શું તમે પણ તમારું SIM બીજાને વાપરવા આપ્યું છે? ચૂકવવો પડી શકે છે ₹50 લાખનો દંડ!
દૂરસંચાર વિભાગ (Department of Telecommunications – DoT) દ્વારા મોબાઈલ ગ્રાહકો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સખત ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે. પોતાના નામે નોંધાયેલું સિમ કાર્ડ બીજા કોઈને વાપરવા માટે આપવું અથવા બીજાના નામે સિમ લેવું હવે ભારે પડી શકે છે. ટેલિકોમ આઈડેન્ટિફાયરનો દુરુપયોગ કરવાથી અને ખોટી રીતે સિમ ઈશ્યુ કરાવવાથી ગંભીર કાનૂની પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે.
નવા ટેલિકોમ કાયદા હેઠળ ભારે દંડ અને સજાની જોગવાઈ
ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ એક્ટ, 2023 (Telecommunications Act, 2023) હેઠળ આવા નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર વ્યક્તિને ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલની સજા અને ₹50 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. દૂરસંચાર વિભાગે પોતાની સલાહકારીમાં જણાવ્યું છે કે, ઘણા ગ્રાહકોની અજાનતામાં તેમના ઓળખપત્રો (Identity Documents)નો ઉપયોગ કરીને સિમ ઈશ્યુ કરી દેવામાં આવે છે, અથવા તો લોકો પોતાના નામે લીધેલું સિમ કાર્ડ અન્ય કોઈ વ્યક્તિને વાપરવા આપી દે છે. આ બંને બાબતો હવે કાયદાકીય ગુનો બને છે.
કયા કિસ્સા બાદDoT દ્વારા આ નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરાઈ?
તાજેતરમાં સાયબર ક્રાઈમની તપાસ દરમિયાન છત્તીસગઢમાં એક પોઈન્ટ ઓફ સેલ (PoS) એજન્ટ દ્વારા નાગરિકોની જાણ કે સંમતિ વગર તેમના આધાર કે અન્ય ડોક્યુમેન્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને 25 મોબાઈલ કનેક્શન સક્રિય (Activate) કરવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું હતું. આ કૌભાંડ પ્રકાશમાં આવ્યા બાદ DoT અને ટેલિકોમ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સે તે એજન્ટને બ્લેકલિસ્ટ કરી દીધો છે, જેથી તે ભવિષ્યમાં નવા સિમ ઈશ્યુ ન કરી શકે. આ ઉપરાંત, દૂરસંચાર વિભાગના ‘ડિજિટલ ઈન્ટેલિજન્સ પ્લેટફોર્મ’ દ્વારા આ તમામ 25 કનેક્શન્સની તપાસ કરવામાં આવી હતી. જે નંબરો શંકાસ્પદ જણાયા તેમને ફરીથી વેરિફિકેશન માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા અને જે વેરિફિકેશનમાં નિષ્ફળ રહ્યા તેમને તાત્કાલિક અસરથી ડીએક્ટિવેટ (નિષ્ક્રિય) કરી દેવાયા હતા.
દૂરસંચાર વિભાગે ગ્રાહકોને કઈ બાબતોથી દૂર રહેવાની સૂચના આપી છે?
નાગરિકોને પોતાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિભાગે નીચે મુજબની પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવાની કડક સૂચના આપી છે:
નકલી દસ્તાવેજો અને બનાવટ: ખોટા કે નકલી દસ્તાવેજો રજૂ કરીને અથવા અન્ય વ્યક્તિનું રૂપ ધારણ કરીને સિમ કાર્ડ મેળવવું.
સિમ ટ્રાન્સફર કે વેચાણ: પોતાના નામે રજીસ્ટર થયેલું સિમ કાર્ડ અન્ય કોઈ વ્યક્તિને વેચવું, ટ્રાન્સફર કરવું કે વાપરવા માટે આપવું.
મ્યુલ સિમ (Mule SIM) અને ભાડે આપવું: સાયબર ફ્રોડ કે અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ માટે પોતાનું સિમ ભાડે આપવું કે લિંક કરવું. આવા કિસ્સામાં જો કોઈ ગુનો થાય, તો તેની તમામ કાનૂની જવાબદારી મૂળ સિમ ધારકની રહેશે.
ગેરકાયદેસર ઉપકરણોનો ઉપયોગ: સિમ બોક્સ, મોડેમ અથવા બદલાયેલા IMEI નંબરવાળા ડિવાઈસનો ઉપયોગ કરવો.
કોલર આઈડીમાં ફેરફાર: કૉલિંગ લાઈન આઈડેન્ટિટી (CLI) કે અન્ય ટેલિકોમ ઓળખોમાં ફેરફાર કરતી એપ્લિકેશન્સ કે ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવો.
તમારા નામે કેટલા સિમ ચાલુ છે તે કેવી રીતે તપાસવું?
પોતાના નામે નોંધાયેલા તમામ મોબાઈલ નંબરો વિશે જાણવા માટે દૂરસંચાર વિભાગે નાગરિકોને નિયમિતપણે ‘સંચાર સાથી’ (Sanchar Saathi) પોર્ટલ અથવા તેની મોબાઈલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવા જણાવ્યું છે.
આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા નાગરિકો:
પોતાના નામે ચાલતા અજાણ્યા કે અનધિકૃત નંબરો જોઈ શકે છે.
જે નંબર પોતાના ન હોય તેને બ્લોક કરવા માટે ઓનલાઈન વિનંતી (Request) કરી શકે છે.
પોતાના મોબાઈલ હેન્ડસેટની પ્રમાણિકતા (Genuineness) ચકાસી શકે છે, જેથી ઉપકરણનો IMEI નંબર, બ્રાન્ડ, મોડેલ અને ઉત્પાદકની સાચી માહિતી મેળવી શકાય.
શા માટે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે?
DoT એ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે મોબાઈલ સિમ કાર્ડ અને ટેલિકોમ આઈડેન્ટિફાયરને સામાન્ય કે હળવાશથી લેવા જોઈએ નહીં. જો તમારા નામે લેવાયેલા સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને કોઈ સાયબર ફ્રોડ કે ગુનો આચરવામાં આવે, તો પ્રાથમિક તપાસમાં તમારું નામ સામે આવશે અને કાયદાકીય સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. આથી, પોતાના નામે લિંક થયેલા નંબરોની નિયમિત ચકાસણી કરવી એ ડિજિટલ અને સાયબર ફ્રોડથી બચવા માટેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઉપાય છે.
