બ્રિક્સ સમિટ બાદ ચાઇનીઝ સમકક્ષ સાથે બેઠક, પીયૂષ ગોયલે મુક્ત અને ન્યાયી વેપારનો આપ્યો સંદેશ
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ઝડપથી બદલાઈ રહેલા રાજકીય અને વેપાર સમીકરણો વચ્ચે ભારતે પોતાની વિદેશી વેપાર રણનીતિમાં મોટો અને સાહસિક બદલાવ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ભારતીય ઉત્પાદનો પર ટેરિફ લાદવામાં આવ્યા બાદ ભારતીય નિકાસકારો અને બિઝનેસ ક્ષેત્રને જે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, તેના ઉકેલરૂપે ભારતે હવે અમેરિકા સિવાયના અન્ય વૈશ્વિક બજારો પર પોતાનું ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
આ નવી વ્યાપારિક દિશાની સીધી અને સકારાત્મક અસર દેખાવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. ભારતીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે ભવિષ્યનો આશાસ્પદ રોડમેપ શેર કરતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત આગામી દિવસોમાં ચીન અને આસિયાન (ASEAN) ક્ષેત્રમાં પોતાની વસ્તુઓ અને સેવાઓના મુખ્ય નિકાસકાર તરીકે ઉભરી આવવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે.
અમેરિકાથી આગળ વધીને ચીનમાં નિકાસનો મોટો ઉછાળો
ચીન હાલમાં ભારતનો બીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે. તાજેતરના આંકડાઓ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર ૭.૯ ટકાના વધારા સાથે ૧૨૭.૭ અબજ ડોલર ( $127.7 Billion ) સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ૧૧૮.૩૯ અબજ ડોલર હતો.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ભારતની ચીનમાં થતી નિકાસમાં ૩૬.૬૨ ટકાનો જબરદસ્ત ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ચીનમાં ભારતની નિકાસ ૧૪.૨૫ અબજ ડોલરથી વધીને ૧૯.૪૭ અબજ ડોલર પર પહોંચી જવાનો અંદાજ છે.
જોકે, આ જ સમયગાળા દરમિયાન ચીનથી ભારતની આયાત પણ ૧૬ ટકા વધીને ૧૩૧.૬૨ અબજ ડોલર થઈ ગઈ છે, જેના કારણે ભારતની વેપાર ખાધ (Trade Deficit) વધીને ૯૯.૧૯ અબજ ડોલર પહોંચી ગઈ છે, જે અગાઉ ૮૫ અબજ ડોલર હતી. આ વધતી વેપાર ખાધ ભારત સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય ચોક્કસ છે.
પીયૂષ ગોયલે વ્યક્ત કરી ભવિષ્યની રણનીતિ
ચીન સાથેના વેપારી સંબંધો અંગે વાત કરતા કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે તેમણે કેમરૂનના યાઉંડેમાં અને તાજેતરમાં નવી દિલ્હી ખાતે યોજાયેલી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટ દરમિયાન પોતાના ચીની સમકક્ષ અધિકારીઓ સાથે શ્રેણીબદ્ધ બેઠકો કરી છે. ગોયલે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત વિશ્વના દરેક દેશ સાથે મુક્ત, પારદર્શી અને ન્યાયી વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કટિબદ્ધ છે.
તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે ચીન ભારતને ઇન્ડસ્ટ્રી માટે જરૂરી મધ્યવર્તી માલ (Intermediate Goods) અને કાચો માલ પૂરો પાડે છે, જે ભારતીય ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ ચોક્કસ ઉત્પાદનમાં અયોગ્ય સ્પર્ધા કે કિંમત નિર્ધારણની ગરબડ જણાય, તો ભારત પોતાની સ્થાપિત ન્યાયિક પ્રક્રિયાનું પાલન કરે છે.
ભારત પારસ્પારિક ધોરણે પોતાના માલ અને સેવાઓ માટે વિવિધ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો ખોલવા માટે સક્રિયતાથી કામ કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાઈ રાષ્ટ્રોના સંગઠન ‘આસિયાન’ (જેમાં બ્રુનેઈ, કંબોડિયા, ઇન્ડોનેશિયા, લાઓસ, મલેશિયા, મ્યાનમાર, ફિલિપાઇન્સ, સિંગાપોર, થાઇલેન્ડ અને વિયેતનામ સામેલ છે) માં ભારતીય બનાવટના સામાન અને સેવાઓની મોટી માંગ ઊભી થઈ રહી છે.
સરહદી તણાવ બાદ સુધરતા સંબંધો અને નવા આર્થિક વિવાદો
વર્ષ ૨૦૨૦ માં ગાલવાન ખીણમાં થયેલી ઘાતક અથડામણો બાદ ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધો અત્યંત તંગ બની ગયા હતા. જોકે, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં બંને દેશોએ પોતાના કૂટનીતિક અને આર્થિક સંબંધોને ફરી પાટા પર લાવવા માટે અનેક વ્યાપારી પગલાં લીધાં છે.
પરંતુ, હજુ પણ કેટલાક ક્ષેત્રોમાં પડકારો યથાવત છે. ભારતે તેની સાથે જમીન સરહદ ધરાવતા દેશો માટે પોતાની પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ (FDI) નીતિ અત્યંત કડક બનાવી છે. આ ઉપરાંત, ટનલ બોરિંગ મશીનો (TBM) અને સંબંધિત ટેકનિકલ સાધનોની નિકાસ પર ચીન દ્વારા લાદવામાં આવેલા નવા નિયંત્રણો અંગે પૂછવામાં આવતા મંત્રીએ કહ્યું કે સરકાર આ મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવા માટે કામ કરી રહી છે.
ચીન તરફથી ટનલ બોરિંગ મશીનો પરના નિયંત્રણો ભારતની ભૂગર્ભ મેટ્રો સિસ્ટમ્સ, હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ્સ અને સરહદી વિસ્તારોમાં ચાલતા વ્યૂહાત્મક ટનલ નિર્માણના કામો પર અસર કરી શકે છે. છતાં, ભારત પોતાના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારનું વૈવિધ્યીકરણ કરીને અમેરિકા પરની નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યું છે.
