?
FSSAI ના વડા રાજીત પુનહાનીએ તાજેતરમાં આપેલા એક ઇન્ટરવ્યુમાં મહત્વની માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આગામી ગુરુવારે FSSAI દ્વારા તમામ રાજ્યોના પ્રતિનિધિઓ સાથે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજવામાં આવી રહી છે. આ બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા દેશભરમાં એનાલોગ પનીરના ઉત્પાદન અને વેચાણ પર સાર્વત્રિક પ્રતિબંધ મૂકવાનો છે.
તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, “એકવાર તમામ રાજ્યો આપણને પોતાનો પ્રતિસાદ (ફીડબેક) આપી દે અને આ મુદ્દે સર્વસંમતિ સધાઈ જાય, તો અમે સમગ્ર દેશમાં એનાલોગ પનીર પર સંપૂર્ણપણે બૅન લાદી દઈશું.” તમને જણાવી દઈએ કે મહારાષ્ટ્ર, છત્તીસગઢ, કર્ણાટક અને ગુજરાત સહિત આશરે આઠ રાજ્યોએ પહેલેથી જ પોતાના સ્તરે એનાલોગ પનીર પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. વિદેશોમાં એનાલોગ ચીઝ કે ડેરી પ્રોડક્ટ્સ સામાન્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ ભારતમાં પરિસ્થિતિ અલગ છે.
ભારતમાં એનાલોગ પનીર કેમ ચિંતાનો મોટો વિષય છે?
રાજીત પુનહાનીના જણાવ્યા મુજબ, ભારતીય આહાર સંસ્કૃતિમાં પનીર એ માત્ર એક વાનગી નથી, પરંતુ દેશની વસતી માટે, ખાસ કરીને શાકાહારી લોકો માટે, પ્રોટીન અને પોષણનો એક અત્યંત મહત્વનો સ્ત્રોત છે.
જ્યારે લોકો આરોગ્ય માટે પનીર ખાતા હોય અને તેમને દૂધને બદલે પામ ઓઈલ કે કેમિકલથી બનેલું બનાવટી પનીર પીરસવામાં આવે, ત્યારે તે સીધું તેમના સ્વાસ્થ્ય સાથે મોટું ચેડાં ગણાય. આ જ કારણ છે કે આઠ રાજ્યોએ પોતાના નાગરિકોને શુદ્ધ અને માત્ર દૂધ આધારિત પનીર મળી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે પહેલાથી જ આ કડક નિર્ણય લીધો છે.
એનાલોગ પનીર આખરે શું છે? તે કેવી રીતે બને છે?
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, એનાલોગ પનીર એ દૂધમાંથી બનતા પરંપરાગત શુદ્ધ પનીરનો એક સસ્તો અને બનાવટી વિકલ્પ છે. તે કોઈ ડેરીમાં નહીં પરંતુ ફેક્ટરીઓમાં કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તે બનાવવાની પદ્ધતિ ખૂબ જ ચોંકાવનારી છે:
શુદ્ધ દૂધમાં રહેલી કુદરતી ફેટ (દૂધની ચરબી) અને મિલ્ક સોલિડ્સને સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવે છે.
તેની જગ્યાએ સસ્તા વેજીટેબલ ઓઈલ (જેમ કે પામ ઓઈલ કે વનસ્પતિ ઘી) નો ઉપયોગ થાય છે.
પનીર જેવો ઘટ્ટ આકાર આપવા માટે બાઈન્ડિંગ એજન્ટ્સ, સ્ટાર્ચ, સ્ટેબિલાઈઝર્સ અને થીકનર્સ ઉમેરવામાં આવે છે.
તેને અસલી પનીર જેવું સફેદ બતાવવા માટે કૃત્રિમ કલર અને વાઈટનર્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને સ્ટ્રીટ ફૂડ વેન્ડર્સ પર આની શું અસર પડશે?
જો કેન્દ્ર સરકાર સમગ્ર દેશમાં એનાલોગ પનીર પર બૅન લાદી દેશે, તો દેશની તમામ હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ્સ, કેટરર્સ અને સ્ટ્રીટ ફૂડ લારીવાળાઓએ એનાલોગ પનીરનો ઉપયોગ તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરવો પડશે.
કાચા માલનો ખર્ચ વધશે: એનાલોગ પનીરની કિંમત અસલી દૂધના પનીર કરતાં અડધાથી પણ ઓછી (લગભગ 50% સસ્તી) હોય છે. આથી, હોટલો અને રેસ્ટોરન્ટ્સ સસ્તા કિંમતે નફો કમાવા માટે આનો બહોળો ઉપયોગ કરતા હતા. હવે અસલી પનીર વાપરવું પડશે, જેનાથી તેમના કિચનનું બજેટ અને વાનગીઓના ભાવ વધી શકે છે.
સપ્લાય ચેઈનની તપાસ કરવી પડશે: વેપારીઓએ પોતાના સપ્લાયર્સ પાસેથી ખાતરી કરવી પડશે કે તેમને મળતું પનીર 100% દૂધનું જ છે. બનાવટી સ્ટોક તાત્કાલિક દૂર કરવો પડશે.
મેનુ અને ડિસ્પ્લેમાં ફેરફાર: હોટલોએ સાબિત કરવું પડશે કે તેઓ માત્ર શુદ્ધ ડેરી પનીરનો જ ઉપયોગ કરે છે.
કાયદાકીય કારવાઈ અને દંડ: નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સામે FSSAI દ્વારા ભારે દંડ, લાયસન્સ રદ્દ કરવા કે ઝોમેટો-સ્વિગી જેવા ઓનલાઈન ડિલિવરી પ્લેટફોર્મ પરથી તેમને હટાવી દેવા જેવી આકરી કારવાઈ કરવામાં આવશે.
