ઘરે જ બ્લડ પ્રેશર (BP) માપવાની સાચી પદ્ધતિ અને અચૂક રીડિંગ મેળવવા માટે ધ્યાનમાં રાખવા જેવા મહત્વપૂર્ણ નિયમો
આજના આધુનિક અને તણાવપૂર્ણ યુગમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈપરટેન્શન) એક ‘સાયલન્ટ કિલર’ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) અને વર્લ્ડ હાર્ટ ફેડરેશનના તાજેતરના રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્વભરમાં હૃદય રોગના હુમલા (Heart Attack) અને સ્ટ્રોકથી થતા મૃત્યુનું મુખ્ય કારણ નિયંત્રણ બહારનું હાઈ બ્લડ પ્રેશર છે.
માત્ર ભારતની જ વાત કરીએ તો, દર વર્ષે આશરે ૧૬ લાખ (૧.૬ મિલિયન) લોકો હાઈ બ્લડ પ્રેશર સંબંધિત જટિલ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને કારણે પોતાનો કિંમતી જીવ ગુમાવે છે. આવી સ્થિતિમાં, ઘરે નિયમિતપણે બ્લડ પ્રેશર ચેક કરવું અને તેનું સાચું અને અચૂક રીડિંગ મેળવવું અત્યંત જરૂરી બની જાય છે, કારણ કે ખોટું રીડિંગ ખોટા નિદાન અને બિનજરૂરી દબાઈ-દવા તરફ દોરી શકે છે.
આ ૬ કામ કર્યા પછી ૩૦ મિનિટ સુધી બ્લડ પ્રેશર ન માપો
ઘરે ડિજિટલ મશીનથી બીપી માપતી વખતે થતી નાની ભૂલો પણ ખોટું રીડિંગ દર્શાવી શકે છે. તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, કેટલીક દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ શરીરની રક્તવાહિનીઓ પર તાત્કાલિક અસર કરે છે, જેનાથી બીપી હંગામી ધોરણે વધી જાય છે. જો તમે નીચે મુજબના કોઈપણ કામ કર્યા હોય, તો તમારું બ્લડ પ્રેશર માપતા પહેલાં ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ સુધી શાંતિથી રાહ જોવી અનિવાર્ય છે:
કસરત કે ભારે શારીરિક શ્રમ કર્યા પછી.
બહારથી લાંબુ ચાલીને આવ્યા પછી.
ભારે ખોરાક કે જમ્યા પછી તરત જ.
ચા, કોફી અથવા કેફીનયુક્ત પીણાંનું સેવન કર્યા પછી.
ધૂમ્રપાન (સિગારેટ/બીડી) કર્યા પછી.
દારૂ કે આલ્કોહોલનું સેવન કર્યા પછી.
આ પ્રવૃત્તિઓ કર્યા પછી તરત જ જો બીપી માપવામાં આવે તો મશીન વાસ્તવિકતા કરતાં વધુ બ્લડ પ્રેશર દર્શાવે છે, જેથી ખોટો ભય ઊભો થાય છે.
સચોટ બીપી રીડિંગ મેળવવાની તબીબી રીતે સાચી રીત
તબીબોના જણાવ્યા મુજબ, બ્લડ પ્રેશર માપવા માટે હંમેશાં ડાબા હાથનો ઉપયોગ કરવો સૌથી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે હૃદયની વધુ નજીક હોય છે. બીપી માપતી વખતે શરીરને એકદમ આરામદાયક સ્થિતિમાં રાખવું જોઈએ.
સચોટ આંકડો મેળવવા માટે, થોડા થોડા સમયના અંતરે સતત ત્રણ રીડિંગ લેવા જોઈએ અને તે ત્રણેય રીડિંગ્સની સરેરાશ (Average) કાઢવી જોઈએ. આ સરેરાશ આંકડો જ તમારો સાચો બ્લડ પ્રેશર સ્કોર ગણાય છે.
કફ બાંધવાની ઊંચાઈ અને પોઝિશનનું મહત્વ
બીપી મશીનના કફ (પટ્ટા) ને હાથ પર કઈ રીતે બાંધવો તે પણ ખૂબ મહત્વનું છે. કફ હંમેશાં હૃદયના સ્તરે (Heart Level) જ હોવો જોઈએ. તમે ખુરશી પર બેઠા હોવ કે પલંગ પર સૂતા હોવ, હાથ અને મશીન હૃદયની બરાબર સામે હોવા જોઈએ.
વધુમાં, હાથ પર કફ બાંધતી વખતે ધ્યાન રાખવું કે તે ખૂબ કડક કે ખૂબ ઢીલો ન હોવો જોઈએ. કફની બાંધણી એટલી યોગ્ય હોવી જોઈએ કે તેની નીચે બે આંગળીઓ આરામથી સરકી શકે. જો કફ ખૂબ ટાઈટ બાંધવામાં આવે તો રીડિંગ વધારે આવે છે અને જો ઢીલો બાંધવામાં આવે તો રીડિંગ ઓછું આવી શકે છે.
યોગ્ય રેકોર્ડિંગથી સચોટ સારવાર શક્ય
ઘરે નિયમિત અને સાચી પદ્ધતિથી માપેલા બ્લડ પ્રેશરનો દૈનિક ચાર્ટ કે રેકોર્ડ જાળવવાથી ડોકટરોને દર્દીની સાચી સ્થિતિ સમજવામાં અને દવાનું યોગ્ય પ્રમાણ નક્કી કરવામાં ખૂબ મદદ મળે છે.
તમારા દૈનિક જીવનમાં માત્ર ૩૦ મિનિટની આ સાવચેતી રાખીને તમે હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોક જેવા મોટા જોખમોથી પરિવાર અને સ્વયંને સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
