7500 અને 7700 કોડનો અર્થ શું? વિમાનમાં ઇમરજન્સી વખતે પાઇલટ કેમ મોકલે છે આ ખાસ નંબર
વિમાન ઉડાન ભરી રહ્યું હોય ત્યારે પાઇલટ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ એટલે કે ATC વચ્ચે સતત સંચાર રહે છે. પરંતુ ક્યારેક એવી ગંભીર પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે જ્યારે પાઇલટને લાંબી વાતચીત કર્યા વગર જ જમીન પર બેઠેલા અધિકારીઓને સંકેત આપવો પડે. આવી સ્થિતિ માટે વિમાનમાં કેટલાક ખાસ ચાર અંકના કોડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
30 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ફ્લાયદુબઈની દુબઈથી તેલ અવીવ જતી ફ્લાઇટ FZ1073 સાથે બનેલી ઘટનાએ આ કોડને ફરી ચર્ચામાં લાવી દીધા. વિમાનમાંથી પહેલા 7700 અને ત્યારબાદ 7500નો ટ્રાન્સપોન્ડર કોડ મળ્યો હતો. 7700 સામાન્ય ઇમરજન્સી માટે વપરાય છે, જ્યારે 7500નો અર્થ સંભવિત હાઇજેકિંગ અથવા વિમાનમાં ગેરકાયદેસર હસ્તક્ષેપ થાય છે.
આ સંકેત મળ્યા બાદ વિમાનને સાઉદી અરેબિયાના તબુક તરફ ડાયવર્ટ કરવામાં આવ્યું. શરૂઆતમાં હાઇજેકિંગની આશંકા ઊભી થઈ હતી અને ઇઝરાયેલ તરફથી પણ સુરક્ષા વ્યવસ્થા સક્રિય કરવામાં આવી હતી. જોકે બાદમાં ઇઝરાયેલી અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ હાઇજેકિંગ નહોતું. અહેવાલો અનુસાર કોકપિટમાં બંને પાઇલટ વચ્ચે થયેલી શારીરિક અથડામણને કારણે ઇમરજન્સી સંકેતો મોકલાયા હતા. વિમાનમાં સવાર તમામ લોકો સુરક્ષિત હોવાનું જણાવાયું છે.
આખરે 7500 કોડનો અર્થ શું થાય છે?
વિમાનમાં રહેલા ટ્રાન્સપોન્ડર દ્વારા ATCને ચાર અંકનો કોડ મોકલી શકાય છે. આ કોડને સામાન્ય ભાષામાં ‘સ્ક્વોક કોડ’ પણ કહેવામાં આવે છે.
આ સિસ્ટમનો હેતુ માત્ર વિમાનની ઓળખ કરાવવાનો નથી. ચોક્કસ કોડ દ્વારા પાઇલટ વિમાનની પરિસ્થિતિ અંગે ATCને મહત્વપૂર્ણ સંકેત પણ આપી શકે છે.
7500 કોડ ખાસ કરીને વિમાનના અપહરણ અથવા અન્ય પ્રકારના ‘અનધિકૃત હસ્તક્ષેપ’ની સ્થિતિ દર્શાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. ICAOની પ્રક્રિયા મુજબ આવી સ્થિતિમાં પાઇલટ શક્ય હોય તો 7500 કોડ સેટ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
એટલે જ્યારે ATCની સિસ્ટમને 7500 મળે છે ત્યારે તેને સામાન્ય કોડ તરીકે લેવામાં આવતો નથી. આ કોડ મળતા જ એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ અને સંબંધિત સુરક્ષા એજન્સીઓ પરિસ્થિતિને ગંભીરતાથી તપાસે છે.
તો 7700 શું કહે છે?
7700નો અર્થ સામાન્ય ઇમરજન્સી છે.
એટલે વિમાનમાં એવી કોઈ ગંભીર સમસ્યા ઊભી થઈ છે જેના કારણે પાઇલટને તાત્કાલિક મદદ અથવા પ્રાથમિકતા સાથે એરપોર્ટ પર ઉતરવાની જરૂર પડી શકે છે.
ICAOના નિયમો મુજબ ઇમરજન્સીની સ્થિતિમાં પાઇલટ 7700 કોડ પસંદ કરી શકે છે, જો ATC દ્વારા પહેલેથી કોઈ અલગ કોડ આપવામાં આવ્યો ન હોય.
આ ઇમરજન્સીનું કારણ એક જ હોય એવું જરૂરી નથી. મેડિકલ સમસ્યા, ટેકનિકલ ખામી, આગ, ગંભીર હવામાન અથવા બીજી કોઈ તાત્કાલિક પરિસ્થિતિ હોઈ શકે છે.
