ભારતીય શેરબજાર અને સોનાના ભાવ પર મંડરાયો ખતરો! જાણો અમેરિકાથી આવેલા આ માઠા સમાચાર
અમેરિકાની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે ફેડરલ રિઝર્વ (US Fed) વ્યાજદરમાં હજુ પણ વધારો કરી શકે છે તેવી ચર્ચાઓએ વૈશ્વિક નાણાકીય બજારમાં નવી હલચલ મચાવી દીધી છે. દૂનિયાની અગ્રણી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક ગોલ્ડમેન સેક્સ (Goldman Sachs) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ફેડરલ રિઝર્વ આગામી ઓક્ટોબર મહિનામાં જ વ્યાજદરમાં વધુ 25 બેસિસ પોઈન્ટ (0.25%) નો વધારો કરી શકે છે.
આ અગાઉ ગોલ્ડમેન સેક્સનું એવું માનવું હતું કે સપ્ટેમ્બર મહિનામાં કરાયેલા વધારા બાદ ફેડરલ રિઝર્વ તેના વ્યાજદર વધારવાના ચક્રને વિરામ આપશે. પરંતુ ફેડની તાજેતરની નીતિ અને ફુગાવો (મોંઘવારી) ડામવા માટેના તેના આકરા વલણને જોતાં, ગોલ્ડમેન સેક્સે પોતાનો અંદાજ બદલ્યો છે. બેંકનું કહેવું છે કે વર્ષ 2026 માટે ‘ટૂ-હાઇક બેઝલાઇન’ (બે વાર દરમાં વધારો) ની શક્યતા હવે વધુ મજબૂત બની છે.
ફેડરલ રિઝર્વનો તાજેતરનો નિર્ણય
બુધવારે યોજાયેલી નીતિવિષયક બેઠકમાં ફેડરલ રિઝર્વે તેના મુખ્ય વ્યાજદરમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કર્યો હતો, જેનાથી નવો ટાર્ગેટ રેટ વધીને 3.75% થી 4% ની રેન્જમાં પહોંચી ગયો છે. વર્ષ 2023 પછી ફેડ દ્વારા કરવામાં આવેલો આ પહેલો દરો વધારો છે. ફેડરલ રિઝર્વના અધિકારીઓ હજુ પણ મોંઘવારી દરને તેમના ટાર્ગેટ 2% ની નીચે લાવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, જે આ આકરા નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ છે.
ગોલ્ડમેન સેક્સ ઓક્ટોબરમાં બીજા વધારાની કેમ આશા રાખે છે?
ગોલ્ડમેન સેક્સના સુધારેલા અંદાજ પાછળ ફેડની મીટિંગનો કડક સુર મુખ્ય કારણ છે. ફેડના અપડેટ થયેલા અનુમાનો દર્શાવે છે કે મોટાભાગના પોલિસીમેકર્સ આ વર્ષે વ્યાજદરમાં હજુ ઓછામાં ઓછો એક વધુ વધારો કરવાના પક્ષમાં છે.
ગોલ્ડમેન સેક્સના અહેવાલ મુજબ, ફેડના સંકેતો દર્શાવે છે કે મોંઘવારીને વહેલી તકે 2% ના લક્ષ્યાંક પર લાવવા માટે આકરા પગલાં જરૂરી છે. તેથી ઓક્ટોબર મહિનો આ બીજા વધારા માટે સૌથી વધુ સંભવિત સમયગાળો બની શકે છે. આ ફેરફાર બજાર માટે આશ્ચર્યજનક છે, કારણ કે મોટાભાગના રોકાણકારો એવું માની રહ્યા હતા કે સપ્ટેમ્બરનો વધારો આ સાઇકલનો અંતિમ વધારો હશે.
ઓક્ટોબર વધારા અંગે બજારમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ
રોકાણકારોએ પણ પોતાની ગણતરીઓ બદલવાનું શરૂ કરી દીધું છે. CME ગ્રૂપના ‘FedWatch’ ટૂલ મુજબ, ફેડના તાજેતરના નિર્ણય બાદ ઓક્ટોબર મહિનામાં જ ફરી પાછો 0.25% નો દર વધારો થવાની સંભાવના બજારે 50% જેટલી આંકી છે.
જોકે, આ બાબતમાં એક બીજું સમીકરણ પણ જોડાયેલું છે. ઓક્ટોબરની ફેડ મીટિંગ અમેરિકાની મિડટર્મ (મધ્યસત્ર) ચૂંટણીઓની ખૂબ જ નજીક આવી રહી છે, જે નીતિવિષયક નિર્ણયોમાં અનિશ્ચિતતા ઉમેરે છે. ગોલ્ડમેન સેક્સ એસેટ મેનેજમેન્ટના એક્ઝિક્યુટિવ કેઇ હાઇગ (Kay Haigh) ના જણાવ્યા મુજબ, અતિશય રાજકીય સંવેદનશીલ સમય હોવાને કારણે ફેડરલ રિઝર્વ ઓક્ટોબરની બેઠકમાં વ્યાજદર વધારવાનું ટાળી પણ શકે છે.
આનાથી બેંકની અંદર જ બે અલગ-અલગ મંતવ્યો ઉભરાયા છે: જ્યાં ગોલ્ડમેનના અર્થશાસ્ત્રીઓ ઓક્ટોબરમાં વધારાની શક્યતા જુએ છે, ત્યાં તેના એસેટ મેનેજમેન્ટ વિભાગના કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે પોલિસીમેકર્સ થોડી રાહ જોવાનું પસંદ કરશે.
વૈશ્વિક બજારો અને ભારત પર આની શું અસર થશે?
જો યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજદરમાં વધુ વધારો કરે છે, તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક નાણાકીય સ્થિતિ પર પડશે અને શેરબજાર, બોન્ડ્સ, ચલણ અને કમોડિટીઝના ભાવો પ્રભાવિત થશે.
ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સ (ભારત જેવા દેશો): અમેરિકામાં ઊંચા વ્યાજદરને કારણે વિદેશી રોકાણકારો (FIIs) ભારત જેવા ઉભરતા બજારોમાંથી પોતાના પૈસા પાછા ખેંચીને અમેરિકન બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરવાનું વધારે પસંદ કરે છે. આનાથી ભારતીય શેરબજારમાં વેચવાલી આવી શકે છે અને ભારતીય રૂપિયો ડોલર સામે નબળો પડી શકે છે.
સોનાના ભાવ પર અસર: સામાન્ય રીતે, વ્યાજદરમાં વધારો થવાથી સોના જેવા નોન-યીલ્ડીંગ (વ્યાજ ન આપતા) અસ્કયામતો ધરાવવાનો તક-ખર્ચ (Opportunity Cost) વધી જાય છે, જેનાથી સોનાના ભાવ પર દબાણ આવે છે. જોકે, વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ સોનાને નીચલા સ્તરે ટેકો આપી શકે છે.
