ક્રૂડ ઓઇલનો વૈશ્વિક પુરવઠો સુધરવાના સંકેત, પણ બ્રેન્ટ ક્રૂડ હજુ $૧૦૦ ને પાર: વિશ્વના અનેક દેશોમાં ડીઝલના દરો બમણા થયા
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મધ્ય પૂર્વમાં ચાલતા તણાવ અને ભૂરાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલ માર્કેટમાંથી કેટલાક આશાસ્પદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિશ્વભરમાં કાચા તેલનો પુરવઠો હવે યુદ્ધ પહેલાના સ્તરના આશરે ૯૮ ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. સાઉદી અરેબિયા દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના પરંપરાગત દરિયાઈ માર્ગના વિકલ્પરૂપે પોતાની પૂર્વ-પશ્ચિમ પાઇપલાઇન દ્વારા તેલનો પુરવઠો ઝડપથી વધારવામાં આવ્યો છે, જેનાથી વૈશ્વિક તેલ બજારને મોટી રાહત મળી છે.
જોકે, પુરવઠામાં સુધારો થવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ હજુ પણ પ્રતિ બેરલ ૧૦૦ ડોલરની ઉપર ટ્રેડ કરી રહ્યો છે, જેના કારણે રિફાઇન્ડ ઇંધણ જેવા કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વિશ્વભરમાં ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની વર્તમાન સ્થિતિ અને ભાવ
વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પ્રતિ બેરલ આશરે ૧૦૩ ડોલર પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, અમેરિકી બેન્ચમાર્ક WTI ક્રૂડમાં થોડી નરમાશ જોવા મળી છે અને તે ૩.૫ ટકા ઘટીને ૮૯ ડોલર પ્રતિ બેરલ આસપાસ પહોંચ્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થા જેપી મોર્ગનના તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાંથી કાચા તેલની નિકાસ વધીને દરરોજ ૧૭.૫ મિલિયન બેરલ થઈ ગઈ છે, જે પૂર્વ-યુદ્ધ સ્તરના ૯૮ ટકા જેટલી છે. પરંતુ સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે શુદ્ધિકરણ પામેલા ઇંધણ એટલે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પુરવઠો હજુ પણ યુદ્ધ પહેલાના સ્તરના માત્ર ૫૮ ટકા પર અટકેલો છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે ભાવવધારાનું મુખ્ય કારણ બન્યો છે.
કયા દેશોમાં ડીઝલ અને પેટ્રોલના ભાવમાં મોટો ભડકો થયો?
રિફાઇન્ડ પ્રોડક્ટ્સની અછતને કારણે વિશ્વના અનેક દેશોમાં ઇંધણ આધારિત ફુગાવાએ ભારે તબાહી મચાવી છે. મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિતિ વણસ્યા બાદ લેબનોન અને નાઇજીરીયા જેવા દેશોમાં ડીઝલના ભાવ બમણા કરતાં પણ વધી ગયા છે, જ્યાં ૧૦૪ ટકા સુધીનો સીધો વધારો નોંધાયો છે.
આ ઉપરાંત, ઇન્ડોનેશિયા, પનામા, બોલિવિયા અને ગ્વાટેમાલામાં ડીઝલના ભાવ ૮૧ થી ૮૭ ટકા સુધી ઉછળ્યા છે. મલેશિયામાં પેટ્રોલ ૭૨ ટકા, નાઇજીરીયામાં ૬૫.૯ ટકા, ફિલિપાઇન્સમાં ૬૩.૫ ટકા, મ્યાનમારમાં ૫૮.૯ ટકા અને ભારતના પડોશી દેશ પાકિસ્તાનમાં પેટ્રોલિયમ પદાર્થો ૫૧.૯ ટકા જેટલા મોંઘા થઈ ગયા છે.
ભારતમાં ઇંધણના દરો પર વૈશ્વિક સંકટની અસર
વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં પેટ્રોલિયમ પદાર્થોના ભાવમાં ૫૦ થી ૧૦૦ ટકાનો ઉછાળો આવ્યો છે, ત્યારે તેની સરખામણીએ ભારતમાં પરિસ્થિતિ ઘણી નિયંત્રણમાં રહી છે. ભારતમાં ઇંધણના ભાવમાં થયેલો કુલ વધારો માત્ર ૮ ટકા સુધી મર્યાદિત રહ્યો છે.
ભારતીય સરકારી તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ જેવી કે HPCL, BPCL અને IOCL એ ૩૦ સપ્ટેમ્બર માટે પોતાના પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરો યથાવત રાખ્યા છે. રાષ્ટ્રીય પાટનગર દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટરના ભાવે મળી રહ્યું છે. ભારતમાં સરકારી નીતિઓ અને વ્યૂહાત્મક ક્રૂડ ખરીદીના કારણે સામાન્ય નાગરિકો પર વૈશ્વિક મોંઘવારીનો સીધો બોજ પડવા દીધો નથી.
અમેરિકાનું ઇમરજન્સી પગલું અને OPEC+ ની નીતિ
વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ નિયંત્રિત કરવા માટે અમેરિકામાં બાઇડન પ્રશાસન પોતાના કટોકટી કાળના તેલ અનામત (Strategic Petroleum Reserve) માંથી ૪૦ મિલિયન બેરલ સુધીનું કાચું તેલ બજારમાં છોડવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. અમેરિકામાં આગામી મધ્યસત્ર ચૂંટણીઓ પહેલાં ઘરઆંગણે વધતી મોંઘવારી રોકવા આ મોટો દાવ ખેલાઈ રહ્યો છે.
બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા અને રશિયાના નેતૃત્વ હેઠળનું OPEC+ જૂથ આ સપ્તાહના અંતે યોજાનારી સમીક્ષા બેઠકમાં નવેમ્બર મહિના માટે પોતાના ઉત્પાદન ક્વોટામાં કોઈ મોટા ફેરફાર વગર તેને યથાવત રાખે તેવી પૂરતી શક્યતાઓ છે. આગામી દિવસોમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન સામાન્ય ન થાય ત્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં અસ્થિરતા જળવાઈ રહેશે.