એટલે 7700નો અર્થ સીધો હાઇજેકિંગ નથી.
7600 કોડ પણ ખૂબ મહત્વનો છે
આ સિસ્ટમમાં ત્રીજો જાણીતો કોડ 7600 છે. તેનો ઉપયોગ રેડિયો કમ્યુનિકેશન ફેલ્યોર એટલે કે પાઇલટ અને ATC વચ્ચેનો સામાન્ય રેડિયો સંપર્ક તૂટી જાય ત્યારે થાય છે.
અર્થાત્ ત્રણેય કોડનો અર્થ અલગ છે:
- 7500 – ગેરકાયદેસર હસ્તક્ષેપ અથવા હાઇજેકિંગની સ્થિતિ
- 7600 – રેડિયો કમ્યુનિકેશનમાં ખામી
- 7700 – સામાન્ય ઇમરજન્સી
FAAના સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં પણ 7500ને હાઇજેકિંગ, 7600ને કમ્યુનિકેશન ફેલ્યોર અને 7700ને ઇમરજન્સી માટેના કોડ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
પાઇલટ ATCને સીધી વાત કેમ ન કહે?
સવાલ એ પણ થાય કે જો વિમાનમાં હાઇજેકિંગ અથવા કોઈ ગંભીર ઘટના હોય તો પાઇલટ રેડિયો પર સીધી વાત કેમ ન કરે?
કારણ કે કેટલીક પરિસ્થિતિમાં પાઇલટ પાસે લાંબી વાતચીત કરવાની તક ન પણ હોય. ખાસ કરીને જો કોકપિટમાં કોઈ વ્યક્તિ પાઇલટને વાતચીત કરતા રોકી રહી હોય, તો ટ્રાન્સપોન્ડર કોડ ઝડપથી સેટ કરવો એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત બની શકે છે.
ATCની સ્ક્રીન પર આ કોડ દેખાતા જ સંબંધિત અધિકારીઓને પરિસ્થિતિની ગંભીરતા વિશે ખબર પડી શકે છે.
ICAOના નિયમોમાં પણ 7500 કોડ સાથે એવી પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે કે ATC પાઇલટને કોડની પુષ્ટિ કરવા કહી શકે છે. પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પાઇલટ પુષ્ટિ કરી શકે અથવા જવાબ ન આપે.
ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટમાં શું બન્યું?
30 સપ્ટેમ્બરની ઘટના દરમિયાન ફ્લાયદુબઈની FZ1073 ફ્લાઇટ દુબઈથી તેલ અવીવ જઈ રહી હતી. ફ્લાઇટમાં 170થી વધુ લોકો સવાર હતા.
ઉડાન દરમિયાન વિમાનમાંથી ઇમરજન્સી સંબંધિત ટ્રાન્સપોન્ડર સંકેતો મળ્યા. શરૂઆતમાં 7700 કોડ અને ત્યારબાદ 7500 કોડ મળતાં હાઇજેકિંગની આશંકા ઊભી થઈ.
વિમાનનો માર્ગ બદલાયો અને તે સાઉદી અરેબિયાના તબુક એરપોર્ટ પર ઉતર્યું. ફ્લાઇટ સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ થયા બાદ પરિસ્થિતિ અંગે વધુ વિગતો સામે આવી.
ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન કાર્યાલયે બાદમાં જણાવ્યું કે વિમાન હાઇજેક થયું નહોતું અને તમામ મુસાફરો સુરક્ષિત હતા. અહેવાલો અનુસાર કોકપિટમાં બંને પાઇલટ વચ્ચે શારીરિક ઝઘડો થયો હતો, જેના પગલે ઇમરજન્સી સંકેતો સક્રિય થયા. જોકે ઘટનાની સંપૂર્ણ વિગતો માટે તપાસ જરૂરી છે.
આ કોડ મળતા જ લડાકુ વિમાનો કેમ સક્રિય થઈ શકે?
હવામાં ઉડતા વિમાનમાંથી 7500 કોડ મળે ત્યારે સુરક્ષા એજન્સીઓ તેને ગંભીર સંકેત તરીકે લે છે. કારણ કે આ કોડનો સીધો સંબંધ સંભવિત ગેરકાયદેસર હસ્તક્ષેપ સાથે છે.
