દમણગંગા બેરેજ યોજના: વાપીની 2.3 લાખની વસ્તીને મળશે પીવાનું પાણી અને 6 ગામોની ખેતી લહેરાશે
દક્ષિણ ગુજરાતના વલસાડ જિલ્લાના રહીશો અને ખેડૂતો માટે એક અત્યંત આનંદદાયક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વલસાડ જિલ્લાની જીવાદોરી સમાન દમણગંગા નદી પર આશરે રૂ. 159.50 કરોડના ખર્ચે ‘દમણગંગા બેરેજ યોજના’નું નિર્માણ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ યોજનાનું કામકાજ ટૂંક સમયમાં જ પૂરજોશમાં શરૂ થઈ જશે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ દેશના છેવાડાના માનવી સુધી સિંચાઈ અને પીવાનું શુદ્ધ પાણી પહોંચાડવાની દિશામાં સતત કામ થઈ રહ્યું છે. આ જ સંકલ્પને આગળ ધપાવતા, મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ વલસાડ જિલ્લાના આદિવાસી અને ઔદ્યોગિક વિસ્તાર માટે આ મહાત્વાકાંક્ષી યોજના તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ પ્રોજેક્ટથી માત્ર ખેતી માટે પાણી જ નહીં મળે, પરંતુ વાપી મહાનગરપાલિકા વિસ્તાર અને આસપાસના ઉદ્યોગો માટે પણ જળ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે.
પ્રોજેક્ટનું સ્થળ અને જળ સંગ્રહ ક્ષમતા
દમણગંગા બેરેજ યોજનાનું નિર્માણ વલસાડ જિલ્લાના વાપી તાલુકામાં આવેલા નામધા ગામ નજીક દમણગંગા નદી પર કરવામાં આવશે. આ સ્થળ વાપીમાં હાલમાં આવેલા વિયરથી આશરે ૩ કિલોમીટર ડાઉનસ્ટ્રીમમાં (નીચાણવાળા વિસ્તારમાં) આવેલું છે.
કુલ ખર્ચ: રૂ. 159.50 કરોડ
કુલ જળ સંગ્રહ ક્ષમતા: 5.49 મિલિયન ઘન મીટર (MCM)
અસરગ્રસ્ત નદી વિસ્તાર: બેરેજના નિર્માણથી ઉપરવાસમાં આશરે 3.5 કિલોમીટર સુધી પાણીનો સંગ્રહ થશે.
549 હેક્ટર વિસ્તારમાં સિંચાઈની સુવિધા અને ખેડૂતોની આર્થિક સમૃદ્ધિ
આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મોટો લાભ સ્થાનિક ખેડૂતોને મળશે. બેરેજમાં સંગ્રહિત થયેલા પાણીને લિફ્ટ સિંચાઈ (Lift Irrigation) અને પ્રેશરાઈઝ્ડ સિંચાઈ પદ્ધતિ દ્વારા ખેતરો સુધી પહોંચાડવામાં આવશે.
આ યોજનાથી મુખ્યત્વે છ ગામોને સીધો લાભ થશે:
નામધા
ચંદોર
મોહન
એકલહારે
નહુલી
જાંબુરી
હાલમાં જે ખેતીલાયક જમીનો સિંચાઈની સુવિધાથી વંચિત છે, ત્યાં હવે બારેમાસ પાણી ઉપલબ્ધ બનશે. આનાથી ખેડૂતો વર્ષમાં બે કે તેથી વધુ પાક લઈ શકશે, જેનાથી તેમની આવકમાં મોટો વધારો થશે અને વિસ્તારમાં આર્થિક સમૃદ્ધિ આવશે.
વાપી મહાનગરપાલિકા અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે પાણીની સુરક્ષા
હાલમાં જ રાજ્ય સરકાર દ્વારા વાપીને નગરપાલિકામાંથી મહાનગરપાલિકા (Wapi Municipal Corporation) નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. શહેરનો દરજ્જો વધતાની સાથે જ ભવિષ્યમાં વસ્તી અને ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતો બંને વધવાની છે.
| વપરાશકર્તા / ક્ષેત્ર | વર્ષ 2024-25 માં વપરાયેલું પાણી (MCM) |
| GIDC – વાપી (ઔદ્યોગિક) | 19.00 MCM |
| પીવાના પાણી પુરવઠા માટે | 7.30 MCM |
| વાપી મહાનગરપાલિકા | 6.00 MCM |
વર્ષ 2024-25 ના આંકડા અનુસાર વાપી વિયર મારફતે પાણી પૂરું પાડીને સરકારે રૂ. 69.15 કરોડની આવક મેળવી હતી. હવે નવા બેરેજના કારણે જળ સંગ્રહ ક્ષમતા વધવાથી બિન-કૃષિ અને ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે વધારાનું પાણી ઉપલબ્ધ બનશે, જે સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓની આવકમાં પણ વધારો કરશે.
ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ અને ખારાશ પર અંકુશ
દરિયા કિનારા નજીક આવેલા વિસ્તારો માટે સૌથી મોટી સમસ્યા જમીનમાં ખારાશ પ્રવેશવાની હોય છે. દમણગંગા બેરેજ બનાવવાથી દરિયાની ભરતીના ખારા પાણીને નદીના પટમાં પ્રવેશતા અટકાવી શકાશે.
ટ્યુબવેલ રિચાર્જ: બેરેજના 3.5 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં પાણી ભરાઈ રહેવાથી વાપી શહેર અને આસપાસના તમામ બોરવેલ તથા ટ્યુબવેલના વોટર ટેબલ ઊંચા આવશે.
પાણીની ગુણવત્તા: ભૂગર્ભજળનું સ્તર સુધરવાથી પીવાના અને વપરાશના પાણીની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે.
રિવરફ્રન્ટ, બોટિંગ અને આધુનિક શહેરી સુવિધાઓ
આ બેરેજ યોજના માત્ર પાણીના સંગ્રહ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ વાપી શહેરના આધુનિકીકરણમાં પણ મહત્વનો ભાગ ભજવશે:
પીવાના પાણીનો પુરવઠો: વાપી શહેરની આશરે 2.3 લાખની વસ્તીને શુદ્ધ પીવાનું પાણી સરળતાથી મળી રહેશે.
મનોરંજનના સાધનો: નદી કિનારે સુસજ્જ પાર્ક, રિવરફ્રન્ટ ડેવલપમેન્ટ અને બોટિંગ સુવિધાઓ ઉભી કરવામાં આવશે.
નવો ટ્રાફિક કોરિડોર: નદી પર બેરેજ સાથે રસ્તાનું જોડાણ થવાથી વાપી શહેરના આંતરિક વાહનવ્યવહાર અને અવરજવરમાં મોટી સુગમતા રહેશે.
સમગ્ર રીતે જોઈએ તો, રૂ. 159.50 કરોડના ખર્ચે આકાર પામનારી આ દમણગંગા બેરેજ યોજના વલસાડ જિલ્લાના આદિવાસી ગ્રામીણ વિસ્તારો અને વાપી જેવા ઔદ્યોગિક મહાનગર માટે વરદાન સાબિત થશે.
