મગફળીની ઘટ અને પાકને નુકસાન: જાણો દિવાળી પહેલા સીંગતેલના ભાવ શા માટે આસમાને પહોંચ્યા
ગુજરાતીઓના રસોડાનું પ્રમુખ અંગ ગણાતા સીંગતેલના ભાવમાં તહેવારો ટાણે જ મોટો ભડાકો થયો છે. દિવાળીના તહેવારો નજીક આવી રહ્યા છે ત્યારે જ સીંગતેલના ૧૫ કિલો ડબ્બાનો ભાવ રૂ. ૩,૦૦૦ ની સપાટી વટાવી ગયો છે. છેલ્લા છ થી સાત દિવસમાં જ ડબ્બે રૂ. ૧૦૦ સુધીનો વધારો નોંધાયો છે. વર્ષ ૨૦૨૩ ની સરખામણીએ સીંગતેલના ભાવમાં લગભગ ૨૦ ટકા જેટલો ઉછાળો આવ્યો છે, જેના કારણે સામાન્ય ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે.
નવા પાકની આવક શરૂ થતાં જ તેલના ભાવમાં ઘટાડો થશે તેવી આશા વેપારીઓ અને ગ્રાહકો રાખી રહ્યા હતા. જોકે, સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં કમોસમી વરસાદને કારણે પાકને થયેલું નુકસાન અને બજારમાં સીધા વપરાશ માટે મગફળીની ભારે માંગને કારણે તેલ મિલો સુધી કાચો માલ પૂરતા પ્રમાણમાં પહોંચી રહ્યો નથી. પરિણામે, તેલની પુરવઠા શ્રંખલા ખોરવાતાં ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે.
બજારમાં સીંગતેલના હાલના ભાવની સ્થિતિ
સીંગતેલના વેપારી વિપુલ ભુચ્છરના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા એક જ અઠવાડિયામાં ૧૫ કિલોના ડબ્બામાં રૂ. ૮૦ થી ૧૦૦ નો વધારો થયો છે. હાલમાં જથ્થાબંધ બજારમાં સ્ટાન્ડર્ડ બ્રાન્ડના ડબ્બાનો ભાવ રૂ. ૨,૯૫૦ આસપાસ બોલાઈ રહ્યો છે, જ્યારે ૧૫ લીટરના પેકની કિંમત રૂ. ૨,૭૦૦ સુધી પહોંચી ગઈ છે. રિટેલ એટલે કે છૂટક બજારમાં ટેક્સ સાથે ૧૫ કિલોના બ્રાન્ડેડ ડબ્બાનો ભાવ રૂ. ૩,૦૩૦ ને સ્પર્શી ગયો છે.
સામાન્ય રીતે દિવાળી પહેલા નવી મગફળીની આવક વધતાં તેલના ભાવમાં નરમ વલણ જોવા મળતું હોય છે. પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ તદ્દન વિપરીત બની છે અને નવી આવક શરૂ થયા છતાં કિંમતો સતત વધી રહી છે.
તેલ મિલો સુધી મગફળી કેમ નથી પહોંચી રહી?
સૌરાષ્ટ્ર ઓઈલ મિલ્સ એસોસિએશન (SOMA) ના પ્રમુખ કિશોર વિરાડીયાએ પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતાં જણાવ્યું હતું કે, બજારમાં નવી મગફળી આવવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે, પરંતુ સારી ગુણવત્તાવાળી મગફળી તેલ મિલો સુધી પહોંચવાને બદલે સીધી ખાવા માટે (ડાયરેક્ટ કન્ઝમ્પશન) બજારમાં વેચાઈ રહી છે.
ખેડૂતોને તેલ મિલોમાં મગફળી વેચવા કરતાં સીધા બજારમાં વેચવાથી વધુ સારા ભાવ મળી રહ્યા છે, જેના કારણે તેલ મિલોમાં પિલાણ માટે મગફળીનો જથ્થો ઓછો પડી રહ્યો છે. પરિણામે, મોટાભાગની ઓઈલ મિલોએ આ સીઝનનું કામકાજ હજી પૂર્ણ ક્ષમતાથી શરૂ પણ કર્યું નથી.
વરસાદ અને પાકને નુકસાન: મુખ્ય કારણો
સૌરાષ્ટ્રના મુખ્ય મગફળી ઉત્પાદક જિલ્લાઓ એવા દેવભૂમિ દ્વારકા અને જામનગરમાં પ્રતિકૂળ વરસાદના કારણે પાકને ભારે નુકસાન થયું છે.
દ્વારકા પંથક: દ્વારકા તરફના વિસ્તારોમાં મગફળીનો પાક લગભગ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગયો છે અથવા ગંભીર રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત થયો છે.
જામનગર જિલ્લા: જામનગરમાં અંદાજે ૫૦ ટકા જેટલા પાકને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું છે. જામનગરથી દ્વારકા તરફના ખેતરોમાં સ્થિતિ ખૂબ ખરાબ છે, જ્યારે રાજકોટ તરફના વિસ્તારોમાં પાકની સ્થિતિ પ્રમાણમાં થોડી સારી છે.
મોરબી ઓઈલ સેલર્સ એસોસિએશનના પૂર્વ પ્રમુખ રહી ચૂકેલા વિપુલ ભુચ્છરે ચેતવણી આપી છે કે જો પુરવઠો આ જ રીતે મર્યાદિત રહેશે અને તહેવારોની માંગ જળવાઈ રહેશે, તો આગામી દિવસોમાં સીંગતેલના ભાવમાં હજુ પણ વધુ ઉછાળો આવી શકે છે.
સરકારી ટેકાના ભાવમાં વધારાની અસર
આ સીઝનમાં કેન્દ્ર સરકારે મગફળીના લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) માં પણ વધારો કર્યો છે. સરકારે મગફળીનો ટેકાનો ભાવ રૂ. ૭,૨૬૩ થી વધારીને રૂ. ૭,૫૧૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ કર્યો છે. ટેકાના ભાવમાં પ્રતિ ક્વિન્ટલ રૂ. ૨૫૪ નો વધારો થવાથી બજારમાં મગફળીની મૂળભૂત ખરીદ કિંમત વધી ગઈ છે, જેની સીધી અસર તેલના ઉત્પાદન ખર્ચ પર પડી રહી છે.
ગૃહિણીઓનું બજેટ ખોરવાશે
ગુજરાતી ઘરોમાં દિવાળીના સમયગાળા દરમિયાન આખા વર્ષ માટે સીંગતેલનો સ્ટોક કરવાની જૂની પરંપરા છે. મોટાભાગના પરિવારો આ જ સમયે ૧૫ કિલોના ડબ્બા ખરીદીને આખા વર્ષનું તેલ ભરી લેતા હોય છે. પરંતુ તહેવારોના ટાણે જ ડબ્બાનો ભાવ રૂ. ૩,૦૦૦ ને પાર પહોંચી જતાં મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના પરિવારો માટે આ વર્ષે તેલ ખરીદવું મોંઘું સાબિત થશે. એક તરફ દિવાળીના અન્ય ખર્ચાઓ અને બીજી તરફ સીંગતેલમાં આવેલી આ તેજીને કારણે સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર વધારાનો બોજ પડવો નક્કી છે.