ખાસ કરીને જો વિમાન એવા વિસ્તારમાં ઉડી રહ્યું હોય જ્યાં સુરક્ષા સ્થિતિ સંવેદનશીલ હોય, તો સંબંધિત દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા ઝડપથી સક્રિય થઈ શકે છે.
ફ્લાયદુબઈની ઘટનામાં પણ શરૂઆતમાં હાઇજેકિંગની આશંકાને કારણે ઇઝરાયેલે પોતાના લડાકુ વિમાનોને તૈયાર કર્યા હતા. જોકે બાદમાં હાઇજેકિંગની શક્યતા નકારી કાઢવામાં આવી.
આ ઘટનાથી એક બાબત સ્પષ્ટ થાય છે કે આ કોડ માત્ર પાઇલટ અને ATC વચ્ચેની સામાન્ય માહિતી નથી. તે મળ્યા બાદ સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ તરત જ સક્રિય થઈ શકે છે.
શું ભૂલથી પણ 7500 કોડ સેટ થઈ શકે?
હા, સિસ્ટમમાં ભૂલથી કોડ સેટ થઈ જવાની શક્યતા સંપૂર્ણપણે નકારી શકાય નહીં.
FAAના માર્ગદર્શનમાં પાઇલટોને 7500, 7600 અને 7700 કોડ અનાયાસે પસંદ ન થઈ જાય તેની ખાસ કાળજી રાખવા જણાવાયું છે, કારણ કે આ કોડ જમીન પરની ઓટોમેટેડ સિસ્ટમમાં વિશેષ એલર્ટ ટ્રિગર કરી શકે છે.
એટલે ATC માત્ર કોડ જોઈને તરત અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતું નથી. પરિસ્થિતિની પુષ્ટિ કરવા માટે અન્ય સંચાર અને ફ્લાઇટની ગતિ, દિશા તથા પાઇલટના પ્રતિસાદ જેવી બાબતો પણ જોવામાં આવે છે.
7500 એટલે હંમેશાં હાઇજેકિંગ જ હોય એવું નથી
આ મુદ્દો સમજવો ખૂબ જરૂરી છે.
7500 કોડનો સત્તાવાર અર્થ સંભવિત ગેરકાયદેસર હસ્તક્ષેપ છે. પરંતુ માત્ર કોડ મળ્યો એટલે ચોક્કસપણે હાઇજેકિંગ થયું જ છે એવું માનવામાં આવતું નથી.
ફ્લાયદુબઈની તાજેતરની ઘટના તેનું ઉદાહરણ છે. શરૂઆતમાં 7500 કોડ મળતા હાઇજેકિંગની આશંકા ઊભી થઈ, પરંતુ બાદમાં ઇઝરાયેલી અધિકારીઓએ હાઇજેકિંગ ન હોવાની પુષ્ટિ કરી. અહેવાલોમાં પાઇલટ્સ વચ્ચેની અથડામણને ઇમરજન્સીનું કારણ ગણાવવામાં આવ્યું.
આથી આવા કોડનો અર્થ સમજતી વખતે ‘સંકેત’ અને ‘અંતિમ કારણ’ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
ચાર અંકની આ નાની સિસ્ટમ પાછળ મોટી સુરક્ષા વ્યવસ્થા
વિમાનમાં પાઇલટ દ્વારા પસંદ કરવામાં આવતા આ ચાર અંક સામાન્ય દેખાય છે, પરંતુ ઉડ્ડયન સુરક્ષામાં તેમનું મહત્વ ઘણું મોટું છે.
હજારો શક્ય ટ્રાન્સપોન્ડર કોડમાંથી કેટલાક કોડ ખાસ પરિસ્થિતિઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. 7500, 7600 અને 7700 એ તેમાં સૌથી વધુ જાણીતા કોડ છે.
જ્યારે પાઇલટ પાસે લાંબી વાતચીત કરવાનો સમય ન હોય અથવા પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર હોય, ત્યારે આવા કોડ ATCને ઝડપથી પરિસ્થિતિનો સંકેત આપી શકે છે.
ફ્લાયદુબઈની ઘટના દરમિયાન પણ 7500 અને 7700 કોડને કારણે શરૂઆતમાં ગંભીર સુરક્ષા એલર્ટ સર્જાયું હતું. જોકે વિમાન સુરક્ષિત રીતે સાઉદી અરેબિયામાં ઉતર્યું અને મુસાફરો સુરક્ષિત રહ્યા. હવે ઘટનાની સંપૂર્ણ હકીકત અને કોકપિટમાં બનેલી પરિસ્થિતિ અંગેની તપાસ વધુ વિગતો સ્પષ્ટ કરશે.
